Về vấn đề sau 8 đến 12 giờ hộ niệm, thử hơi ấm thấy toàn thân lạnh nhưng vùng trán hoặc mắt còn ấm thì tái sanh về cõi nào, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã chỉ dạy tường tận qua các bộ kinh sách chánh văn (Khuyên Người Niệm Phật Tập 1, Lá Thư 06, 21; Khuyên Người Niệm Phật Tập 3, Lá Thư 64, tr. 205; Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, tr. 5 – 6, 27 – 28; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký Quyển 1, Tọa Đàm 028, 032, tr. 254 – 256, 293 – 295; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Sách Trắc Nghiệm, tr. 17 – 18).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 06, trang 50 – 51), Thầy nhắc lại bài kệ truyền thống trong kinh điển chỉ dạy về sáu nẻo luân hồi và nhận định cảnh giới tái sanh qua điểm nóng thoát nhiệt sau cùng:
"Đảnh Thánh, Nhãn sanh Thiên. Tâm Nhơn, Phúc Ngã Quỷ. Bàng sanh Túc hạ hành. Địa ngục Cước để xuất."
Thầy giảng giải tường tận ý nghĩa của từng vị trí thoát nhiệt trên thân thể:
"Nóng tại đỉnh đầu là vãng sanh về cõi Phật Thánh: tuyệt vời, viên mãn Phật đạo; nóng chỗ con mắt thì sanh về cõi Trời: tốt; nóng tại ngực thì sanh làm người: tạm được; nóng tại bụng thì thành Ngạ quỷ: quá xấu; nóng tại đầu gối thành Súc vật: xấu; nóng tại bàn chân xuống Địa ngục: xấu tàn tệ."
Đồng thời, Thầy chỉ rõ người tu thiện nghiệp thế gian đạt được hơi ấm tại mắt để sanh Trời là điều rất khó:
"Như vậy, tu theo đạo Tiên Hiền, nghĩa là để làm Tiên, làm người Hiền, thì dù tu có giỏi cho mấy cũng chỉ nóng ở ngực mà thôi, còn tu không giỏi thì hầu hết nóng bụng, nóng đầu gối, nóng bàn chân. Rất khó có người nóng ở mắt, thì còn gì mơ đến đỉnh đầu. Thảm thương quá!"
Trong phần phụ lục tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) (Lá Thư 64, trang 205), Thầy trích dẫn lời dạy của Tổ Ấn Quang về vị trí thoát nhiệt ở vùng trán tương ứng với cảnh giới cõi Trời:
"Người bệnh khi sắp tắt thở cũng chính là lúc phải phân biệt cảnh giới giữa phàm, Thánh, người và quỉ ma. Cho nên, ngay lúc này chỉ có thể dùng danh hiệu Phật để khai thị, hướng dẫn thần thức của họ chứ không được tắm rửa, thay quần áo, di động, than khóc. Tùy theo ý thích của người bệnh muốn ngồi hay nằm cũng được. “Nóng ở đảnh đầu sanh về Tịnh Độ, ở trán sanh về trời, ở ngực sanh cõi người, ở bụng sanh ngạ quỉ, ở đầu gối sanh vào cõi súc sanh, dưới bàn chân sanh về địa ngục”. Biết vậy, mọi người đều phải niệm Phật một cách khẩn thiết, đừng để ý thăm dò hơi nóng nằm ở đâu, quyết định sẽ giúp họ đới nghiệp vãng sanh (còn mang nghiệp mà vẫn được vãng sanh)."
Trong tác phẩm Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm (trang 5 – 6), Thầy trích lục trọn vẹn lời khai thị của Tổ Sư Ấn Quang chỉ dạy chứng cớ sau khi chết sanh vào các đường qua độ thăng giáng của hơi ấm:
"Trong kinh nói chứng cớ sau khi chết sanh vào các đường như sau: - Đỉnh đầu ấm sanh Thánh đạo, - Mắt ấm sanh thiên, - Ngực ấm sanh cõi người, - Bụng ấm sanh ngạ quỷ, - Súc sanh ấm đầu gối, - Địa ngục bàn chân ấm, - Hơi ấm của người chết đi lên phần trên thì được siêu thăng, - Hơi ấm đi xuống phần dưới là bị đọa lạc, - Nếu toàn thân đều lạnh đỉnh đầu còn ấm là siêu phàm nhập Thánh. Sanh Tây Phương Cực Lạc là siêu phàm nhập Thánh, là thù thắng nhất nên gọi là “Đảnh Thánh”. (Lời Ấn Tổ)."
Tại Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 21, trang 175 – 178), Thầy phân tích tiêu chuẩn tu tập phước đức để có thể vãng sanh về các cảnh giới Trời:
"Nếu muốn sanh về những cảnh giới Trời, thì bắt buộc trong đời phải làm lành tu thiện, tránh ác. Mười điều thiện là: không sát sanh, không trộm cắp, không tà hạnh, không nói láo, không nói thêu dệt, không nói đâm thọc, không hỗn hào, không tham, không sân, không si, phải đạt đến tiêu chuẩn chín mươi phần trăm trở lên, nghĩa là thượng phẩm thập thiện. Ngoài việc này ra phải tu phúc, nghĩa là bố thí, giúp người thật nhiều mới có phước báu sinh về những cảnh trời dục giới (trời thấp nhứt). Còn muốn lên những cõi cao hơn, sắc giới và vô sắc giới, phải tu Thiền định... Anh Hai nói, trong đời ông bác đó không tu gì cả thì vô phương tới được những cảnh giới Trời."
Thầy nhấn mạnh điểm nóng sau mấy tiếng đồng hồ chính là vị trí thần thức xuất ly sau cùng:
"Chính điểm nóng sau mấy tiếng đồng hồ trên thân thể là vị trí thần thức xuất ly sau cùng. Ông bác nóng tại đảnh đầu đây là điều rất tốt, cho phép ta tin tưởng sự vãng sanh. Xin chân thành chúc mừng cho Ngài. Xin nhắc lại bài thiệu để dễ nhớ."
"Đảnh Thánh, Nhãn sanh Thiên. Tâm Nhơn, Phúc ngạ quỷ. Bàng sanh Túc hạ hành. Địa ngục, Cước để xuất."
"(Nghĩa là nóng tại đảnh đầu sanh về cảnh giới Thánh, tại mắt về trời, tại ngực trở lại người, tại bụng làm ngạ quỷ, từ đầu gối xuống làm súc sanh, tại bàn chân bị đọa địa ngục)."
Để bảo đảm an toàn cho người mất và tránh sơ suất nguy hại, trong Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm (trang 27 – 28), Thầy nêu rõ quy lệ thăm thân nhẹ nhàng từ dưới lên trên:
"2- QUY LỆ THĂM THÂN: ⁕ Chỉ được thăm sau 8 giờ. Để đến sau 12 giờ thì an toàn hơn."
"⁕ Trước khi thăm cần phải khai thị, báo cáo cho hương linh biết."
"⁕ Một người đại diện thăm, tất cả mọi người đồng niệm Phật."
"⁕ Thăm nhẹ nhàng, từ dưới lòng bàn chân thăm lên đỉnh đầu. Nếu toàn thân đã lạnh, mềm mại tươi nhuận thì rất tốt, có thể coi như cuộc hộ niệm đã hoàn mãn."
"⁕ Nếu phát hiện thân còn ấm nhiều chỗ xin phải ngừng ngay, chưa thể lo hậu sự, không được giao cho nhà quàn. Phải tiếp tục hộ niệm, khai thị, hóa giải."
Giải thích về việc người ra đi để lại thân tướng mềm mại tươi đẹp trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1) (Tọa Đàm 028, trang 254 – 256), Thầy chỉ dạy rằng nhờ hộ niệm mà người mất vượt qua ba đường ác hiểm nạn:
"Câu 13(a): Người chết đi để lại thoại tướng mềm mại thì chắc chắn được vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. Đúng không chư vị? – [✗ Sai]. Nhiều người cứ thấy người chết rồi để lại thân xác mềm mềm một chút thì tưởng là vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. Chưa chắc!... Nhưng tình thực mà nói, nhờ Hộ Niệm mà mình mới thấy những hiện tượng người ra đi có thân tướng tốt đẹp, mềm mại bất khả tư nghì. Còn trước đây dễ gì tìm ra được một người ra đi lưu lại tướng lành. Điều này chứng tỏ rõ rệt một vấn đề, là con người sống trong xã hội thì bon chen nào là danh lợi, tiền tài, nhân nghĩa, thị phi… đủ thứ hết, nhưng khi chết rồi thì âm thầm đi vào con đường đọa lạc trong tam ác đạo nhiều không tưởng tượng được, mà con người không hay!"
Thầy minh định người được trợ niệm lưu lại thân tướng tốt lành phần nhiều được sanh lên các cảnh giới Trời:
"Nhờ có Pháp Hộ Niệm mà chúng ta thấy được những người ra đi lưu lại tướng lành bất khả tư nghì, làm cho mình cảm thấy vui mừng, được an ủi vô biên, vì ít ra mình cũng giúp cho người đó vượt qua được ba đường ác nạn: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, để họ được trở lại trong tam thiện đạo. Hơn nữa, thường thường những người được niệm Phật trợ duyên mà ra đi được tướng lành như vậy hầu hết được sanh lên một cảnh trời đấy chư vị. Phước báu lớn vô cùng, không phải đơn giản đâu. Cho nên Pháp Hộ Niệm quý báu quá đi. Một người được hộ niệm để lại thân tướng mềm mại tươi hồng, thì điểm đầu tiên mình xác định được là người đó vượt qua ba đường ác, tức là không bị đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh."
Đồng thời, Thầy làm rõ hiện tượng hương thơm ngào ngạt khi người mất được sanh về cõi Trời:
"Một người được sanh về một cảnh trời nhiều khi ra đi có hương thơm bay ra ngào ngạt đấy. Hương thơm này chưa chắc là của chính họ, nhưng của chư Thiên tới đón một người bạn về trời. Những người biết ngày giờ ra đi cũng không thể xác định là họ vãng sanh. Những người tu theo các đạo Quỷ Thần, họ có thể biết ngày giờ chết đấy, nhưng chết xong họ đi tới những cảnh giới Quỷ Thần để họ phục vụ ở đó. Ngày giờ đã hẹn sẵn nên họ biết trước. Tới ngày đã định, Quỷ Vương sai Âm Binh tới bắt hồn họ đi. Cho nên, có nhiều pháp tu có thể biết trước ngày giờ chết, chứ không phải biết ngày giờ ra đi là được vãng sanh đâu nhé."
Trong tác phẩm Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm) (Chương 1: Tổng Quát Về Pháp Hộ Niệm, Câu 14, trang 17 – 18), Thầy nêu bật nguyên nhân vì sao người có thoại tướng tốt chưa chắc đã vãng sanh Tây Phương Cực Lạc:
CHƯƠNG 1: TỔNG QUÁT VỀ PHÁP HỘ NIỆM
Câu 14 (Trang 17 – 18):
Người ra đi với thoại tướng tốt, tại sao chưa chắc được vãng sanh TPCL?
"a) Người tu bố thí, làm thiện, ít tạo nghiệp ác… khi chết nếu để lại thoại tướng tốt thì họ theo nghiệp thiện mà sanh vào ba cảnh thiện để hưởng phước chứ không phải vãng sanh TPCL. [✓ Đúng]"
"b) Người suốt đời niệm Phật cầu sanh TPCL, lúc lâm chung vẫn niệm Phật nhưng lại quyến luyến thế gian, tưởng nhớ đến phước báu, v.v… quên mất tâm nguyện vãng sanh thì dù có thoại tướng tốt vẫn chỉ sanh vào ba cảnh thiện mà thôi. [✓ Đúng]"
"c) Người tu hành các pháp môn tự lực, nếu đạt được mức tu chứng tốt, ra đi có tướng lành thì có thể sinh vào những cảnh Trời tương ứng với mức chứng chứ không phải vãng sanh TPCL. [✓ Đúng]"
"d) Người tu hành phước lớn, nhưng nghiệp chưa sạch thì ra đi dù có thân tướng tốt cũng chỉ được sanh lên một cảnh giới lành để hưởng phước, chứ không phải vãng sanh TPCL. [✓ Đúng]"
"e) Chỉ có người niệm Phật tha thiết cầu sanh TPCL, giữ vững ý niệm này đến lúc buông bỏ báo thân, ra đi để lại thoại tướng tốt mới được vãng sanh TPCL. [✓ Đúng]"
Giảng giải chi tiết về nội dung này trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1) (Tọa Đàm 032, trang 293 – 295), Thầy chỉ rõ lý do người tu hành tự lực phước lớn nhưng nghiệp chưa sạch thì sanh lên cõi Trời hưởng phước:
"Tại sao người ra đi có thoại tướng tốt chưa chắc được vãng sanh Tây Phương Cực Lạc? Trang 18, câu trả lời 14(d): Người tu hành phước lớn nhưng nghiệp chưa sạch, thì ra đi dù có thân tướng tốt cũng chỉ được sanh lên một cảnh Trời để hưởng phước chứ không phải vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Đây là nói về người tự lực tu chứng. Thường thường tự lực tu chứng người ta tu rất là tinh tấn, ý chí rất kiên cường, làm thiện làm lành nhiều lắm. Tu hành như vậy rất tốt, nhưng về phần nghiệp hoặc thì không dễ gì phá được. Xin thưa thẳng rằng, không dễ gì phá được nghiệp chướng đâu. Nhưng khi đã có sức tu nhiều, công phu lớn, đức hạnh cao, thì phước báu sẽ rất lớn. Phước báu lớn thì dễ theo đường phước đi về những cảnh giới lành thọ hưởng."
Thầy phân tích các tầng trời trong ba cõi và sự khó khăn của đường tu tự lực:
"Trong sáu đường luân hồi, những cảnh giới Trời, cảnh giới A Tu La, cảnh giới Người thuộc về những cảnh giới lành. Cảnh giới Thiên cũng có nhiều cõi khác nhau như: Dục Giới Thiên, Sắc Giới Thiên, Vô Sắc Giới Thiên. Những người sinh lên được Sắc Giới Thiên và Vô Sắc Giới Thiên là đã có sự tu chứng. Người tu Thiền Định, nếu chứng được từ Sơ Thiền cho đến Bát Định, được sinh về những cảnh giới đó. Tổng quát là như vậy, chứ thực tế thì còn nhiều yếu tố khác chi phối vào, không dễ dàng gì lên đến đó đâu. Như chúng ta biết, có những vị ngồi trong Thiền Định vài ba tháng, nhưng cũng chưa vào được Sắc Giới Thiên, nghĩa là chỉ sanh vào những cảnh trời trong cõi Dục Giới. Thế mới biết, cách tu hành này đối với hàng phàm phu chúng ta đây thật khó khăn vô cùng!"
Cuối cùng, Thầy nhấn mạnh sự khác biệt căn bản giữa tự lực tu chứng sanh về các cõi Trời với tha lực niệm Phật cầu sanh Tây Phương Cực Lạc:
"Câu 14(e): Chỉ có người niệm Phật tha thiết cầu sanh Tây Phương Cực Lạc, giữ vững ý niệm này đến lúc buông bỏ báo thân ra đi để lại thoại tướng tốt mới được vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Một người dẫu tu hành rất tốt, khi ra đi để lại thân tướng rất đẹp, có hương thơm, có xá lợi, nhiều khi biết được ngày giờ ra đi, nhưng không phải họ vãng sanh Tây Phương Cực Lạc, tại vì họ không nguyện vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. Đường tu của họ là tự lực tu chứng, chứng tới mức nào họ trở về một cảnh giới tương ứng với mức chứng đó, chứ không phải là vãng sanh Tịnh Độ."
"06 - Lời khuyên song thân"
"21 - Lời khuyên song thân"
"Những Lời Khai Thị Của Tổ Sư Ấn Quang Về Hộ Niệm"
"Thăm Thân – Kiểm Thoại Tướng (Mục Đích, Quy Lệ & Điều Tránh Sơ Suất)"
"Tọa Đàm 028: Hiện Tượng Vãng Sanh Tây Phương Cực Lạc & Khảo Sát Câu 13(a) [Sai], 13(b) [Sai]"
"Tọa Đàm 032: Khảo Sát Câu 14(d) [Đúng], 14(e) [Đúng], Sự Khác Biệt Giữa Tự Lực & Tha Lực & Nâng Đỡ Chánh Niệm Lâm Chung"
"Câu 14: Người ra đi với thoại tướng tốt, tại sao chưa chắc được vãng sanh TPCL? (Trang 17 – 18)"
"Phần Phụ Lục Cần Thiết: Những Khai Thị Quan Trọng Liên Quan Đến Sự Hộ Niệm"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →