Về vấn đề người trong Ban Hộ Niệm bị run giọng, lúng túng khi khai thị và phương cách khắc phục, chuyển hóa, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải tường tận qua các bộ chánh văn (Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp: Hộ Niệm Vấn Đáp 20, 22 [trang 69–70, 73–79]; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký Quyển 2: Tọa Đàm 079, 086 [trang 308–315, 368–370]; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký Quyển 1: Tọa Đàm 037 [trang 340–349]).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong tập sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, khi giải đáp thắc mắc cho một liên hữu lần đầu đứng ra khai thị bị run giọng và lo sợ mắc tội nặng (trang 69 – 70), Cư sĩ Diệu Âm ân cần khai mở:
"Cháu đã thành tâm, đem hết sức mình để Hộ Niệm thì sao lại có tội? Chuyện được Vãng Sanh hay không là do duyên phước của người bệnh, cháu đã tận tâm cứu là đã làm trọn đạo nghĩa người Hộ Niệm rồi."
"Lần đầu tiên Hộ Niệm ai cũng lúng túng và thường sơ suất, đây là chuyện thường. Chính tâm cháu thiện lành, từ bi là cháu đã tạo công đức. Người thời nay chết đi dễ gì sanh lại làm người, cháu cứu người vượt qua tam ác đạo, gieo nhiều duyên Phật pháp cho họ thì cũng có công đức chứ không có tội đâu."
Thầy chỉ dạy thêm về việc tích lũy kinh nghiệm qua từng ca hộ niệm (trang 70):
"Một lần Hộ Niệm thì có thêm kinh nghiệm. Cần nghiên cứu thêm cho vững vàng để tương lai việc cứu người được viên mãn vậy."
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2), tại Tọa Đàm 086 (trang 368 – 370), Thầy chỉ rõ lý do vì sao nhiều đồng tu khi đối diện người bệnh lại bị lúng túng, không mở lời được:
"Khi đi hộ niệm, xin chư vị hãy cố gắng rút tỉa kinh nghiệm, học tập sự hướng dẫn, nghiên cứu cách thức khai thị, tìm cách hóa gỡ những vướng mắc giúp cho người bệnh thực hiện đường vãng sanh của họ. Đừng nên sơ ý cho rằng Pháp Hộ Niệm quá tầm thường, rồi lơ là, ỷ lại, để đến khi chính mình đối diện với một ca hộ niệm thì bị rơi vào tình trạng rối loạn, mất bình tĩnh, không còn chút sáng suốt nào để xứ trí chính xác vấn đề."
"Cụ thể xin ví dụ, nhiều người thấy rằng vấn đề khai thị hộ niệm quá dễ dàng, nên không để tâm học hỏi, đến khi đối diện với một trường hợp hộ niệm mà chính mình phải đứng lên khai thị thì cứng mồm cứng miệng, không biết gì để nói! Mà khi nói được rồi thì không có lời nào chính xác, không có một ý nào hợp đạo cả, cử chỉ vụng về, tư thái hỗn loạn, dẫn đến sự thất bại ê chề! Vì thế, thông thường khi hộ niệm, người nào có trách nhiệm khai thị hướng dẫn phải được chỉ định trước, vị này phải có một số chuẩn bị cẩn thận. Tất cả những điều gì được đề cập trong những chương sách này là để chuẩn bị cho chư vị đi hộ niệm đây."
Để trau dồi kinh nghiệm khai thị và chuyển hóa trạng thái bất an, trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, câu hỏi 22 (trang 73 – 79), Cư sĩ Diệu Âm hướng dẫn phương pháp tham gia nhiều ca và ghi hình lại để học hỏi:
"Muốn có kinh nghiệm thì nên tham gia nhiều cuộc Hộ Niệm. Chú ý rút kinh nghiệm từ người khác. Hãy quay video để lại để tự coi lại mình mà tự nhận ra những điểm sơ suất."
"Nếu thiếu niềm tin thì mau mau lấy lại niềm tin. Đừng nghĩ ngợi lung tung nữa."
"Phât dạy 10 Niệm tất sanh. Ta phải tin cho vững, thì mới giúp được người chuyển đổi cảnh giới. Từ chỗ hồ nghi, âu lo, sầu bi, sợ hãi, khủng hoảng... chuyển thành tin tưởng, an tâm, vui vẻ, bình tĩnh, vững dạ... Niệm Phật cầu sanh Cực Lạc."
Chính người Hộ Niệm phải có đủ những ưu điểm này trước. Có thế mới chuyển những cảnh giới đang bất thuận lợi trước mắt."
Thầy chỉ rõ sự nguy hại nếu người khai thị để lộ tâm trạng bồn chồn, hoang mang (trang 75 – 76):
"Do đó, nếu người khai thị mà còn lo lắng, bồn chồn, không tin tưởng... thì diễn nói cách nào đi nữa, cũng khó mà tránh được tâm trạng tiêu cực hiện ra. Tiêu cực của mình lây sang người đối diện, thật khó có thể giúp người giải tỏa chướng nạn. Rõ ràng, sự thất bại đã đến truớc khi Hộ Niệm vậy!"
Đồng thời, khi đứng trước người bệnh và các vị trong cõi vô hình, người khai thị cần giữ tấm lòng chân thật, tha thiết và tinh thần cung kính (trang 73 – 79):
"Có kiến thức thì tốt, nhưng tốt nhất vẫn là lòng chân thật, thành tâm. Người Hộ Niệm nên dùng tâm chí thành, chí kính, tha thiết để khuyên người bệnh buông xả vạn duyên, cầu Vãng Sanh, cầu giải thoát ách nạn."
"Không nên tự mãn vào kiến thức về Phật học mà giảng rộng kinh pháp trong khi khai thị Hộ Niệm. Nên tránh những lời triết lý, nói huyền, nói diệu, hay diễn giải những đạo lý cao siêu khi Hộ Niệm."
Nhất là đối với người bệnh chưa tắt hơi, những cách nói huyền nói diệu này rất dễ làm người bệnh rối mù, khó hiểu, nhứt đầu... khiến cho tâm đã bị loạn lại càng loạn thêm...!"
"Khai thị, điều giải oan gia, người Hộ Niệm luôn phải có tính thần cung kính, khẩn cầu, thỉnh nguyện chư pháp giới chúng sanh buông bỏ hận thù để cùng chúng ta Niệm Phật, kết duyên lành với A Di Đà Phật, cùng cầu về miền Cực Lạc, để cùng nhau liễu thoát sanh tử luân hồi, cùng thành tựu đạo giải thoát."
Nhất định, xin đừng bao giờ dùng "Uy lực gì đó" riêng của mình mà chèn ép oan gia. Không nên vì cứu người bệnh sắp chết mà làm hại đến chư vị oan gia trái chủ."
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2), Tọa Đàm 079 (trang 308 – 315), Thầy chỉ dạy cách giữ phong thái gần gũi, an ủi nhẹ nhàng để người bệnh không bị bất an (trang 308 – 309):
"Người hướng dẫn có thể ngồi bên giường người bệnh thỉnh thoảng nhắc nhở, cầm tay an ủi, nói chuyện vui vẻ, thật tự nhiên. Đừng nên lộ ra những cử chỉ chăm chú, ánh nhìn soi mói hay giọng nói căng thẳng quá... Tất cả nhằm giúp cho người bệnh an tâm, giảm bớt căng thẳng, hóa giải những sự lo âu, sầu muộn trong lòng. Hơn nữa, bệnh nhân thường khi bị đau đớn, nên người hộ niệm cần vui vẻ khuyến tấn, an ủi, xoa dịu mới tốt, chứ không nên đi vòng vòng chung quanh, tạo nên cảm giác như đang theo dõi họ, quan sát họ. Những điều này khá nhạy cảm, cần chú ý."
Nền tảng của người làm công tác hộ niệm chính là sự chân thành và hòa hợp (trang 314 – 315):
"Diệu Âm thường nói, “Khiêm Cung Từ Ái” là điều quan trọng hàng đầu của người hộ niệm. Đoàn kết, thương yêu, tương trợ tích cực lẫn nhau là sức mạnh của Pháp Hộ Niệm, chứ không phải nhắm đến nhân lực đông đảo, hay sự thông minh lanh lợi của người hộ niệm. Hẳn nhiên, một ban hộ niệm có nhân lực đông đảo mà có lòng chí thành chí kính, biết hòa hợp được với nhau thì thật là tuyệt vời, đây chính là nguồn cứu tinh cụ thể nhất, hữu hiệu nhất cho chúng sanh hữu duyên trong thời này vậy. Mong tất cả chư vị mỗi ngày kinh nghiệm mỗi vững hơn, khả năng hộ niệm càng tốt hơn, chúng ta kết bè cùng nhau vãng sanh Tây Phương Cực Lạc, thành tựu đạo quả."
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1), tại Tọa Đàm 037 (trang 340 – 349), Cư sĩ Diệu Âm giải thích rõ lời Tổ dạy để người hộ niệm trút bỏ gánh nặng phải diễn thuyết văn hay chữ tốt:
"Tất cả chư Tổ đều căn dặn, một người lúc lâm chung rất cần thiện hữu tri thức hiểu đạo đến nhắc nhở. Nhắc nhở chính là khai thị. Chỉ điểm đường về Tây Phương Cực Lạc, chỉ điểm chính là khai thị. Ngài Ấn Quang dạy:“Thiện tri thức dùng những lời khéo léo, an ủi, giúp đỡ cho người đó quyết lòng vãng sanh Tây Phương Cực Lạc”. Khéo léo, giúp đỡ, chỉ điểm, an ủi… chính là khai thị. Chứ không phải khai thị là nói pháp, giảng giải đạo lý gì khác cho người đang bị bệnh khổ."
"Nếu nói cấm khai thị là hàm ý khuyên người hộ niệm không nên giảng đạo lý gì cao diệu với người bệnh. Hiểu như vậy thì đúng. Chuyện này chư Tổ khuyên cấm. Nhưng khéo léo hướng dẫn người bệnh phát tâm niệm Phật chính là những lời khai thị có tính cụ thể, giúp họ đi thẳng về Tây Phương Cực Lạc. Mong chư vị đừng nên hiểu lầm nữa. Nếu người hộ niệm không nhắc nhở người bệnh, thì nhiều lúc tâm trí họ rối như tơ vò, nhiều lúc họ đang kẹt trong những cảnh giới khổ đau, không khai thị thì làm sao hóa gỡ được?"
Thầy dặn dò thêm về việc linh hoạt tìm đúng điểm gỡ rối cho từng trường hợp, tránh nói chung chung (trang 347 – 349):
"Nội dung lời khai thị này nhìn qua có vẻ đơn giản vô cùng, dễ dùng, nhưng đừng nên sử dụng quá máy móc mà nhiều lúc làm cho người bệnh cảm thấy lúng túng, mơ hồ. Nghĩa là, khuyên buông xả vạn duyên, thành tâm niệm Phật, cầu về Tây Phương là mẫu nói chung, có lợi, không hại. Nhưng nếu chỉ nói chung chung như vậy, tình thực rất khó hóa gỡ được những vướng chấp của một người, nhất là người đang thọ nghiệp khổ. Ngoài trừ những người thực sự có công phu tu hành tốt, trí huệ khai mở, Tín Nguyện Hạnh đã đầy đủ, chỉ cần nhắc nhở tổng quát chung là được, vì thực sự họ đâu cần đến sự khai thị nữa. Còn bình thường rất nhiều người vướng mắc đủ điều, mình cần phải tìm cho đúng cái vướng mắc của họ để gỡ ra."
"Hộ Niệm Vấn Đáp 20: Thêm kinh nghiệm Hộ-Niệm!"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 22: Để làm trưởng Ban-Hộ-Niệm."
"Tọa Đàm 086: Vai Trò Gia Đình & Chuẩn Bị Hộ Niệm Càng Sớm Càng Tốt (Câu 1e)"
"Tọa Đàm 079: Không Đi Kinh Hành Chung Quanh Giường & Cần Sắp Xếp Chỗ Ngồi Ổn Định Để Niệm Phật (Câu 36a, 36d)"
"Tọa Đàm 037: Nghệ Thuật Khai Thị Đúng Vướng Mắc (Câu 17f, 17h)"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →