Về vấn đề sau 8 đến 12 giờ hộ niệm, kiểm tra thấy toàn thân lạnh nhưng vùng bụng còn ấm thì đọa vào đâu và cứu vãn thế nào, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã chỉ dạy qua các bộ kinh sách chánh văn (Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, tr. 2 – 3, 23 – 25, 59; Khuyên Người Niệm Phật Tập 1 và Tập 3; Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm Giảng Ký Quyển 3 và Sách Trắc Nghiệm).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 06, trang 50 – 52), Thầy nhắc lại bài thơ truyền thống trong kinh điển chỉ dạy về sáu nẻo luân hồi và cách nhận định cảnh giới tái sanh qua điểm nóng sau cùng:
"Sẵn dịp con cũng xin mách một điều, là muốn biết cụ thể, người chết thần thức của họ đi về đâu, cha má có thể thử nghiệm liền, coi trong bà con, làng xóm mình có được phước báu hay không, họ chết đi đâu, bằng cách nhớ câu thơ này:"
"Đảnh Thánh, Nhãn sanh Thiên. Tâm Nhơn, Phúc Ngã Quỷ. Bàng sanh Túc hạ hành. Địa ngục Cước để xuất."
Thầy giải thích rõ ràng ý nghĩa của từng vị trí thoát nhiệt trên thân thể:
"Nóng tại đỉnh đầu là vãng sanh về cõi Phật Thánh: tuyệt vời, viên mãn Phật đạo; nóng chỗ con mắt thì sanh về cõi Trời: tốt; nóng tại ngực thì sanh làm người: tạm được; nóng tại bụng thì thành Ngạ quỷ: quá xấu; nóng tại đầu gối thành Súc vật: xấu; nóng tại bàn chân xuống Địa ngục: xấu tàn tệ."
Trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 21, trang 180), Thầy nhắc lại dấu hiệu then chốt xác định vị trí thần thức xuất ly sau cùng:
"Thần thức rời khỏi nhục thân từ chân đi lên, điểm cuối cùng là đỉnh đầu, tắt thở ba bốn giờ mà đỉnh đầu vẫn còn nóng. Đây là dấu hiệu then chốt xác định sự vãng sanh. Trước đây con có phân tích chuyện này rồi chắc cha má còn nhớ. Chính điểm nóng sau mấy tiếng đồng hồ trên thân thể là vị trí thần thức xuất ly sau cùng."
Thầy nhắc lại bài thiệu xác định điểm nóng thoát nhiệt:
"Xin nhắc lại bài thiệu để dễ nhớ. Đảnh Thánh, Nhãn sanh Thiên. Tâm Nhơn, Phúc ngạ quỷ. Bàng sanh Túc hạ hành. Địa ngục, Cước để xuất."
"(Nghĩa là nóng tại đảnh đầu sanh về cảnh giới Thánh, tại mắt về trời, tại ngực trở lại người, tại bụng làm ngạ quỷ, từ đầu gối xuống làm súc sanh, tại bàn chân bị đọa địa ngục)."
Trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 18, trang 144), Thầy chỉ rõ nguồn gốc tâm tưởng dẫn dắt thần thức thọ sanh vào cảnh giới quỷ đói:
"“Tâm Tà là Ma”. Tâm Tà là sao? Ví dụ, sân giận là cảnh giới địa ngục, người thường nóng giận thì tương lai sẽ về địa ngục; tham lam là cảnh giới của ngạ quỷ, người có tâm tham lam, chỉ thích tiền, mánh lới lừa lọc để được tiền thì chắc chắn sanh làm ngạ quỷ; si ám mê muội trở thành súc sanh."
"“Nhất thiết pháp tùng tâm tưởng sanh”, tâm ở đâu tương lai sẽ tới đó."
Trong bộ sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 3) (Tọa Đàm 112, trang 70 – 72), Thầy cảnh tỉnh về những cấm kỵ và tâm niệm dẫn đến ba đường ác:
"Đụng chạm vào thân xác của người mới chết làm cho họ đau đớn dễ sanh tâm sân giận mà bị đọa lạc. Sân giận đọa vào địa ngục, tham lam đọa vào ngạ quỷ, ngu si đọa vào bàng sinh, đây là lời Phật dạy trong kinh. Con người ra đi trong mê mờ, thà rằng họ đi vào hàng súc sanh ngu muội so ra còn đỡ khổ hơn bị rơi vào địa ngục. Chính vì thế, xin chư vị cần nghiên cứu nhiều hơn về Pháp Hộ Niệm hầu biết thêm những điều cấm kỵ khác."
Thầy nhấn mạnh trách nhiệm nhắc nhở, cảnh tỉnh thần thức buông xả khi vừa xả bỏ báo thân:
"Vì thế, đừng nên đụng chạm đến thân xác của người vừa mới chết, phải để yên ít ra cũng tới 8 giờ, nếu gìn giữ được đến 12 giờ thì càng an toàn hơn. Trong lúc này gia đình hãy thành tâm niệm Phật cầu Phật gia trì. Khi biết người bệnh đã tắt hơi ra đi, người hộ niệm cần lên tiếng nhắc nhở giúp cho thần thức họ tỉnh ngộ, mau mau buông xả tất cả, nhiếp tâm niệm Phật cầu Phật lai nghinh tiếp độ, theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Xin chư vị nói lời mạnh và rõ ràng để cảnh tỉnh họ."
Trong tác phẩm Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm (trang 5 – 6), chánh văn ghi lại lời khai thị của Tổ Sư Ấn Quang về bằng chứng thọ sanh qua hơi ấm:
"Trong kinh nói chứng cớ sau khi chết sanh vào các đường như sau: - Đỉnh đầu ấm sanh Thánh đạo, - Mắt ấm sanh thiên, - Ngực ấm sanh cõi người, - Bụng ấm sanh ngạ quỷ, - Súc sanh ấm đầu gối, - Địa ngục bàn chân ấm, - Hơi ấm của người chết đi lên phần trên thì được siêu thăng, - Hơi ấm đi xuống phần dưới là bị đọa lạc, - Nếu toàn thân đều lạnh đỉnh đầu còn ấm là siêu phàm nhập Thánh. Sanh Tây Phương Cực Lạc là siêu phàm nhập Thánh, là thù thắng nhất nên gọi là “Đảnh Thánh”. (Lời Ấn Tổ)."
Đồng thời, tại phần phụ lục tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) (trang 206), lời khai thị của Tổ Sư Ấn Quang cũng được Thầy nhắc lại rõ ràng:
"Người bệnh khi sắp tắt thở cũng chính là lúc phải phân biệt cảnh giới giữa phàm, Thánh, người và quỉ ma. Cho nên, ngay lúc này chỉ có thể dùng danh hiệu Phật để khai thị, hướng dẫn thần thức của họ chứ không được tắm rửa, thay quần áo, di động, than khóc. Tùy theo ý thích của người bệnh muốn ngồi hay nằm cũng được. “Nóng ở đảnh đầu sanh về Tịnh Độ, ở trán sanh về trời, ở ngực sanh cõi người, ở bụng sanh ngạ quỉ, ở đầu gối sanh vào cõi súc sanh, dưới bàn chân sanh về địa ngục”. Biết vậy, mọi người đều phải niệm Phật một cách khẩn thiết, đừng để ý thăm dò hơi nóng nằm ở đâu, quyết định sẽ giúp họ đới nghiệp vãng sanh (còn mang nghiệp mà vẫn được vãng sanh)."
Trong bộ chánh văn Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 2 – 3), khi đồng tu thưa hỏi về hiện tượng sau 8 giờ hộ niệm thấy nóng nhiều ở bụng:
"Hỏi: Sau khi Hộ Niệm được 8 giờ. Người được Hộ Niệm có hai trường hợp: 1 - Nóng ở bụng nhiều và ở đầu không nóng nhưng không lạnh như những chỗ khác. 2 - Nóng ở ngực nhiều và ở đầu không nóng nhưng không lạnh như những chỗ khác. Như thế thần thức của hai người này đã ra khỏi thân chưa? Trường hợp này xử lý như thế nào? Nếu gia đình không bằng lòng cho niệm tiếp."
Thầy giải đáp rõ ràng về tình trạng thần thức chưa hoàn toàn xuất ly:
"Sau 8 giờ chỉ có thể còn hơi ấm ở một điểm. Nếu còn ấm tại 2 - 3 điểm thì nên cẩn thận niệm thêm một thời gian nữa cho thực sự chính xác một điểm ấm hoặc khi nào toàn thân lạnh hết mới được. Khi thân xác còn ấm nhiều chỗ thì coi chừng thần thức chưa thực sự ra khỏi thân thể, không được tẩn liệm xác."
Đối với trường hợp vùng bụng còn nóng, Thầy chỉ dạy phương pháp cứu vãn cấp thiết:
"1) Nóng ở vùng bụng, đây là điềm xấu, không tốt. Nên thành tâm cầu Phật gia trì, gia đình nên lạy Phật cầu gia hộ, Ban Hộ Niệm nên phát tâm niệm thêm 4 - 8 giờ nữa. Khai thị rất cần trong trường hợp này, cầu giải oan gia trái chủ. Hãy làm hết sức, còn kết quả ra sao thì tùy theo phước phần của người ra đi."
Thầy nhấn mạnh sự hợp tác chí thành của gia quyến là yếu tố quyết định để cứu người thân:
"Trong những trường hợp này, bắt buộc gia đình phải thành tâm cầu nguyện, thành tâm hợp tác tối đa với Ban Hộ Niệm để cứu người thân của họ. Nếu người thân không bằng lòng thì Ban Hộ Niệm đành phải ra về. Tất cả đều tùy duyên phận, chứ không biết cách nào khác hơn."
Trong tác phẩm Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 23 – 25), khi đồng tu thưa hỏi về hiện tượng điểm nóng chuyển biến từ bụng lên ngực khi niệm thêm 4 giờ:
"Hỏi: Có một trường hợp người được Hộ Niệm sau 8 giờ còn nóng ở 2 điểm ở bụng và ở ngực. Ban Hộ Niệm tiếp tục niệm thêm 4 giờ nữa, hơi nóng chỉ còn ở ngực. Trong trường hợp này nếu niệm thêm thì người này có cơ hội Vãng Sanh không?"
Thầy mở ra niềm hy vọng cứu độ lớn lao cho người lâm chung:
"Chắc chắn Vãng Sanh thì không dám nói, nhưng nói "có thể được" Vãng Sanh thì dám nói. Rất nhiều trường hợp sau 8 giờ, thân xác không tốt, nét mặt không tươi, vậy mà Hộ Niệm thêm một thời gian nữa thì thân xác biến chuyển, mặt tươi ra, thân thể mềm mại, và sau cùng thì kiểm lại có nhiều người ấm trên đỉnh đầu."
Thầy giảng giải tường tận về tiến trình chuyển biến của tâm thức nhờ sự khai thị và hộ niệm kiên trì:
"Đó là, khi tắt thở còn bị nạn, 8 giờ tâm còn vướng víu, còn bị trở ngại, chưa biết đường nào đi. Nhưng nhờ tiếp tục Hộ Niệm, tiếp tục khai thị hướng dẫn mà họ đã ngộ và được Vãng Sanh."
Thầy cũng nhắc nhở Ban Hộ Niệm cần tự xét lại mình nếu cuộc hộ niệm chưa được viên mãn:
"Nếu người đi tin tưởng, gia đình tin tưởng hỗ trợ, Hộ Niệm đúng cách, thì thường không có trở ngại nhiều như vậy đâu. Sau 8 giờ thoại tướng sẽ rất tốt. Nếu sau 8 giờ thường khi không được viên mãn, thì Ban Hộ Niệm hãy kiểm điểm lại cách Hộ Niệm, xét thử mình có sơ ý chỗ nào không? Nếu nguyên nhân là do chính tại người chết hay tại gia đình thì khỏi bàn."
Trong Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 59), Thầy căn dặn trường hợp khám xác thấy vùng bụng còn ấm thì chớ vội vàng tẩm liệm:
"Hỏi: Nếu Hộ Niệm cho một người được tám tiếng, sau khi khám xác thì đỉnh đầu ấm, chân tay mềm mại, sắc mặt tươi hồng, môi lại mĩm cười, nhưng khám ở vùng bụng thì hương linh cũng ấm ở vùng bụng luôn. Như vậy hương linh có được Vãng Sanh không vậy chú?"
Thầy chỉ dạy phương cách tiếp tục niệm Phật trợ niệm và kiêng cữ nhập quan sớm:
"Trường hợp này, trong quyển quy tắc Trợ Niệm lâm chung cần biết có nói, là nên tiếp tục Niệm Phật Trợ Niệm cho người đó thêm một thời gian nữa, bốn hoặc tám tiếng nữa chứ không nên ngưng. Thường sau khi tám giờ Niệm Phật thì thân xác người ra đi sẽ lạnh toát, đó là bảo đảm thần thức đã hoàn toàn thoát ly khỏi xác. Nếu còn nóng nhiều chỗ, đôi khi thần thức chưa ra khỏi thân. Vì vậy chớ nên vội vã nhập quan mà làm cho thần thức đau buồn, bức xúc... không tốt!"
Thầy nhắc nhở phương pháp thăm thân nhẹ nhàng và cung kính:
"Thường muốn thăm thân phải thực hiện sau tám giờ Hộ Niệm. Nên thăm cẩn thận, nhẹ nhàng, và thành kính đối với nhục thân. Nhiều người sau khi thăm thân hay "bắt cái xác tập thể dục" lâu quá, đây là điều nên tránh, chỉ làm để sắp xếp lại tư thế nằm cho trang nghiêm, và để biết chắc chắn không còn chướng ngại gì là được. Nên thăm từ dưới chân thăm lên."
Trong cuốn Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm (trang 27 – 28), quy lệ thăm thân và kiểm tra thoại tướng được quy định nghiêm ngặt:
"2- QUY LỆ THĂM THÂN: ⁕ Chỉ được thăm sau 8 giờ. Để đến sau 12 giờ thì an toàn hơn."
"⁕ Trước khi thăm cần phải khai thị, báo cáo cho hương linh biết."
"⁕ Một người đại diện thăm, tất cả mọi người đồng niệm Phật."
"⁕ Thăm nhẹ nhàng, từ dưới lòng bàn chân thăm lên đỉnh đầu. Nếu toàn thân đã lạnh, mềm mại tươi nhuận thì rất tốt, có thể coi như cuộc hộ niệm đã hoàn mãn."
"⁕ Nếu phát hiện thân còn ấm nhiều chỗ xin phải ngừng ngay, chưa thể lo hậu sự, không được giao cho nhà quàn. Phải tiếp tục hộ niệm, khai thị, hóa giải."
"⁕ Thân còn cứng là bị trở ngại, nên tiếp tục hộ niệm. Ban Hộ Niệm cần tìm hiểu thêm những vướng chấp khác của người bệnh để khai thị thẳng vào đó hầu hóa giải ách nạn."
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm) (Chương 7, Câu 4, trang 131 – 134), chánh văn chỉ rõ những điều trọng yếu khi thăm thân xác:
CHƯƠNG 7: SƠ SUẤT KHI HỘ NIỆM
Câu 4 (Trang 131 – 134):
Những điều cần chú ý khi thăm thân xác:
"f) Muốn thăm thân cần phải chờ ít nhất sau 8 tiếng đồng hồ, tốt nhất hãy để 12 tiếng đồng hồ thì mới an toàn. [✓ Đúng]"
"g) Thăm thân rất cần thiết vì để biết chắc chắn toàn thân đã lạnh hết, bảo đảm thần thức đã hoàn toàn lìa khỏi xác mà an tâm tắm rửa, tẩm liệm… không sợ ảnh hưởng đến tương lai của người ra đi. [✓ Đúng]"
"h) Nhờ thăm thân mà phát hiện sớm sự trở ngại, kịp thời khai thị hóa giải giúp cho người chết có cơ hội vãng sanh. [✓ Đúng]"
"r) Hơi ấm xuất hiện trên thân xác ở phần càng cao thì càng có cảm ứng tốt. [✓ Đúng]"
"s) Nếu hơi ấm ở phần dưới là cuộc hộ niệm bị trở ngại, nhưng nếu biết sớm được thì vẫn còn cơ hội để BHN hóa giải. [✓ Đúng]"
"dd) Thăm thân mà thấy nhiều chỗ còn ấm, phải ngừng ngay việc thăm. BHN nên tiếp tục khai thị và hộ niệm thêm khoảng 4 đến 8 giờ nữa. Khi nào toàn thân lạnh hết mới an toàn. [✓ Đúng]"
Đồng thời, tại Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 06, trang 51), Thầy tha thiết nhắc nhở kiêng cữ việc đụng chạm thăm dò sớm làm tổn hại thần thức:
"Cũng xin nhắc nhở rằng, nếu thâm hiểu đạo thì chỉ nhìn cũng biết. Tốt nhất là thành tâm niệm Phật hộ niệm chứ đừng nên thử, vì trong vòng tám tiếng đồng hồ, thần thức vẫn còn cảm nhận. Nếu họ đang ứng cảm cảnh giới tốt, mình làm họ đau, tâm họ sân nộ, trong nháy mắt có thể bị đọa liền. Tội nghiệp lắm!."
"Hộ Niệm Vấn Đáp 01: Người khai thị, thoại tướng"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 06: Khả năng Hộ Niệm"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 17: Xác còn ấm nhiều chỗ"
"06 - Lời khuyên song thân"
"21 - Lời khuyên song thân"
"18 - Lời khuyên song thân"
"Những Lời Khai Thị Của Tổ Sư Ấn Quang Về Hộ Niệm"
"Thăm Thân – Kiểm Thoại Tướng (Mục Đích, Quy Lệ & Điều Tránh Sơ Suất)"
"Tọa đàm 112: Khảo sát Chánh Kiến – Pháp Hộ Niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất là 8 giờ đồng hồ (Vấn đề 12)"
"Câu 4: Những điều cần chú ý khi thăm thân xác (Trang 131 – 134)"
"Phần Phụ Lục Cần Thiết: Những Khai Thị Quan Trọng Liên Quan Đến Sự Hộ Niệm"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →