Về vấn đề ánh sáng đèn phòng, đóng mở cửa lưu thông không khí cùng việc sử dụng quạt máy và máy lạnh khi hộ niệm lâm chung, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Sách Trắc Nghiệm [trang 34, 81, 138, 144, 200], Sách Giảng Ký Quyển 2 [Tọa Đàm 081, trang 325], Sách Hành Trang [trang 20] và Sách Vấn Đáp [trang 5, 171]).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong việc sắp đặt phòng hộ niệm, ánh sáng cần ấm cúng, trang nghiêm, không bày vẽ rườm rà. Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Chương 7, trang 144, trước câu hỏi: "Vấn đề đèn, nhang, hoa, quả... trong buổi hộ niệm:", Thầy dạy rõ:
"b) Không bắt buộc phải có lễ vật, vì buổi hộ niệm nặng về sự hướng dẫn người bệnh niệm Phật, chứ không phải là một pháp đàn. [✓ Đúng]"
"c) Có thể đốt nhang, trầm để không khí được thanh sạch, dễ chịu chứ không phải là lễ dâng hương. [✓ Đúng]"
"d) Có thể có hoa, quả, nhang, đèn... nhưng không nên quá chú trọng việc này mà gây tốn kém tiền bạc của gia chủ. "
Đặc biệt trong phòng người bệnh, ánh sáng cần giữ thanh tịnh, tránh mọi sự chớp lóe bất ngờ làm kinh động tâm thức. Tại Chương 1, trang 34 của sách trắc nghiệm, với câu hỏi: "Vấn đề chụp hình khi đang hộ niệm:", lời Thầy chỉ bảo tường tận:
"a) Tốt nhất là không cho phép chụp hình, vì chụp hình sẽ có tiếng động và đèn chớp dễ làm động tâm người bệnh và đại chúng. [✓ Đúng]"
"b) Tối kỵ nhất là giai đoạn lâm chung, ánh chớp và tiếng động của máy chụp hình có ảnh hưởng xấu đối với người bệnh. [✓ Đúng]"
"c) Cần hỏi qua người bệnh, nếu họ không phiền não thì có thể chụp hình lưu niệm. [✗ Sai]"
Cũng tại trang 34, khi đề cập đến việc quay phim, trước câu hỏi: "Vấn đề quay video khi đang hộ niệm:", Thầy nêu rõ quy định bảo vệ người bệnh:
"a) Có thể quay video để làm tài liệu học tập, vì quay video không tạo tiếng động, không lóe ánh sáng. [✓ Đúng]"
"b) Người quay không được dùng đèn pha chiếu vào thân xác hoặc lấn tới trước người hộ niệm để quay. [✓ Đúng]"
"c) Được phép quay, nhưng phải tuân theo sự cố vấn của BHN, người quay không được gây tiếng động hoặc đi lại quá nhiều. [✓ Đúng]"
"d) Chỉ được quay khi người bệnh còn sống, tắt hơi rồi không được quay. [✗ Sai]"
Giảng giải sâu rộng hơn trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2), Tọa Đàm 081, trang 325, Thầy phân tích cặn kẽ vì sao cấm việc chụp hình lóe sáng và rọi đèn:
"Thường thường khi hộ niệm chúng ta không nên chụp hình, vì chụp hình dễ gây ra tiếng động có thể làm cho bệnh nhân giật mình và nhiều người bị động tâm, ảnh hưởng đến sự nhiếp tâm niệm Phật. Hơn nữa, chính ánh đèn chớp của máy hình khuấy nhiễu sự thanh tịnh của đại chúng. Vì thế, tốt nhất, không cho phép chụp hình."
"Khi người bệnh đang lâm chung mà chụp hình thì ánh đèn chớp tạo cảm giác rất khó chịu cho người bệnh. Ngoài ra tiếng động của máy chụp hình quấy nhiễu sự nhiếp tâm, thật sự hoàn toàn không tốt. Vậy thì, chụp hình cần phải ngăn cấm."
"Người quay không được dùng đèn pha chiếu vào thân thể người bệnh hoặc lấn tới trước người hộ niệm để quay. Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Đúng đấy. Bây giờ bắt đầu nói về qui luật cho người nào muốn quay video đây. Không cấm quay video, nhưng người cầm máy quay phim phải cẩn thận nghe theo lời dặn dò của ban hộ niệm. Tốt nhất chư vị nên nhẹ nhàng tìm một vị trí nào phía sau người hộ niệm để lẳng lặng mà quay, không được quyền lấn lên phía trước, hoặc đến gần bên người bệnh để tạo những thước phim có tính chuyên nghiệp. Có nhiều nơi sơ ý, mời cả ban chuyên nghiệp tới quay phim. Người thì vác máy, người thì cầm đèn, người thì kéo dây điện lê lết trên mặt đất, lấn trước người hộ niệm để tạo những thước phim có chất lượng. Điều này nhất định không thể được."
"Không được phép chụp hình vì dễ gây ra tiếng động, mỗi lần chụp hình phải đứng lên ngồi xuống dễ gây sự xáo trộn, thì người quay phim kéo dây điện, vác máy, rọi đèn còn ảnh hưởng tệ hại hơn nữa. Vì thế, mọi sự di chuyển không phù hợp với Pháp Hộ Niệm nhất định phải nghiêm cấm. Những clip video là những tư liệu để chứng minh cho sự hộ niệm vãng sanh, và phổ biến sẽ rất lợi lạc, tạo được niềm tin cho đại chúng và cũng là tài liệu sống động để những ai muốn học tập về hộ niệm. Tuy nhiên, chúng ta phải gìn giữ qui luật về hộ niệm, không được sơ ý vi phạm, thì mới có cơ duyên cứu người vãng sanh. Đây là điều tối quan trọng. Người quay phim trong một cuộc hộ niệm tuyệt đối phải nghiêm chỉnh thực hiện các điều cấm sau đây: - Không được mở đèn rọi vào thân xác người bệnh, dù còn sống hay đã tắt hơi. - Không được lấn qua trước mặt người hộ niệm để quay video."
"- Không được di chuyển nhiều làm động tâm đến đại chúng đang niệm Phật. - Không được tự động phỏng vấn người bệnh. - Không được nói chuyện riêng hay cười giỡn trong phòng hộ niệm. Cứu huệ mệnh một người vô cùng quí báu, nhưng lại quá khó khăn, xin chư vị quay phim thông cảm sâu xa và vui lòng chấp nhận qui luật này, để cho cuộc hộ niệm tránh bị trở ngại. Cụ thể, nên đứng im một chỗ thích hợp nào đó rồi lặng lẽ quay, tuyệt đối không nên mở đèn, không gây tiếng động, nhất là trường hợp người bệnh đang lâm chung."
Phòng hộ niệm cần lưu thông không khí tự nhiên, không nên đóng kín mít cửa nẻo khiến không khí ngột ngạt ngột thở, nhưng cũng cần tránh gió lùa mạnh. Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Chương 4, trang 81, trước câu hỏi: "Sự thiết trí trong phòng hộ niệm cần như thế nào mới tốt?", Thầy căn dặn:
"d) Chỉ được treo một mẫu hình Phật A Di Đà thống nhất. Có thể dán văn phát nguyện, văn hồi hướng, cáo thị cần thiết về sự hộ niệm. [✓ Đúng]"
"f) Phòng cần gọn gàng, sạch sẽ. Nếu có điều kiện thì phòng nên rộng rãi đủ để lạy Phật, sắp xếp ghế ngồi, tiện việc chăm sóc. [✓ Đúng]"
"g) Cần thoáng mát để có đủ không khí trong lành cho cả người bệnh và người hộ niệm. [✓ Đúng]"
"j) Có thể thiết lập một bàn thờ Phật đơn giản, nhưng không phải bắt buộc. [✓ Đúng]"
Đồng thời, tại Phụ lục III của sách trắc nghiệm, trang 200, trong phần quy định hướng dẫn gia đình người bệnh, Thầy cũng nhắc nhở rõ ràng:
"4/ Cần chuẩn bị một phòng tương đối gọn gàng, thoáng mát, trang nghiêm. Ban Hộ Niệm sẽ hướng dẫn thiết trí hình Phật A Di Đà và các thứ cần thiết. Gia đình không được tự ý trưng bày tranh ảnh hoặc hình tượng gì khác."
"7/ Gia đình cần hỗ trợ tâm đạo của người bệnh, cần giữ thanh tịnh, tranh thủ thời giờ niệm Phật, tha thiết cầu vãng sanh. Con cháu không được nói lời bi quan, thăm hỏi vẩn vơ mà làm rối tâm người bệnh. Không được khóc lóc, than vãn. Lúc lâm chung tuyệt đối không được kêu khóc, ồn náo. Không được đụng chạm vào thân xác ít ra trong vòng 8 giờ kể từ khi tắt hơi."
Trong sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, trang 20, phần ôn kiểm chánh kiến cho gia đình người bệnh tiếp tục khẳng định tính chất quan trọng của không gian trợ niệm:
"02- Cần chuẩn bị một phòng gọn gàng, thoáng mát để hộ niệm: - [✓ Đúng]."
"41- Có thể buông mùng để ngăn ruồi muỗi khi hộ niệm: - [✓ Đúng]."
Việc dùng quạt máy làm mát phải hết sức cẩn trọng, cấm kỵ để luồng gió thổi trực tiếp vào thân xác. Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Chương 7, trang 138, trước câu hỏi: "Khi vừa tắt hơi, cần chú ý:", Thầy nhấn mạnh những điều cần giữ gìn:
"h) Có thể quay video, nhưng động tác phải thận trọng, nhẹ nhàng, quay từ xa, không được dùng đèn. [✓ Đúng]"
"i) Không được chụp hình vì chụp hình thường gây tiếng động và lóe ánh sáng. [✓ Đúng]"
"k) Không được để máy quạt thổi thẳng vào thân xác người đã tắt hơi. [✓ Đúng]"
"l) Không được đụng chạm vào thân xác người ra đi trong khoảng 8 giờ, bảo vệ đến 12 giờ thì an toàn hơn. [✓ Đúng]"
Sự nghiêm cấm này một lần nữa được khẳng định dứt khoát trong sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, trang 20, ở phần ôn kiểm lúc lâm chung:
"11- Có mở quạt máy thổi vào thân người chết không? - (Không)."
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2), Tọa Đàm 081, trang 325, Thầy cũng nhắc nhở người quay video và đại chúng trong phòng hộ niệm:
"Quay phim, quay video nên tìm một vị trí thích hợp, không cản trở việc hộ niệm, không di chuyển qua lại quá nhiều, không rọi đèn, không mở máy quạt, không gây tiếng động, thì quay phim có thể được phép ngay cả lúc người bệnh còn sống hay đã tắt hơi ra đi."
Khi thời tiết nóng nực, người hộ niệm cần biết uyển chuyển chăm sóc để người bệnh không bị bứt rứt, bức bối. Trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, phần Niệm Phật Vấn Đáp 04, trang 171, Thầy khai thị cặn kẽ về sự linh hoạt điều hòa độ ấm lạnh:
"Nên dùng nhiều tâm lý trong lúc khuyên, không được làm cho Cụ buồn phiền, tức bực. Ví dụ, khuyến tấn cần vui vẻ đừng làm Cụ giận hờn. Chăm sóc cẩn thận, chú ý điều chỉnh nhiệt độ, nóng thì mở máy lạnh, lạnh thì đắp thêm mền, thân thể đau nhức, mỏi mê thì xoa bóp một chút cho Cụ thoải mái, v.v..."
"Nhiều lúc mệt quá, Cụ muốn mình ngừng Niệm Phật để Cụ nghỉ một chút, thì mình cũng phải ngừng, rồi trong lúc chăm sóc, mình có thể Niệm Phật nhỏ tiếng để Hộ Niệm. Chứ không thể bắt buộc Cụ phải Niệm Phật hoài được. Khuyên Cụ nên niệm thầm theo."
Tuy nhiên, cần thấu hiểu rằng việc mở máy lạnh liên tục sẽ làm nhiệt độ phòng hạ thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến việc lưu giữ độ ấm trên thi thể. Trong Hộ Niệm Vấn Đáp 02, trang 5 của sách Vấn Đáp, Thầy phân tích rõ ràng:
"Hơi nóng có nghĩa là hơi ấm, hoặc ít lạnh hơn các nơi khác, chứ không phải nóng "Như cái máy sấy tóc" như có người đã diễn tả đâu."
"Một người được Hộ Niệm 14 giờ sau khi tắt thở, có thể còn hơi ấm ở đỉnh đầu. Tuy nhiên, nhiều khi trong suốt thời gian Hộ Niệm, căn phòng mở máy lạnh thường xuyên, hoặc thời tiết lúc ấy lạnh quá thì cũng khó có thể phân biệt."
"Cho nên, nếu ấm ở đỉnh đầu là cách xác định tốt hơn, mạnh hơn, yên tâm hơn, chứ không phải luôn luôn như vậy. Ví dụ, có người lúc chết chưa được Vãng Sanh, nhưng nhờ Hộ Niệm mà mấy ngày sau mới được Vãng Sanh thì làm sao còn hơi nóng? Cuộc Vãng Sanh của Sư Cô Thích Pháp Giác ở tỉnh Sơn Tây Trung Quốc là một ví dụ cụ thể."
"Vậy thì, yếu tố Vãng Sanh vẫn phải căn cứ theo ba món tư lương là TÍN, NGUYỆN, HẠNH. Người có lòng tin, tha thiết cầu Vãng Sanh, quyết lòng niệm Phật, trước khi tắt hơi được người Hộ Niệm khuyên nhắc cẩn thận, bảo vệ an toàn, không bị con cháu trong nhà ngăn cản hoặc phá hoại, khi ra đi được thoại tướng tốt đẹp cũng có thể xác định được Vãng Sanh. Nếu có thêm thoại tướng ấm ở đỉnh đầu thì thêm yếu tố tốt, giúp cho mọi người an tâm hơn, thế thôi."
"Nói chung, càng có nhiều thoại tướng tốt, càng vững tâm. Càng nhiều sự cản phá càng thêm khó khăn cho người ra đi. Người Hộ Niệm chúng ta cứ thành tâm cứu độ người lâm chung, cố gắng giảm thiểu mọi rủi ro cho họ, mong cho người ra đi được hoàn mãn, là được. Còn mọi chuyện đều nên để tùy duyên."
"Câu 38 (Trang 34)"
"Câu 39 (Trang 34)"
"Câu 13 (Trang 81 – 82)"
"Câu 12 (Trang 138 – 139)"
"Câu 21 (Trang 144 – 145)"
"Phụ lục III: Quy Định Cho Gia Đình Người Bệnh (15 Điều)"
"Tọa Đàm 081: Quy Định Về Chụp Hình & Quay Video Khi Hộ Niệm (Câu 38a, 38b, 38c, 39a, 39b, 39c, 39d)"
"Phần Mục Cho Gia Đình Ôn Kiểm (72 Câu Hỏi Chánh Kiến)"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 02: Những sơ xuất thông thường khi Hộ Niệm"
"Niệm Phật Vấn Đáp 04: Cần Chọn Nơi Thích Hợp Tu Hành"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →