Về vấn đề thời gian thần thức người mất rời khỏi thể xác hoàn toàn và lý do cấm tuyệt đối mọi sự đụng chạm vào thân xác sau khi tắt hơi, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm - Giảng Ký Quyển 1 và Quyển 3, Sách Trắc Nghiệm, Niệm Phật - Hộ Niệm - Vãng Sanh Vấn Đáp, Khuyên Người Niệm Phật Tập 1 và Tập 2, cùng Hành Theo Ấn Tổ 48 Tọa Đàm).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 3) (trang 70), tại Tọa đàm 112, Thầy giải thích rõ về thứ tự đến và đi của các thức, cũng như nguyên lý A Lại Da thức là thức rời khỏi thân xác sau cùng:
"Trong Phật pháp, Phật dạy rất rõ, một người khi tắt hơi, thần thức ra khỏi thân xác lâu hay mau tùy theo nghiệp chướng, phước báu và sự giác ngộ sâu cạn của họ. Ít có Tôn giáo nào biết được chuyện này, nhưng trong Phật giáo đã nói rõ. Một chúng sanh khi đi đầu thai thì cái thần thức, hoặc A Lại Da thức, hoặc gọi linh hồn sẽ nhập vào cái bào thai sớm nhất, trong khi tất cả các thức khác chưa được sinh ra. Sau một thời gian các thức khác như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân… từ từ sinh ra sau."
"Khi xả bỏ báo thân, tức là khi chết, thì có hai dạng người thần thức xuất ra rất sớm, một là người tu đại phước báu được sanh thiên, hai là người tạo tội đại ác bị đọa địa ngục, còn 4 cảnh giới khác là nhơn, A Tu La, súc sanh, ngạ quỷ đều phải qua thời gian thân trung ấm. Thân trung ấm chính là trạng thái của linh hồn chưa có nơi ổn định để chuyển thế. Bị vào trường hợp này thì khi chết, tất cả thức khác đều chết trước, không còn hoạt động được nữa, nhưng thức A Lại Da, hoặc là linh hồn vẫn còn chiếm ngự cái thân xác đó, và xuất ra đi trễ nhất. "
Tiếp tục làm rõ vấn đề này trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1) (trang 363), tại Tọa đàm 039, Thầy giảng giải tường tận về khoảng thời gian bám trụ thông thường của hàng phàm phu:
"Chư vị nên nhớ là các thức: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân của một người có thể chết hết trong lúc vừa tắt hơi, nhưng còn có một cái thức gọi là Thần Thức, hay là A Lại Gia thức, hay là Linh Hồn của người đó, hoặc là cái Chơn Tâm, bị mê mờ còn nằm trong cái thân xác đó vẫn chưa chết. Nói đúng hơn là không bao giờ chết."
"Khi đầu thai thì chính cái thần thức này tới sớm nhất, nó tới trước ngụ trong trứng. Nghĩa là cái trứng đã có linh hồn, tức là có sự sống, nhưng mắt, tai, mũi, lưỡi, tay, chân…thì chưa có. Thời gian sau những thứ này từ từ mới sinh ra. Sự hình thành tương tự như cái trứng gà vậy. Thần thức đi vào sớm nhất, nằm mê trong đó, bám vào lâu nhất. Nhưng khi xả bỏ báo thân, tất cả các thức đều đi trước, nhưng thần thức vẫn còn bám theo thân xác đó và ra đi sau cùng. Thời gian bám trụ vào thân xác mau hoặc lâu tùy theo từng người, với hàng phàm phu như chúng ta thường vào khoảng 8 tiếng."
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm) (trang 20), trước câu hỏi tổng: "Những gì có thể làm được khi Hộ Niệm?", Thầy đã xác định rõ đáp án chánh kiến:
"n) Ngăn cấm mọi sự đụng chạm vào thân thể người chết ít ra là 8 tiếng đồng hồ sau khi tắt thở. [✓ Đúng]"
Giải thích lý do người phàm phu khó buông xả thân xác sau khi tắt hơi, trong Hành Theo Ấn Tổ (48 Tọa Đàm) (trang 125), tại Tọa đàm 19, Thầy dẫn lời Hòa Thượng Tịnh Không và chỉ rõ cảnh ngộ gió nghiệp hãi hùng:
"Có người hỏi Hòa Thượng Tịnh Không: “Một niệm cuối cùng là niệm trong lúc tắt hơi, hay là lúc thần thức xuất ra khỏi xác thân?”. Ngài trả lời cho cả hai trường hợp luôn. Một người khi tắt hơi mà niệm được câu A Di Đà Phật, nghĩa là quên đi cái duyên ác, quên đi cái duyên thiện, quên đi tất cả chuyện thế gian, chỉ nhớ niệm được câu A Di Đà Phật nguyện vãng sanh về Tây Phương thì lúc vừa tắt hơi xong, thần thức họ đi thẳng về Tây Phương Cực Lạc. Đây thực sự là người có đại phước báu đấy."
"Nếu những người mà lúc xả bỏ báo thân, nghĩa là tắt hơi rồi mà vẫn còn nhớ nhà cửa, vợ chồng, con cái, thiện ác gì đó... không chịu nương theo câu A Di Đà Phật đi về Tây Phương, thì thần thức người đó không thể đi về Tây Phương Tịnh Độ trong lúc xả bỏ báo thân được. Tắt hơi mà không vãng sanh được, thì chắc chắn ấm cảnh sẽ hiện ra. Ấm cảnh là cảnh âm. Oan gia trái chủ sẽ hiện ra quậy phá mình tan nát."
"Có nhiều người tắt hơi 8-9 tiếng đồng hồ vẫn còn quyến luyến cái thân, nhất là những người sợ chết, họ cứ quyến luyến cái thân, họ bám chặt vào cái thân, lúc đó tinh thần của họ bị mê rồi, thể chất của họ bị mệt rồi, họ bị nhiều cảnh giới hãi hùng dồn dập ập tới, họ không còn nghe gì được nữa. Lúc đó lời nói của người hộ niệm cũng chỉ hòa lẫn trong những thứ âm thanh xa lạ khác mà thôi."
"Những tài liệu trong Mật Tông nói rất nhiều về chuyện người chết phải đau khổ vì đối diện với nhiều cảnh giới, như họ thấy: sấm chớp, lửa cháy, nước lụt, ác thú, cuồng phong, v.v... quay cuồng đầu óc họ trong cơn gọi là gió nghiệp... Nếu một người có công phu tu hành rất tốt, thì trước những cảnh ngộ này may ra tâm họ mới có thể định lại được, nhất là nhờ sự trợ duyên của những người hộ niệm chung quanh kéo họ tỉnh ngộ trở về niệm câu A Di Đà Phật. Trở về niệm câu A Di Đà Phật lúc nào họ có thể vãng sanh lúc đó, còn nếu không trở về được, họ bị lôi cuốn theo cảnh duyên mà đi luôn thì đành chịu thua!..."
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1) (trang 363), Thầy nhấn mạnh tai họa lớn lao nếu thân xác bị đụng chạm trong lúc thần thức chưa xuất ly:
"Thần thức của người chết còn kẹt trong cái thân xác đó ít ra cũng 8 tiếng đồng hồ mới rời khỏi, trong khoảng thời gian này mà đụng chạm đến thân xác là một đại họa cho họ. Chỉ những người thực sự là Đại Bồ Tát, thượng căn thượng trí, có năng lực định được thần, ngưng hơi thở ra đi, còn người phàm phu tâm ý mê mờ, nghiệp chướng nặng, nên bị vướng mắc vào cái thân xác đó, nhất là những người không hiểu đạo, sợ chết, thương tiếc cái thân. Chính vì thế, khi gặp được Pháp Hộ Niệm rồi, chư vị mới thấy quí hóa."
Trong Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 133), tại mục Vấn Đề Hiến Xác, Thầy phân tích trạng thái tinh thần của người ra đi nơi lằn ranh sanh tử và nỗi thống khổ tột cùng nếu bị xâm phạm nhục thân:
"Theo pháp Hộ Niệm, người vừa tắt hơi, bị đụng chạm vào thân xác quá sớm là điều tối kỵ, có thể khiến họ bị đọa lạc xuống các cảnh giới vô cùng xấu trong ba đường ác."
"Vừa mới tắt hơi là giai đoạn thần thức như đang ở giữa ngã tư đường, giữa chết và sống, giữa thiện và ác, giữa đọa lạc và giải thoát. Tinh thần của người chết rất hoang mang, sợ hãi, buồn thảm, hoàn toàn không ổn định. Trong khoảng thời gian 8 giờ, nếu người sống vô ý tạo thêm sự xáo trộn, ồn náo, hỗn loạn như khóc than, ôm nắm, đụng chạm đến thân xác, bỏ vào phòng lạnh để ướp xác. . . làm cho họ đau đớn, chẳng khác gì như bị hành hạ, bị tra tấn. Thật là tội nghiệp cho người chết! Đụng chạm bình thường mà còn thảm thương như vậy, huống chi là mổ xác, banh thân họ ra, cắt từng miếng thịt, lấy từng bộ phận!. . ."
"Trong lúc lâm chung, họ bị đau đớn cả thể xác lẫn tinh thần. Ở trạng huống này người ra đi rất cần được Niệm Phật Hộ Niệm để yểm trợ tinh thần họ. Cần phải khuyến tấn, hướng dẫn thần thức họ đi Vãng Sanh. Chính người chết cũng cần Niệm Phật cầu Phật gia trì, tiếp độ. Tất cả mọi sự đụng chạm vào thân xác đều đưa đến hậu quả vô cùng bất lợi cho người chết."
"Đụng chạm sẽ làm cho họ đau đớn chịu không nổi, chắc chắn sẽ làm cho thần thức người rối loạn, hãi kinh, bức xúc, tức giận. . . toàn là những nhân chủng rất xấu cho đời kiếp tương lai của họ."
Chính vì nỗi đau đớn tột cùng đó, trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 3) (trang 70), Thầy chỉ dạy cặn kẽ về thái độ của gia đình và lời khai thị nhắc nhở người vừa tắt hơi:
"Vì thế, đừng nên đụng chạm đến thân xác của người vừa mới chết, phải để yên ít ra cũng tới 8 giờ, nếu gìn giữ được đến 12 giờ thì càng an toàn hơn. Trong lúc này gia đình hãy thành tâm niệm Phật cầu Phật gia trì. Khi biết người bệnh đã tắt hơi ra đi, người hộ niệm cần lên tiếng nhắc nhở giúp cho thần thức họ tỉnh ngộ, mau mau buông xả tất cả, nhiếp tâm niệm Phật cầu Phật lai nghinh tiếp độ, theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Xin chư vị nói lời mạnh và rõ ràng để cảnh tỉnh họ. Những người biết hộ niệm, biết niệm Phật thì những lời khai thị này có giá trị cao, khiến họ định tâm lại niệm Phật chờ Đức Di Đà lai nghinh tiếp độ."
Về thời gian hộ niệm cần thiết sau khi người bệnh trút hơi thở cuối cùng, trong Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 46), Thầy ân cần nhắc nhở đại chúng giữ vững câu Phật hiệu:
"Tóm lại, trong suốt thời gian từ sau khi tắt hơi cho đến 8 giờ, 12 giờ, 16 giờ... Tốt nhất là hãy cùng nhau niệm câu Phật hiệu, niệm cho đến khi nhà quàng đem xác đi mới tốt. Tất cả kinh điển gì khác có thể tụng sau đó cũng được, chưa phải muộn."
"Nên nhớ, trong lúc lâm chung rất cần sự khai thị hướng dẫn, cần ngắn gọn, rõ ràng, chủ đích là khuyên buông xả tất cả để niệm Phật cầu Phật phóng quang tiếp độ Vãng Sanh Cực Lạc. Đang vừa tắt hơi thì khai thị ngay để người đó kịp thời tỉnh ngộ mà niệm Phật. Trong khoảng một vài giờ đầu sau khi tắt hơi rất cần tiếp tục nhắc nhở, khai thị, hướng dẫn thần thức niệm Phật cầu Vãng Sanh. Cần nhắc thần thức đừng nên chạy theo những cảnh giới lạ, cứ một lòng niệm A Di Đà Phật, chờ A Di Đà Phật đến tiếp dẫn là được Vãng Sanh. A Di Đà Phật hóa hiện sẽ giống như ảnh tượng đang treo trước mặt bệnh nhân."
"Niệm tám tiếng đồng hồ là thời gian tối thiểu, chứ không phải tối đa. Nếu niệm tám giờ mà người chết vẫn chưa hiển hiện tướng tốt thì có thể họ chưa được phước phần thoát nạn. Đây là do nghiệp chướng báo hại, oan gia cản trở, hoặc tâm người ra đi còn mê muội tham chấp vào chuyện thế gian vô thường như: thương tiếc cái thân, thương nhớ con cháu, tham tiếc tài sản, uất hận chuyện gì, v.v... Nếu thuận duyên, hãy phát tâm niệm thêm cho họ đến 16, 20 tiếng. Rất tốt."
Nhận thấy căn cơ chúng sanh thời nay tham chấp ngày càng nặng, trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1) (trang 363), Thầy nêu rõ lý do chư vị Tổ Sư khuyên kéo dài thời gian hộ niệm:
"Thời gian bám trụ vào thân xác mau hoặc lâu tùy theo từng người, với hàng phàm phu như chúng ta thường vào khoảng 8 tiếng. Nhưng xin thưa với chư vị, Diệu Âm nghĩ rằng, những vị Cao Tăng, Tổ Sư sau này có lẽ sẽ khuyên chúng ta nên ngăn cản sự đụng chạm đến thân xác người ra đi lâu hơn mới an toàn. Ví dụ, Ngài Tịnh Không đã khuyên nên niệm Phật không gián đoạn đến 12 tiếng mới được thăm thân, tẩm liệm. Sau này, hi vọng các vị có thể đề nghị tăng lên 14 tiếng, 16 tiếng chăng, để tăng thêm sự an toàn cho người ra đi."
"Tại sao vậy? Nghiệp chướng của chúng sanh càng ngày càng nặng, tâm ý càng ngày càng mê muội, nên thần thức cứ bám vào những thứ hão huyền không buông xả được, đây là do sự tham chấp, quyến luyến đến con cháu, tài sản, địa vị, danh vọng, thân thế… mà gây ra, nhất là người sợ chết, quá tham tiếc thân mạng. Càng mê chừng nào thì linh hồn càng vướng lâu trong xác thân chừng đó. Càng vướng lâu trong thân xác thì càng dễ bị ách nạn."
Đồng thời trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 3) (trang 70), Thầy khẳng định việc kéo dài thời gian niệm Phật và giữ yên thân xác sẽ mang lại sự an toàn cao hơn:
"(d): Nếu tránh đụng chạm đến 12 tiếng đồng hồ sau khi tắt thở thì tốt hơn, an toàn hơn."
"Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Diệu Âm nghĩ rằng, sau này chư Tổ, chư Tăng Tịnh Độ sẽ khuyên nên tiếp tục niệm Phật hộ niệm, tránh đụng chạm đến 14 giờ, 16 giờ… Bây giờ đã có nhiều vị khuyến khích nên niệm Phật hộ niệm luôn 24 giờ cho an toàn hơn. Sở dĩ các Ngài khuyên như vậy là vì thấy con người càng ngày càng mê muội, tín tâm càng ngày càng yếu, niệm Phật cầu vãng sanh càng ngày càng ít. Ngược lại, tham chấp chuyện thế gian càng ngày càng nhiều, sợ mất thân mạng càng ngày càng nặng… chính vì thế mà linh hồn của con người sau khi chết cứ cố bám vào từng khúc xương, từng đoạn tủy, từng đường gân, từng khúc thịt làm cho cái nạn bị kẹt vào xác thân càng ngày càng lâu hơn, càng khó hóa giải hơn."
Trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (trang 179), tại mục Lời khuyên song thân, Thầy chỉ rõ dấu hiệu điểm nóng xuất ly sau cùng trên đỉnh đầu và quy định nghiêm ngặt đối với nhục thân cùng giường nằm:
"3) Thần thức rời khỏi nhục thân từ chân đi lên, điểm cuối cùng là đỉnh đầu, tắt thở ba bốn giờ mà đỉnh đầu vẫn còn nóng. Đây là dấu hiệu then chốt xác định sự vãng sanh. Trước đây con có phân tích chuyện này rồi chắc cha má còn nhớ. Chính điểm nóng sau mấy tiếng đồng hồ trên thân thể là vị trí thần thức xuất ly sau cùng. Ông bác nóng tại đảnh đầu đây là điều rất tốt, cho phép ta tin tưởng sự vãng sanh. Xin chân thành chúc mừng cho Ngài. Xin nhắc lại bài thiệu để dễ nhớ."
"Đảnh Thánh, Nhãn sanh Thiên. Tâm Nhơn, Phúc ngạ quỷ."
"Khi ra đi rồi người hộ niệm phải tiếp tục niệm Phật chung quanh nhục thân ít ra phải tám tiếng sau mới được rời khỏi. Tuyệt đối không được đụng tới thân thể, ngay cả cái giường nằm cũng không được đụng mới bảo đảm sự an toàn."
Trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 2) (trang 122), tại Lá Thư Số 37, Thầy căn dặn những việc cần gìn giữ trọn vẹn trong suốt khoảng thời gian hộ niệm sau lâm chung:
"*) Sau khi lâm chung: Phải tiếp tục hộ niệm ít nhất tám tiếng đồng hồ. Trong suốt thời gian này không được đụng chạm đến thân thể, không được sửa lại tư thế nằm. Nên nhẹ nhàng đắp mền cho ấm thân, (tịnh tông học hội thì họ đắp mền “Quang Minh”), không nên đắp trùm qua khỏi đầu, không được kêu tên người đi. Nói chung, tất cả mọi người chỉ thành tâm niệm Phật, tâm tâm đều cầu nguyện A Di Đà Phật đến tiếp dẫn vãng sanh. Sau tám tiếng đồng hồ, tất cả mọi chuyện đã ổn định thì không còn ngại gì nữa."
"Tọa đàm 112: Khảo sát Chánh Kiến – Pháp Hộ Niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất là 8 giờ đồng hồ (Vấn đề 12)"
"Tọa Đàm 039: Khảo Sát Câu 17 & Các Mệnh Đề 17(n) [Đúng], 17(o) [Sai], Cấm Đụng Chạm Thân Xác 8 Tiếng & Vạn Pháp Duy Tâm Của Ban Hộ Niệm"
"Câu 17 (Trang 19 – 21)"
"Tọa Đàm 19: Nhân Toàn Vẹn Duyên Thuận Lợi - Trừ Nghiệp Khổ Hiện Hành"
"Vấn Đề Hiến Xác!"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 13: Hộ Niệm có cần tụng kinh, đọc chú?"
"21 - Lời khuyên song thân"
"Lá Thư Số 37: Tổng quát về sự Hộ Niệm!"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →