Về vấn đề che hoặc dẹp bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa và thiết trí phòng hộ niệm thanh tịnh giúp người bệnh chuyên tâm niệm Phật, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Niệm Phật Hộ Niệm Vãng Sanh Vấn Đáp - Vấn Đáp 03 trang 11; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm Giảng Ký Quyển 4 - Tọa Đàm 185 trang 205, Tọa Đàm 186 trang 210; Quyển 2 - Tọa Đàm 075 trang 267; Sách Trắc Nghiệm - Câu 13 trang 81, Câu 14 trang 82; Khuyên Người Niệm Phật Tập 1 - Thư 21 trang 173; Tập 3 - Thư 53 trang 62).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 4), tại Tọa Đàm 185 (trang 207), Thầy Diệu Âm chỉ rõ nguồn gốc tập tục thờ Thần Tài và nhắc nhở người tu Phật chớ chạy theo hủ tục mê tín:
"Ở Việt Nam chúng ta, trước đây bị đô hộ qua nhiều thế kỷ từ giặc ngoại xâm phương Bắc nên có nhiều tập tục bắt nguồn từ họ như: thờ Thần Tài, đốt giấy vàng mã, tiền âm phủ in theo hình đồng tiền xu của nhà Thanh, v.v... Quen theo lệ đó, ngày nay thấy thế lực đồng Dollar, Euro thịnh hành hơn nên lại in ra tiền âm phủ dưới dạng tờ giấy tiền Dollar, tiền Euro để đem cúng vong. Tất cả đều do người đời đặt ra, chứ người chết rồi mà còn dùng tiền nữa sao? Lại còn có khả năng dùng tiền giả nữa chứ?!..."
"Xin thưa chư vị, tập tục thế gian có tốt có xấu. Tốt thì gọi là thuần phong mỹ tục. Thuần phong mỹ tục là những sinh hoạt dựa trên vấn đề đạo đức tốt đẹp, chúng ta nên tôn trọng, gìn giữ. Cũng có nhiều tập tục không có cơ sở đạo đức, thường lợi dụng lòng tin của người dân mà tạo nên những hủ tục mê tín sai lầm."
"Trong thời mạt pháp này, trên thế gian nẩy sinh ra rất nhiều vấn đề dị đoan mê tín, đánh vào tâm lý bất an của đại chúng để trục lợi bất chánh. Người học Phật chân chánh phải giữ vững chánh tri, chánh kiến, quyết y kinh y pháp tu hành mới an ổn vậy."
Giải thích sâu hơn về sự sai khác giữa tha lực cứu độ của Đức Phật A Di Đà và chư vị Thần Tiên trong pháp giới, tại Lá Thư Số 53 trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) (trang 69), Thầy phân tích tường tận:
"Chư vị Thần Tiên có thể có nhiều phước báu và thiện căn hơn chúng ta, các Ngài thị hiện xuống trần là để hướng dẫn chúng sanh cách thức tu hành giải thoát. Nếu ta thờ các Ngài, đi niệm các Ngài không phải là sai, nhưng đường giải thoát sẽ bị lệch. Thờ các Ngài, niệm các Ngài, thì trong tâm của chúng ta có hình ảnh của các Ngài, nên khi bệnh nặng hay lúc lâm chúng ta niệm các Ngài, cầu xin các Ngài cứu độ. Trong khi đó, chúng ta đã quên rằng, các Ngài chỉ có khả năng hướng dẫn chứ không có khả năng cứu độ. Chỉ có đức Phật A Di Đà mới phát 48 lời đại nguyện cứu độ chúng sanh vãng sanh Tịnh Độ. Chính vì thế mà ta bị mất chánh niệm, phải bị lọt lại trong lục đạo, mất phần vãng sanh Tây Phương Cực Lạc."
"Sơ ý việc thờ phụng làm tâm ta không được chuyên nhất, từ đó sẽ đưa đến chỗ tạp tu, tạp tâm, loạn tâm. Không được nhất tâm thì đối với pháp niệm Phật là một sự tổn hại rất lớn. Để hiểu rõ hơn về đẳng cấp, hãy lấy truyện “Tề Thiên Đại Thánh” làm ví dụ cho dễ nhớ. Thần Tiên, Thổ Địa, Sơn Thần, v.v... gặp Tôn Ngộ Không phải khúm núm thưa trình. Chư Tiên trên trời như Thái Thượng Lão Quân, Thái Bạch Kim Tinh... gặp Tôn Ngộ Không cũng phải cúi đầu chào hỏi. Tôn Ngộ Không gặp Bồ Tát Quán Thế Âm phải quỳ lạy thỉnh giáo. Bồ Tát Quán Thế Âm gặp Phật phải cung kính đảnh lễ. Chuyện này giúp cho ta có thêm ý niệm khá rõ ràng về pháp giới."
"Giai cấp Quỉ Thần (A Tu La) gặp Tôn Ngộ Không mà còn phải khúm núm, thì so ra họ phải thấp hơn Phật rất xa. Các vị đó khi gặp Phật phải quì lạy Phật. Nếu muốn được cứu độ thì họ phải niệm Phật, lạy Phật, cầu xin vãng sanh thì mới mong có ngày siêu vượt tam giới."
Cũng về tâm thế của người niệm Phật đối với hàng Thần Tiên, tại Lá Thư Số 21 trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (trang 177), Thầy Diệu Âm chia sẻ kinh nghiệm xử lý khi về quê lo niệm Phật cho thân phụ:
"Người niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ thì cảnh giới tương lai của họ là Nhứt chân Pháp giới, là cảnh giới của Phật, Bồ Tát, đã vượt khỏi Tam giới, là vị trí cao nhứt trong tứ pháp giới của Thánh. Cho nên người niệm Phật, khi đã thành tâm phát nguyện sanh về Tây phương Cực Lạc thì được chư Thiên kính nể đảnh lễ. Hòa Thượng Tịnh Không còn nói, nếu chí thành phát nguyện, thì Thánh A La Hán cũng phải đảnh lễ, thì chư Thần Tiên làm sao sơ ý được. Cho nên đối với Thần, Tiên, Đình, Miễu, người niệm Phật chỉ nên bái chứ không nên lạy. Ai muốn lạy thì lạy, nhưng lạy họ chỉ làm cho họ khổ sở mà thôi, đang ngồi ăn uống đành phải bỏ chạy vì cái lạy của ta."
"Nhiều người không thông hiểu pháp giới, không hiểu Phật pháp, tự bỏ ngôi thứ giải thoát thành Phật của mình, đi xuống thờ lạy chư Thần Tiên trong Tam giới để sau cùng bị lọt lại trong luân hồi khổ nạn! Những ngày về quê tổ chức niệm Phật cho cha, con chỉ quỳ lạy bàn thờ Phật, còn bàn thờ Thần Tiên con chỉ thắp nhang rồi khấn như vầy: “Nam Mô A Di Đà Phật. Phật dạy rằng, tất cả chúng sanh trong cửu Pháp giới, ai nghe được danh hiệu của A Di Đà Phật mà tin tưởng trì niệm danh hiệu Ngài, nguyện sanh về Tây Phương Tịnh Độ, thì được vãng sanh về đó, một đời bất thối thành Phật. Kính xin chư vị phát lòng tin tưởng cùng niệm Phật để sớm ngày thành Phật. Nam Mô A Di Đà Phật”."
"Đây là sự thành tâm cứu độ chúng sanh. Phật cứu độ tất cả chúng sanh trong cửu pháp giới, nghĩa là tới hàng Thánh ngoài tam giới vẫn còn phải niệm Phật để được cứu cánh giải thoát, thì các vị trong tam giới không niệm Phật làm sao mong có ngày giải thoát. Con khấn như vậy không đụng chạm ai hết, một lòng vẫn kính trọng và còn kèm theo tâm cứu độ..."
Trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, tại mục Hộ Niệm Vấn Đáp 03 (trang 11), khi hành giả thắc mắc về cách ứng xử khi gia đình có bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa trong phạm vi hộ niệm, Thầy Diệu Âm chỉ dạy rõ ràng:
"Nếu thật sự gia đình thành tâm tin tưởng Phật, tha thiết muốn người thân được Vãng Sanh thì ngại ngùng gì mà không nói thẳng với họ về cách trưng bày trong phòng Hộ Niệm."
"Thờ 'Ông Địa' và 'Ông Thần Tài' thì thường để dưới đất, trong một góc nhà, cũng không có gì trở ngại lắm."
"Hãy giải thích cho họ rõ ràng là chỉ nên treo tôn tượng A Di Đà Phật là tốt nhất. Nếu họ cảm thấy khó khăn phải hạ những tượng khác xuống, thì có thể đề nghị với họ nên dùng căn phòng khác để Hộ Niệm."
Thầy phân tích tâm lý lo sợ sai lầm của người bệnh và khuyên nhắc cách hóa gỡ:
"Hơn nữa, người bệnh nhìn thấy các tượng Thần Tiên, có thể họ lo sợ rằng lâu nay mình thờ các Ngài đó, nay lại niệm Phật A Di Đà mà không niệm các vị Thần Tiên đó thì các vị này sẽ buồn, sẽ quở phạt. Họ e ngại, sợ có lỗi..."
"Đôi khi, dù cho họ có hiểu chút ít đạo lý Vãng Sanh, nhưng họ vẫn e ngại đủ điều. Đây là tập khí sai lầm!"
"Nên khuyên nhắc người bệnh phải bỏ đi các ý nghĩ sai lầm này, vì các vị Thần Tiên đều là Thiện Thần, họ cũng niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ. Chư vị đó rất hoan hỷ khi ta niệm Phật. Cố gắng khuyên giải người bệnh và gia đình an tâm về chuyện này."
"Nếu có thể, hãy chuyển đến phòng khác và treo tôn tượng A Di Đà Phật lên."
Đồng thời, Thầy nhắc nhở về sự thanh tịnh cần thiết của không gian hộ niệm và sự dứt khoát nếu gia đình còn vướng bận việc thờ quỷ thần:
"Trong phòng Hộ Niệm nên thoáng một chút, sạch sẽ gọn gàng, những hình ảnh chụp gia đình, vợ chồng, con cái, hình bông hoa, phong cảnh nên tạm thời hạ xuống. TV Cassette, radio, v.v.. nên tắt đi. Nên tránh sự thăm lom của bà con, người thân. Đừng để những người không hiểu đạo đến hỏi thăm bệnh tình, chúc phúc, chúc lành bệnh, cầu mau bình phục v.v.. Những điều này không tốt."
"Nhắc nhở người nhà đừng nói chuyện lớn tiếng, đừng vội vã bàn đến chuyện chôn cất, thiêu đốt, hậu sự v.v.. hoặc tỏ ra ủ sầu, buồn bã, than thở... những điều này dễ động tâm người đang nhiếp tâm niệm Phật cầu Vãng Sanh. Đừng để những tiếng ồn ào làm ảnh hưởng đến người bệnh."
"Nếu đã tu xen tạp, suốt đời nhắm tới các đạo quỷ thần, đến lúc lâm chung mà còn vướng bận vào đó nữa, không tin tưởng Phật pháp, thì rất khó Vãng Sanh. Nếu người nhà chỉ mời chúng ta đến đóng góp thêm chút ít hình thức nào đó, rồi xen tạp các thứ khác thì chúng ta nên từ chối Hộ Niệm, đừng miễn cưỡng tham gia, vì không những không giúp được gì mà đôi khi còn làm phiền não cho người ra đi, gây hại cho họ."
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 4), tại Tọa Đàm 186 (trang 214), Thầy Diệu Âm nhắc nhở việc dọn sạch tranh ảnh ngoại cảnh để bảo vệ tâm thức người bệnh lúc sắp lâm chung:
"Cần chuẩn bị một phòng tương đối gọn gàng thoáng mát, trang nghiêm, ban hộ niệm sẽ hướng dẫn thiết trí hình Phật A Di Đà và các thứ cần thiết. Gia đình không được tự ý trưng bày hình ảnh hoặc những ảnh tượng gì khác. Những buổi hộ niệm đầu tiên, khi bước vào nhà người bệnh, người hộ niệm nên rảo mắt quan sát tổng quát chung quanh để xem xét căn phòng, cách trang trí, vật thể bày biện... có thích hợp với Pháp Hộ Niệm hay không. Những hình ảnh như: lễ cưới, gia đình đoàn tụ, con cháu sum vầy, chúc thọ, sinh nhật, v.v... không tốt cho khung cảnh hộ niệm. Những tranh đẹp, cảnh lạ, hình ảnh thẩm mỹ, tác phẩm nghệ thuật... treo trong phòng hộ niệm cũng không tốt."
"Chúng ta nên biết rằng, khi còn sáng suốt thì có thể phân biệt được tất cả, nhưng khi đến tình trạng sắp sửa lâm chung thì không còn sáng suốt như bình thời đâu. Những hình ảnh treo trên tường dễ dàng đánh lạc hướng người bệnh, tạo nên sự lầm lẫn, làm chuyển đổi ý niệm của người bệnh. Vì thế, tốt nhất những hình ảnh không hợp với Pháp Hộ Niệm nên chuyển qua một phòng khác. Trong phòng hộ niệm chỉ nên treo một mẫu hình A Di Đà Phật, càng lớn càng tốt, không được phía này hình xanh, phía kia hình đỏ. Nếu chọn được một mẫu hình Phật nào mà người bệnh thích nhất thì càng tốt. Điều quan trọng là người bệnh mở mắt ra liền thấy ngay tôn ảnh A Di Đà Phật. Ngày ngày, từng giờ, từng phút đều thấy được hình A Di Đà Phật để người bệnh nhiếp tâm vào đó mà niệm Phật, gọi là “Quán Tượng Niệm Phật”."
"Người hộ niệm luôn luôn nhắc nhở người bệnh thành khẩn cầu xin A Di Đà Phật hiện thân tiếp dẫn. Hóa Thân của Đức Từ Phụ sẽ hoá hiện ra giống như tấm hình đó để tiếp dẫn người bệnh vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Người hộ niệm cần nên biết qua một số kinh nghiệm để nhanh chóng phát hiện ra những sự sơ suất mà gia đình và người ngoài ít khi chú ý tới. Ví dụ: Hình Phật được treo quá gần cửa thường bị cánh cửa che khuất, treo ngược với ánh sáng bị chói mắt không thấy, treo chỗ tối tăm, treo quá thấp bị đồ vật hoặc người đứng che khuất, v.v... làm mất sự trang nghiêm. Có nhiều sơ suất lắm, cần nên chú ý."
Tại Câu 14 (trang 82) trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Thầy đưa ra câu hỏi tổng: "Tại sao không nên treo hình Phật, Bồ Tát khác trong phòng hộ niệm?" và xác định các điểm then chốt:
"b) Vì có nhiều hình tượng khác nhau dễ làm cho người bệnh phân tâm, mất chánh niệm, không nhiếp tâm vào câu Phật hiệu A Di Đà được. [✓ Đúng]"
"c) Tránh cho người bệnh khỏi bị những cạm bẫy tế vi của oán thân trái chủ giả dạng. [✓ Đúng]"
Tiếp đó, tại Câu 13 (trang 81) của sách Trắc Nghiệm, với câu hỏi tổng: "Sự thiết trí trong phòng hộ niệm cần như thế nào mới tốt?", Thầy định rõ các tiêu chuẩn chánh đáng:
"d) Chỉ được treo một mẫu hình Phật A Di Đà thống nhất. Có thể dán văn phát nguyện, văn hồi hướng, cáo thị cần thiết về sự hộ niệm. [✓ Đúng]"
"f) Phòng cần gọn gàng, sạch sẽ. Nếu có điều kiện thì phòng nên rộng rãi đủ để lạy Phật, sắp xếp ghế ngồi, tiện việc chăm sóc. [✓ Đúng]"
"g) Cần thoáng mát để có đủ không khí trong lành cho cả người bệnh và người hộ niệm. [✓ Đúng]"
"j) Có thể thiết lập một bàn thờ Phật đơn giản, nhưng không phải bắt buộc. [✓ Đúng]"
Về việc lập bàn thờ trong phòng hộ niệm, tại Tọa Đàm 075 trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2) (trang 272), Thầy Diệu Âm giải thích rõ vì sao không nên dựng bàn thờ trang nghiêm bên cạnh người bệnh:
"Pháp Hộ Niệm rất đơn giản, không cần có bàn thờ. Nếu muốn lập bàn thờ thì một cái bàn thật đơn giản để dựng tượng Phật lên là đủ, có một thẻ nhang cắm lên cũng tốt, nhưng đừng rườm rà quá. Thường thường ở những chỗ mà gia đình cần lạy Phật, chúng ta có thể lập một bàn thờ rất đơn giản, chứ không cần phải thật trang nghiêm. Có người nghĩ rằng, có bàn thờ thật trang nghiêm thì buổi lễ hộ niệm mới được trang nghiêm. Xin thưa rằng, cuộc hộ niệm cho người bệnh không phải là một buổi lễ. Hộ niệm hoàn toàn không phải là một lễ đàn như lễ cầu siêu, cầu an, cầu quốc thái dân an, hay một buổi cộng tu, thành ra không cần tới một bàn thờ trang nghiêm. Buổi hộ niệm chỉ là một buổi tiếp xúc, khuyên giải, giúp cho người bệnh phát tâm tin tưởng, quyết lòng buông xả vạn duyên để niệm Phật cầu sanh Tây Phương Cực Lạc."
"Vì thế, hộ niệm cần tập trung vào việc giúp đỡ, hướng dẫn, khai thị, hóa gỡ những khó khăn cho người bệnh, thường hay vỗ tay khen thưởng mỗi khi người bệnh làm đúng. Người hộ niệm tìm mọi cách để khuyến khích, động viên tinh thần giúp cho người bệnh tăng trưởng tín tâm, quyết lòng muốn vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. Buổi hộ niệm hoàn toàn không phải là một lễ đàn trang nghiêm, nên không cần đến một bàn thờ thật trang nghiêm cho đại chúng đến hành lễ. Người bệnh nào quyết lòng niệm Phật cầu vãng sanh, nếu đến kỳ hạn phải xả bỏ báo thân, thì đây chính là cơ hội cho họ vãng sanh thành đạo, thoát được cảnh chết bị luân hồi đọa lạc. Thật quí hóa, đại duyên lành, đại phước báu, đại may mắn cho họ vậy."
"Một yếu tố khác chúng ta cũng cần chú ý, là thiết lập một bàn thờ trang nghiêm bên cạnh người bệnh thường khiến cho người bệnh lo lắng hoặc ngại ngùng vô cùng, chứ không phải giúp cho họ thoải mái đâu. Lo lắng thì tăng thêm sự căng thẳng. Hãy để họ được tự nhiên an tịnh mới tốt. Ngại ngùng thì mất vui! Người bệnh thường yếu đuối, nhức mỏi, nhiều khi tiểu tiện không kiểm soát được, thường có nhiều động tác cử chỉ vụng về nên khó giữ được nét trang nghiêm. Nếu họ thường xuyên phải biểu diễn những điều này trước một bàn thờ Phật trang nghiêm, thì thật vô cùng khó chịu cho họ. Chính vì vậy, xin thưa với chư vị, nếu lập một bàn thờ ở một phòng bên cạnh để cho ban hộ niệm lạy và cho gia đình lạy thì có thể được, còn lập một bàn thờ trang nghiêm trong phòng hộ niệm thì không nên."
"Hộ Niệm Vấn Đáp 03: Cơ hội được Vãng Sanh"
"Tọa Đàm 185: Gia Đình Người Bệnh Chú Ý – Tránh Hủ Tục, Ăn Uống Hợp Lý & Cộng Tác Với Ban Hộ Niệm (Câu 3c – 3h)"
"Tọa Đàm 186: Trình Bày Quy Định Cho Gia Đình – Cần Có Mặt Đông Đủ Thành Viên (Câu 4a – 4d)"
"Câu 14 (Trang 82)"
"Câu 13 (Trang 81 – 82)"
"Lá Thư Số 53: Mơ về Tiên Cảnh!"
"21 - Lời khuyên song thân"
"Tọa Đàm 075: Không Dùng Địa Chung, Loa Micro & Tránh Bao Đồng Việc Gia Đình (Câu 34i, 34j, 34k, 34l, 34m)"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →