Về vấn đề sau 8 đến 12 giờ hộ niệm, kiểm tra thấy toàn thân lạnh nhưng đầu gối hoặc bàn chân còn ấm thì đọa vào đâu và cứu vãn sao, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã chỉ dạy qua các bộ kinh sách chánh văn (Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, tr. 5 – 6, 27 – 28; Khuyên Người Niệm Phật Tập 1 và Tập 3; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm Giảng Ký Quyển 1 và Quyển 3; Sách Trắc Nghiệm; Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 06, trang 51 – 52), Thầy chia sẻ bài thơ kệ cổ để nhận biết cụ thể cảnh giới tái sanh qua vị trí thoát nhiệt sau cùng:
"Sẵn dịp con cũng xin mách một điều, là muốn biết cụ thể, người chết thần thức của họ đi về đâu, cha má có thể thử nghiệm liền, coi trong bà con, làng xóm mình có được phước báu hay không, họ chết đi đâu, bằng cách nhớ câu thơ này:"
"Đảnh Thánh, Nhãn sanh Thiên. Tâm Nhơn, Phúc Ngã Quỷ. Bàng sanh Túc hạ hành. Địa ngục Cước để xuất."
Thầy giải thích tường tận ý nghĩa của từng vị trí trên thân thể:
"Nóng tại đỉnh đầu là vãng sanh về cõi Phật Thánh: tuyệt vời, viên mãn Phật đạo; nóng chỗ con mắt thì sanh về cõi Trời: tốt; nóng tại ngực thì sanh làm người: tạm được; nóng tại bụng thì thành Ngạ quỷ: quá xấu; nóng tại đầu gối thành Súc vật: xấu; nóng tại bàn chân xuống Địa ngục: xấu tàn tệ."
Thầy tha thiết nhắc nhở kiêng kỵ việc đụng chạm thăm dò sớm trong 8 tiếng đầu:
"Cũng xin nhắc nhở rằng, nếu thâm hiểu đạo thì chỉ nhìn cũng biết. Tốt nhất là thành tâm niệm Phật hộ niệm chứ đừng nên thử, vì trong vòng tám tiếng đồng hồ, thần thức vẫn còn cảm nhận. Nếu họ đang ứng cảm cảnh giới tốt, mình làm họ đau, tâm họ sân nộ, trong nháy mắt có thể bị đọa liền. Tội nghiệp lắm!."
Trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư 21, trang 180), Thầy giải thích thêm về dấu hiệu then chốt xác định vị trí thần thức xuất ly sau cùng:
"Thần thức rời khỏi nhục thân từ chân đi lên, điểm cuối cùng là đỉnh đầu, tắt thở ba bốn giờ mà đỉnh đầu vẫn còn nóng. Đây là dấu hiệu then chốt xác định sự vãng sanh. Trước đây con có phân tích chuyện này rồi chắc cha má còn nhớ. Chính điểm nóng sau mấy tiếng đồng hồ trên thân thể là vị trí thần thức xuất ly sau cùng."
"Xin nhắc lại bài thiệu để dễ nhớ. Đảnh Thánh, Nhãn sanh Thiên. Tâm Nhơn, Phúc ngạ quỷ. Bàng sanh Túc hạ hành. Địa ngục, Cước để xuất."
"(Nghĩa là nóng tại đảnh đầu sanh về cảnh giới Thánh, tại mắt về trời, tại ngực trở lại người, tại bụng làm ngạ quỷ, từ đầu gối xuống làm súc sanh, tại bàn chân bị đọa địa ngục). Cảnh Thánh là những cảnh Phật, Bồ Tát, Thanh Văn, Duyên Giác, ở ngoài tam giới."
Trong tác phẩm Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm (trang 5 – 6), chánh văn ghi lại lời khai thị của Tổ Sư Ấn Quang về bằng chứng vãng sanh và đọa lạc qua hơi ấm:
"Trong kinh nói chứng cớ sau khi chết sanh vào các đường như sau: - Đỉnh đầu ấm sanh Thánh đạo, - Mắt ấm sanh thiên, - Ngực ấm sanh cõi người, - Bụng ấm sanh ngạ quỷ, - Súc sanh ấm đầu gối, - Địa ngục bàn chân ấm, - Hơi ấm của người chết đi lên phần trên thì được siêu thăng, - Hơi ấm đi xuống phần dưới là bị đọa lạc, - Nếu toàn thân đều lạnh đỉnh đầu còn ấm là siêu phàm nhập Thánh. Sanh Tây Phương Cực Lạc là siêu phàm nhập Thánh, là thù thắng nhất nên gọi là “Đảnh Thánh”. (Lời Ấn Tổ)."
Đồng thời, tại phần phụ lục tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) (trang 206), lời dạy của chư Tổ cũng được Thầy nhắc lại rõ ràng:
"Người bệnh khi sắp tắt thở cũng chính là lúc phải phân biệt cảnh giới giữa phàm, Thánh, người và quỉ ma. Cho nên, ngay lúc này chỉ có thể dùng danh hiệu Phật để khai thị, hướng dẫn thần thức của họ chứ không được tắm rửa, thay quần áo, di động, than khóc. Tùy theo ý thích của người bệnh muốn ngồi hay nằm cũng được. “Nóng ở đảnh đầu sanh về Tịnh Độ, ở trán sanh về trời, ở ngực sanh cõi người, ở bụng sanh ngạ quỉ, ở đầu gối sanh vào cõi súc sanh, dưới bàn chân sanh về địa ngục”. Biết vậy, mọi người đều phải niệm Phật một cách khẩn thiết, đừng để ý thăm dò hơi nóng nằm ở đâu, quyết định sẽ giúp họ đới nghiệp vãng sanh (còn mang nghiệp mà vẫn được vãng sanh)."
Trong bộ sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 3) (Tọa Đàm 112, trang 70 – 72), Thầy chỉ rõ nguồn gốc tâm niệm dẫn đến sự đọa lạc vào các đường ác:
"Đụng chạm vào thân xác của người mới chết làm cho họ đau đớn dễ sanh tâm sân giận mà bị đọa lạc. Sân giận đọa vào địa ngục, tham lam đọa vào ngạ quỷ, ngu si đọa vào bàng sinh, đây là lời Phật dạy trong kinh. Con người ra đi trong mê mờ, thà rằng họ đi vào hàng súc sanh ngu muội so ra còn đỡ khổ hơn bị rơi vào địa ngục. Chính vì thế, xin chư vị cần nghiên cứu nhiều hơn về Pháp Hộ Niệm hầu biết thêm những điều cấm kỵ khác."
Thầy phân tích tình trạng thần thức bám chấp vào thân xác và nguy cơ chiêu cảm cảnh giới ngục tối khi bị đụng chạm:
"Họ đang biết, đang nghe thấy tất cả, và họ tự động bỏ thân xác đi theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Nhưng trên thực tế thì những trường hợp tự tại vãng sanh này không nhiều, mà đại đa số chúng sanh vì mê mờ tham chấp, nên khi xả bỏ báo thân thần thức cứ bám trụ vào thân xác trong khi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân… đều đã chết. Đây gọi là mê, chứ không phải ngộ. Mê thì bị nghiệp chướng chi phối, báo đời mà đành phải theo nghiệp thọ nạn. Trong khoảng thời gian này, nếu đụng chạm vào thân xác người chết sẽ làm họ vô cùng đau khổ, dễ sinh ra phẫn nộ mà chiêu cảm tới những cảnh giới địa ngục vô cùng tối tăm."
Thầy căn dặn gia đình chí thành niệm Phật và nhắc nhở người hộ niệm cất lời cảnh tỉnh thần thức:
"Vì thế, đừng nên đụng chạm đến thân xác của người vừa mới chết, phải để yên ít ra cũng tới 8 giờ, nếu gìn giữ được đến 12 giờ thì càng an toàn hơn. Trong lúc này gia đình hãy thành tâm niệm Phật cầu Phật gia trì. Khi biết người bệnh đã tắt hơi ra đi, người hộ niệm cần lên tiếng nhắc nhở giúp cho thần thức họ tỉnh ngộ, mau mau buông xả tất cả, nhiếp tâm niệm Phật cầu Phật lai nghinh tiếp độ, theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Xin chư vị nói lời mạnh và rõ ràng để cảnh tỉnh họ."
Trong tác phẩm Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm (trang 27 – 28), Thầy nêu rõ mục đích của việc thăm thân và kiểm tra thoại tướng:
"1- MỤC ĐÍCH: ⁕ Thăm Thân, Kiểm Thoại Tướng là một mục rất cần thiết trong Pháp Hộ Niệm với những mục đích: ⁕ Xác định thần thức của người ra đi thực sự đã thoát ra khỏi thân xác chưa? Tắt hơi rồi không phải là hết, nhiều người vụng tu, nghiệp nặng thần thức của họ bị kẹt trong thân xác rất lâu. Nếu không kiểm rõ vấn đề này, vội vã gởi xác cho nhà quàn xử lý có thể tạo ra một thảm họa vô cùng bi thảm cho người chết."
"⁕ Xác định người được hộ niệm còn vướng nạn không? Thân cứng, tướng xấu… là còn vướng nạn. Thăm thân có thể xác định được vấn đề này. Trong thời gian còn đang hộ niệm, người hộ niệm vẫn còn cơ hội khai thị để kịp thời hóa giải cho họ. Hầu hết người phàm phu nghiệp nặng, ách nạn rất nhiều, nhờ phương pháp này mà hóa giải rất nhiều trường hợp vướng nạn."
Quy lệ thăm thân được hướng dẫn tuần tự từ dưới lên trên:
"2- QUY LỆ THĂM THÂN: ⁕ Chỉ được thăm sau 8 giờ. Để đến sau 12 giờ thì an toàn hơn."
"⁕ Thăm nhẹ nhàng, từ dưới lòng bàn chân thăm lên đỉnh đầu. Nếu toàn thân đã lạnh, mềm mại tươi nhuận thì rất tốt, có thể coi như cuộc hộ niệm đã hoàn mãn."
"⁕ Nếu phát hiện thân còn ấm nhiều chỗ xin phải ngừng ngay, chưa thể lo hậu sự, không được giao cho nhà quàn. Phải tiếp tục hộ niệm, khai thị, hóa giải."
"⁕ Thân còn cứng là bị trở ngại, nên tiếp tục hộ niệm. Ban Hộ Niệm cần tìm hiểu thêm những vướng chấp khác của người bệnh để khai thị thẳng vào đó hầu hóa giải ách nạn."
Trong bộ sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1) (Tọa Đàm 034, trang 312 – 315), Thầy chỉ dạy cặn kẽ khi thăm thân phát hiện bàn chân còn ấm:
"Phải nhớ là toàn thân đều lạnh toát và đỉnh đầu còn ấm thì mới là cảm ứng tốt. Chứ nhiều khi đầu còn ấm, chân còn ấm, bụng còn ấm, khi một người ra đi mà còn nhiều chỗ ấm như vậy thì mình phải nghĩ rằng thần thức của họ chưa ra khỏi thân xác. Gặp trường hợp này phải ngay lập tức ngừng thăm thân, rồi phải khai thị, hướng dẫn, hộ niệm tiếp. Chính vì thế, trong Pháp Hộ Niệm dặn dò khi thăm phải nhẹ nhàng và cẩn thận vô cùng. Cần phải khai thị trước, lời nói rõ ràng, báo cáo cho người bệnh biết trước và nhẹ nhàng thăm từ dưới thăm lên."
Thầy nhấn mạnh nguyên tắc chớ vội kết luận khi thân còn nhiều chỗ ấm:
"Ví dụ, khi thăm bàn chân thấy còn hơi ấm, đừng vội cho rằng người ta đã bị đọa địa ngục, mà nên thăm cao lên trên một chút, nếu còn chỗ ấm khác thì ngừng lại liền. Có nhiều nơi ấm như vậy, chứng tỏ thần thức có thể chưa ra khỏi xác. Chúng ta không được tiếp tục thăm nữa. Có người chủ trương rằng hộ niệm không cần phải thăm thân, niệm Phật 8 tiếng đồng hồ, hồi hướng công đức rồi chấm dứt. Xử lý cách này, nếu gặp trường hợp thần thức còn bị vướng chưa ra khỏi thân xác mà giao cho nhà tẩn liệm, thì nhất định người chết bị nạn. Xin chư vị phải suy nghĩ thật kỹ về vấn đề này."
Thầy nêu bật tầm quan trọng của việc thăm thân để kịp thời cứu nạn:
"Không thăm thân thì không kịp thời phát hiện ra ách nạn để hóa gỡ! Không hóa gỡ được ách nạn, thì người ra đi sẽ bị nạn! Đây là điều sơ suất của người hộ niệm khi không chịu thăm thân đúng pháp vậy. Xin chú ý cho. Thăm thấy toàn thân đã lạnh hết, mềm mại, đỉnh đầu còn hơi ấm là một thành quả rất tốt. Tuy nhiên còn ấm thì xin chư vị còn phải hết sức cẩn thận. Dù biết được thành quả tốt, nhưng xin chư vị hộ niệm hãy phát tâm niệm Phật trợ duyên thêm 2 tiếng nữa, hoặc 4 tiếng nữa thì tuyệt vời hơn, thoại tướng càng tốt hơn, càng viên mãn vô cùng."
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm) (Chương 7, Câu 4, trang 131 – 134), chánh văn chỉ rõ những điều cần chú ý khi thăm thân xác:
CHƯƠNG 7: SƠ SUẤT KHI HỘ NIỆM
Câu 4 (Trang 131 – 134):
Những điều cần chú ý khi thăm thân xác:
"f) Muốn thăm thân cần phải chờ ít nhất sau 8 tiếng đồng hồ, tốt nhất hãy để 12 tiếng đồng hồ thì mới an toàn. [✓ Đúng]"
"g) Thăm thân rất cần thiết vì để biết chắc chắn toàn thân đã lạnh hết, bảo đảm thần thức đã hoàn toàn lìa khỏi xác mà an tâm tắm rửa, tẩm liệm… không sợ ảnh hưởng đến tương lai của người ra đi. [✓ Đúng]"
"h) Nhờ thăm thân mà phát hiện sớm sự trở ngại, kịp thời khai thị hóa giải giúp cho người chết có cơ hội vãng sanh. [✓ Đúng]"
"p) Thăm thân phải nhẹ nhàng, thận trọng, nên thăm từ dưới lòng bàn chân thăm lên mới an toàn hơn. [✓ Đúng]"
"r) Hơi ấm xuất hiện trên thân xác ở phần càng cao thì càng có cảm ứng tốt. [✓ Đúng]"
"s) Nếu hơi ấm ở phần dưới là cuộc hộ niệm bị trở ngại, nhưng nếu biết sớm được thì vẫn còn cơ hội để BHN hóa giải. [✓ Đúng]"
"dd) Thăm thân mà thấy nhiều chỗ còn ấm, phải ngừng ngay việc thăm. BHN nên tiếp tục khai thị và hộ niệm thêm khoảng 4 đến 8 giờ nữa. Khi nào toàn thân lạnh hết mới an toàn. [✓ Đúng]"
Trong bộ sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 2 – 3), khi đồng tu thưa hỏi về hiện tượng thân xác còn ấm sau 8 giờ:
"Hỏi: Sau khi Hộ Niệm được 8 giờ. Người được Hộ Niệm có hai trường hợp: 1 - Nóng ở bụng nhiều và ở đầu không nóng nhưng không lạnh như những chỗ khác. 2 - Nóng ở ngực nhiều và ở đầu không nóng nhưng không lạnh như những chỗ khác. Như thế thần thức của hai người này đã ra khỏi thân chưa? Trường hợp này xử lý như thế nào? Nếu gia đình không bằng lòng cho niệm tiếp."
Thầy khẳng định việc tuyệt đối không được tẩn liệm khi thân xác còn ấm nhiều chỗ:
"Sau 8 giờ chỉ có thể còn hơi ấm ở một điểm. Nếu còn ấm tại 2 - 3 điểm thì nên cẩn thận niệm thêm một thời gian nữa cho thực sự chính xác một điểm ấm hoặc khi nào toàn thân lạnh hết mới được. Khi thân xác còn ấm nhiều chỗ thì coi chừng thần thức chưa thực sự ra khỏi thân thể, không được tẩn liệm xác."
Gia đình phải chí thành hợp tác với Ban Hộ Niệm để cứu người thân:
"Trong những trường hợp này, bắt buộc gia đình phải thành tâm cầu nguyện, thành tâm hợp tác tối đa với Ban Hộ Niệm để cứu người thân của họ. Nếu người thân không bằng lòng thì Ban Hộ Niệm đành phải ra về. Tất cả đều tùy duyên phận, chứ không biết cách nào khác hơn."
Trong bộ chánh văn Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 22 – 23), Thầy nghiêm khắc bác bỏ quan điểm cho rằng khi người mất còn điểm nóng thì niệm tiếp không có tác dụng:
"Nếu chỉ còn nóng một chỗ thôi thì có thể đoán được cảnh giới họ đi lúc đó, chứ chưa bao giờ nói rằng còn nóng một chỗ thì tiếp tục Hộ Niệm không có tác dụng nữa. Thêm vào câu "không có tác dụng nữa" là "ăn gian", không "ăn gian" thì hiểu lầm, hay đọc lướt qua mà sót ý."
Thầy giải thích rõ tinh thần từ bi cứu độ của pháp hộ niệm:
"Có nghĩa là, khi thấy họ chưa được Vãng Sanh Tây Phương mình cũng nên phát tâm hướng dẫn tiếp, Hộ Niệm tiếp để cảnh giới họ cao hơn. Ngay cả người đã chết, đã bỏ trong hòm, mình còn đi dự Cầu Siêu để mong họ được cơ hội Vãng Sanh, thì tại sao lại nói "Hộ Niệm không còn tác dụng nữa"?"
Thầy chỉ dạy phương pháp khai thị và tiếp tục niệm Phật trợ duyên:
"Còn ấm nhiều chỗ (hai chỗ trở lên) trên thân thể thì mình nên nghĩ rằng, thần thức có thể còn vướng trong thân thể, chưa ra được. Chư Tổ dạy, trường hợp này không được tẩn liệm, mà phải tiếp tục Hộ Niệm để giúp họ Vãng Sanh. Nếu sau 8 giờ, 12 giờ, 16 giờ mà thoại tướng không được tốt thì mình nên phát tâm niệm thêm cho họ. Cần khai thị chỉ điểm đường Vãng Sanh, cầu cho thần thức ngộ ra đường giải thoát, đừng lưu luyến thế gian, thương nhớ con cháu, luyến tiếc thân xác, v.v... mà bị kẹt. Hoặc họ đang bị kẹt chỗ nào đó mình khuyên cho nhiều để họ tỉnh ngộ mà niệm Phật cầu xin A Di Đà Phật tiếp dẫn."
"Những Lời Khai Thị Của Tổ Sư Ấn Quang Về Hộ Niệm"
"Thăm Thân – Kiểm Thoại Tướng (Mục Đích, Quy Lệ & Điều Tránh Sơ Suất)"
"06 - Lời khuyên song thân"
"21 - Lời khuyên song thân"
"Tọa Đàm 034: Khảo Sát Đáp Án 15(c) [Đúng], Câu 15(d) [Đúng], Điểm Ấm Đỉnh Đầu, Quy Tắc Thăm Thân & Thấy Phật Hiện Thân Tiếp Dẫn"
"Tọa đàm 112: Khảo sát Chánh Kiến – Pháp Hộ Niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất là 8 giờ đồng hồ (Vấn đề 12)"
"Câu 4 (Trang 131 – 134)"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 01: Người khai thị, thoại tướng"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 05: Còn nóng một điểm, niệm tiếp không có tác dụng"
"Phần Phụ Lục Cần Thiết: Những Khai Thị Quan Trọng Liên Quan Đến Sự Hộ Niệm"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →