Về vấn đề người thân hiện về báo mộng sau khi qua đời và cách thức ứng xử đúng pháp của thân nhân, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Niệm Phật Hộ Niệm Vãng Sanh Vấn Đáp - trang 335, Giảng Ký Quyển 1 - Tọa Đàm 019 và Tọa Đàm 029, Trắc Nghiệm - Câu 13, Khuyên Người Niệm Phật Tập 2, Tập 3, Tập 4, và Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm - trang 20).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 2), Lá Thư Số 44 (trang 186), cư sĩ Diệu Âm giải thích rõ ràng về trạng thái của thân trung ấm và cơ chế liên lạc với người còn sống qua giấc chiêm bao:
"Thân trung ấm là một danh từ khái niệm, chứ thật sự đây không phải là thân xác, mà chỉ là cái dạng của trí tưởng do tâm thức biến hiện ra. Thân trung ấm cũng có đầy đủ sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), họ vẫn nghe thấy được chúng ta, hiểu được những sinh hoạt chung quanh, nhưng không thể nói chuyện với người sống được nữa. Ngược lại, mắt chúng ta bình thường không thấy được họ. Thân trung ấm không còn bị lệ thuộc vào xác thịt, không thể bám vào vật chất, cho nên họ có thể đi xuyên qua tường, qua cây cối, bay là là trên mặt đất được. Tùy theo nghiệp thức nhẹ hay nặng, thần trí trung ấm có thể nhạy bén hơn lúc còn sống nhiều hay ít."
"Điều dễ hiểu nhất về thân trung ấm là giấc ngủ. Có thể nói, trước lúc ngủ là thân tử ấm, trong giấc ngủ là trung ấm, khi thức dậy là thân sinh ấm. Trong giấc ngủ sự sinh hoạt của con người cũng tương tự như sự chết vậy. Khi ngủ ta thường nằm chiêm bao, ác mộng... Trong giấc mộng ta thấy có đủ cả các thứ giống như thật, nhưng đó chỉ là hiện tượng xảy ra trong sự tưởng của tâm thức. Nói cách khác, đây là sự sinh hoạt của cảnh giới trung ấm."
"Thân trung ấm thuộc về âm; thân tử ấm và sinh ấm thuộc về dương, âm dương khó có thể tiếp xúc trực tiếp với nhau. Cho nên, thần thức của người chết nếu muốn liên lạc với người thân còn sống thì phải chờ tới đêm đến, khi người thân ngủ mê, mới tiếp xúc được, ta gọi là nằm mơ, ứng mộng, chiêm bao, v.v... Trải qua cơn mộng, khi tỉnh dậy thông thường con người chỉ nhớ lại lờ mờ những gì xảy ra trong giấc ngủ. Tuy nhiên cũng có đôi lúc, nhờ tâm hồn minh mẫn, họ nhớ lại rất rõ và có thể kể lại khá chi tiết."
Khi giải đáp thắc mắc của đồng tu trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, mục Mộng: chính là mộng huyễn! (trang 336), cư sĩ Diệu Âm nhấn mạnh bản chất của hiện tượng báo mộng khi hồi hướng:
"Bây giờ mình tụng kinh báo hiếu cho họ và cầu cho họ siêu sanh là phải chăng, mình nghĩ rằng, người thân của mình không được siêu sanh? Khi hồi hướng xong, họ hiện về báo mộng. Đây là do lòng thành mà Cảm Ứng. Ứng này có thực hay không, vẫn diễn tả cảnh vô thường, mộng huyễn!"
"Sống thì đua chen với đời, lợi lợi danh danh. Chết thì mong tìm từng phút trong mộng để tỏ nỗi cảm thông!"
"Bây giờ, trong giấc chiêm bao, mình thấy người thân hiện về, dù vui hay buồn, dù đẹp hay xấu, dưới bất cứ hình tướng nào vẫn là còn trong sáu đường luân hồi khổ ải. Trong sáu đường đó, đường nào có thể thoát vòng sanh tử? Mà hơn nữa, Phật nói, "Nhơn thân nan đắc" mà! dễ gì vào được ba đường thiện!"
"Mộng mị do chính tâm mình ứng hiện. Dù thực hay giả, đúng hay sai vẫn là cảnh vô thường mộng huyễn! Những hiện tượng thấy được trong giấc chiêm bao, dù vui hay buồn gì cũng chỉ là giấc mộng! Biết là mộng rồi, thì hãy mau buông mộng xuống mà ngày đêm Niệm Phật cầu về Tây Phương. Vĩnh Gia Thiền sư đời nhà Đường nói, "Mộng lý minh minh hữu lục thú, Giác hậu không không vô đại thiên". (Trong mộng rõ ràng có sáu thú, ngộ rồi đại thiên cũng trống không). Lục thú là lục đạo luân hồi. Người chưa ngộ đạo giống như người nằm mộng, thấy đủ thứ tưởng là thực mà thành giả."
"Vậy thì, xin đừng chấp vào giấc mộng làm chi cho thêm mộng mị! Khi đã mộng, dù giấc mộng đó là thực hay giả, thì rõ ràng sáu đường luân hồi đang trói chân mình, trói chân người trong mộng, chưa ai thoát ly được."
Trong bộ sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1), Tọa Đàm 019 (trang 180), Thầy chỉ rõ căn nguyên vì sao người chết thường hiện về báo mộng cho con cái nhiều lần:
"Người lúc chết mà tham đắm thế gian, thương con nhớ cháu, tham tiếc gia tài, sợ chết, sợ bệnh... vì tâm ý hoang mang nên theo sự hoang mang đó mà rơi vào cảnh giới không nơi nương tựa. Vì cứ tham tiếc gia tài, điền sản, sự nghiệp, con cái, vợ chồng gì đó nên cứ lảng vảng chung quanh, nhất là những người sợ chết cứ bám theo cái thân xác không nỡ rời xa... Vì sự mê mờ này mà luống qua 49 ngày không đầu thai chuyển thế được, đành phải lang thang chỗ này, chỗ nọ chịu lấy cảnh trạng khổ đau vậy thôi."
"Những người chết rồi thường hay về báo mộng cho con cái nhiều lần chính là những người bị vướng nạn này đây... Hiểu được điều này thì xin chư vị hãy sớm ngộ đạo đi, đừng tham chấp nữa mà bị nạn, bị nạn quá khổ rồi mới ân hận mà tìm cách báo mộng này mộng nọ, nhưng rốt cuộc có giải quyết được gì đâu! Mộng mị, mộng mị riết rồi cũng có ngày đành ngán ngẩm, thôi thì lặng lẽ tìm đến những cây nho nhỏ nấp vào đó mà sống tạm, chịu qua những năm tháng dài vất vưởng lạnh lẽo, cô liêu!... Đã chịu cảnh thương tâm như vậy mà còn bị chúng sanh cho là ma là quỉ nữa chứ. Ôi!... Thật sự quá tủi thân!..."
Thấu suốt nỗi khổ của người thân quá cố khi hiện về trong chiêm bao, tại Lá Thư Số 62: Địa Ngục và vấn đề Nhân Quả! trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) (trang 183), cư sĩ Diệu Âm nhắc lại lời Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật trong Kinh Địa Tạng:
"Có đoạn khác Phật nói: “Như những chúng sanh đời sau, hoặc trong giấc ngủ, hoặc trong chiêm bao thấy các hạng Quỉ, Thần, nhẫn đến các hình lạ, rồi hoặc buồn bã, hoặc khóc lóc, hoặc rầu rỉ, hoặc than thở, hoặc hãi hùng, hoặc sợ sệt, v.v... Đó là vì hoặc cha mẹ, con em, hoặc vợ chồng quyến thuộc trong một đời, mười đời, hay trăm đời nghìn đời về thuở quá khứ bị đọa lạc vào ác đạo chưa được ra khỏi, không biết trông mong vào phước lực nơi nào để cứu vớt nỗi khổ, nên mới về mách với người cốt nhục trong đời, trước cầu mong làm phương tiện gì để hầu được thoát khỏi ác đạo”. (Kinh Địa Tạng, phẩm 6, phần “siêu độ vong linh”)."
"Trường hợp thứ nhất là do nghiệp chướng, trường hợp thứ hai là do người thân trong nhiều đời bị đọa lạc đang cầu cứu. Trong kinh Địa Tạng Phật dạy, muốn tiêu nghiệp chướng thì tụng kinh Địa Tạng, muốn cầu siêu cho vong linh cũng tụng kinh Địa Tạng. Thế nhưng chư vị Đại đức, Tổ sư, lúc nào cũng khuyên chúng sanh hãy lo niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ, chứ đừng chờ đến giai đoạn khốn cùng rồi mới tụng Kinh Địa Tạng để giải nghiệp, hay nhờ người khác cầu siêu."
Để định hướng chánh kiến rõ ràng, trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Câu 13 (trang 17), trước câu hỏi tổng: "Nói về hiện tượng vãng sanh TPCL, cần nhớ những điểm gì?", Thầy đã xác định chuẩn xác:
"c) Người chết về báo mộng cho biết mình đã vãng sanh thì được vãng sanh. [✗ Sai]"
"d) Người được vãng sanh thì có thoại tướng tốt, nhưng có thoại tướng tốt chưa hẳn là được vãng sanh TPCL. [✓ Đúng]"
"e) Người thực hiện được đầy đủ Tín Nguyện Hạnh, lúc lâm chung thấy A Di Đà Phật tiếp dẫn thì chắc chắn được vãng sanh TPCL. [✓ Đúng]"
Giảng giải sâu sắc về đáp án trắc nghiệm này trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1), Tọa Đàm 029 (trang 265), cư sĩ Diệu Âm chỉ dạy:
"Trang 17, đáp án 13(c): Người chết về báo mộng cho biết mình đã vãng sanh thì được vãng sanh."
"Đúng hay sai? – [✗ Sai]. Nhiều gia đình khi có người thân vãng sanh rồi, cứ ngày đêm van vái cầu xin nếu được vãng sanh thì về báo mộng cho biết. Điều này thực ra không an toàn! Nếu thực sự người đó đã vãng sanh, thì trong thời gian đầu ít ra người ta cũng phải có thủ tục nhập cư chứ. Đúng không? Lên một cảnh trời, chỉ trong vòng tam giới này thôi, rất gần, nhưng dễ gì mà trở về kịp lúc để báo mộng."
"Xin thưa với chư vị, đây là một sự tích có ý nghĩa nhắc nhở về sự khác biệt của cảnh giới. Cảnh giới bất đồng thì không gian và thời gian bất đồng, một ngày trên cung trời Đâu Suất bằng dưới thế gian chúng ta 400 năm, không thể đi đến đó rồi một vài ngày liền trở lại được, không phải đơn giản như vậy đâu. Nếu chúng ta cứ lấy tâm móng cầu chuyện mộng mị không được tốt. Vì hễ có cầu thì có ứng. Nhưng coi chừng ứng giả. Hầu hết những mộng mị đó đều là huyễn, là giả!... Thường thường mình mơ cái gì thì mộng ra cái đó. Mộng giả gạt mình lạc đường lạc nẻo hồi nào không hay!... Như vậy xin chư vị đừng nên mong cầu chuyện mộng mị nữa."
"Khi họ vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc thì thành Bồ Tát, lúc đó coi chừng các Ngài chưa kịp nghỉ ngơi, thì đã lo đến nhiệm vụ đi cứu độ vô lượng vô biên chúng sanh trên khắp 10 phương pháp giới, trong đó có mình, chứ không phải chỉ lo một người con trong đời này mà quên vô lượng người con khác đã và đang đọa lạc thảm thương đâu nhé."
"Vì thế, mình không nên hiếu kỳ cứ cầu này cầu nọ, mong này mong nọ để thỏa mãn tâm ý hẹp hòi vụng dại cá nhân, không tốt. Vọng cầu dễ gặp vọng cảnh, thật là điều không hay!... Khi trở về cảnh giới Tây Phương Cực Lạc rồi chư vị sẽ thấy rằng cái gia đình này quá nhỏ hẹp!"
Để làm sáng tỏ hơn về sự nguy hiểm khi vướng chấp mộng mị, trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 4), Lá Thư Số 69 (trang 66), Thầy chia sẻ câu chuyện thực tế của một đồng tu ở Pháp có cha báo mộng:
"Ở Pháp, có một đồng tu khi nghe nói về hộ niệm thì hơi ngỡ ngàng, đến gặp riêng tôi và kể cho tôi nghe về một giấc mộng. Anh kể rằng, khi cha anh mất, sau đó về báo mộng cho anh biết là ông đã được về với Phật, sướng lắm. Ông khuyên anh hãy cố gắng làm lành lánh ác, rồi chờ khi chết ông sẽ về tiếp dẫn vãng sanh. Nhờ giấc mộng này, cho nên trong những ngày tháng qua anh khá an tâm, không lo lắng gì lắm và yên chí rằng, khi mình chết thì cha mình sẽ về tiếp dẫn vãng sanh."
"Nay nghe tôi nói, khi lâm chung chỉ theo A Di Đà Phật, không được theo ai cả, làm cho anh cảm thấy khó nghĩ, không biết giải quyết làm sao? Và, anh hỏi tôi, nghĩ như thế nào về giấc mộng đó?"
"Nằm mộng, chiêm bao ai cũng có, đây là sự thật. Nhưng cũng có lúc chỉ vì chúng ta mơ tưởng nhiều quá mà sinh ra mộng mị. Trường hợp này nhiều lắm! Nhưng dù thật hay giả thì cảnh giới trong mộng vẫn là mộng, tất cả đều do tâm biến hiện ra. Đã do tâm biến hiện thì cảnh biến hiện đó là huyễn chứ không phải thực. Nếu chúng ta cứ để tâm chạy theo mộng mị thì rất dễ vướng mắc vào cái hư vọng mà mất đi phần sáng suốt! Sống theo vọng thì tâm khó được thanh tịnh. Không thanh tịnh thì tâm lại càng vọng động hơn. Vọng biến thêm vọng, khó thể có ngày thành tựu đạo giải thoát."
"Như vậy, cảnh giới trong mộng là chính trạng thái của tâm thức ứng hiện. Nghĩa là, cảnh giới hư vọng trong mộng chính là trạng thái đang vọng động của tâm. Tâm vọng hiện cảnh vọng, tâm chơn hiện cảnh chơn. Dù chơn hay vọng vẫn là tâm. “Toàn vọng tức chơn, toàn chơn tức vọng”, không thể tách rời."
Đặc biệt, trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3), Lá Thư Số 61 (trang 167), cư sĩ Diệu Âm tha thiết nhắc nhở một sự thật được Đức Phật chỉ dạy trong Kinh Địa Tạng về quỷ thần ác đạo lừa gạt người sắp mất và thân nhân:
"Còn hiện tượng thấy người chết trở về cũng không tốt lắm! Trong Kinh Địa Tạng nói khá rõ về điều này. Có một đoạn vị Chủ Mệnh Quỉ Vương, đây là một vị Bồ Tát thị hiện trong cõi Diêm Phù Đề để cứu chúng sanh, Ngài bạch với đức Phật rằng:"
"“Trong cõi Diêm Phù Đề, những người làm lành đến lúc mạng chung cũng còn có trăm nghìn quỉ thần ác đạo, hoặc biến ra hình cha mẹ, nhẫn đến hóa làm người thân quyến đến dắt dẫn thần hồn người chết làm cho đọa lạc vào chốn ác đạo, huống chi là những kẽ lúc sanh tiền đã sẵn tạo nghiệp ác”. (Kinh Địa Tạng, phẩm thứ 8, đoạn: “Lúc chết nên tu phước”)."
"Khi một người sắp chết, những năm tháng cuối đời thường có những loài ác quỷ, hoặc oan gia trái chủ muốn hại mình bằng cách giả dạng cha mẹ, người thân, đôi khi giả luôn cả những hình giống như Bồ Tát, Thần Tiên gì đó để dụ dỗ mình. Người ăn ở hiền lành vẫn có thể bị nạn này, huống chi là người làm ác! Đây là do ân oán từ nhiều đời kiếp đưa đến. Bình thường con người không biết, cứ tưởng rằng đó là người thân của mình về để bảo hộ, giúp đỡ. Vì lầm tưởng như vậy, nên không những không lo sợ mà còn vui thích đi theo họ. Đây thực sự là ách nạn! Chúng gạt mình tham đắm vào, chờ khi chết đẩy mình vào tam ác đạo để trả thù. Những người nào gặp phải tình trạng này thì thật là bất phước lắm vậy!"
Chính vì vậy, trong tập sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, tại phần Bảng Kiểm Chánh Kiến Gia Đình (trang 21), Thầy đã liệt kê rõ nguyên tắc dứt khoát không được cầu đảo báo mộng:
"08- Hàng ngày nên niệm Phật hồi hướng công đức cho hương linh: - (Tốt)."
"09- Khi hồi hướng công đức nên khai thị khuyên hương linh niệm Phật cầu vãng sanh: - (Tốt)."
"14- Có nên cầu người chết về báo mộng không? - (Không)."
Thay vì mong cầu mộng mị, trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, mục Mộng: chính là mộng huyễn! (trang 336), cư sĩ Diệu Âm tha thiết chỉ dạy phương thức tạo công đức chân thật và hồi hướng cứu vớt người thân:
"Thương người thân quá cố, không cần gì phải chờ tới ngày Vu Lan mới tụng kinh hồi hướng công đức, mà hằng ngày, ngày ngày, sáng, trưa, chiều, tối luôn luôn Niệm Phật. Đi, đứng, nằm, ngồi, nói, nín... niệm mãi trong tâm câu Phật hiệu. Chiều lại hồi hướng cho pháp giới chúng sanh, hồi hướng cho lịch đại oán thân trái chủ, hồi hướng cho ông bà, cha mẹ, cửu huyền thất tổ, bà con quyến thuộc trong nhiều đời nhiều kiếp, nguyện cầu cho họ siêu sanh. Thì mình tạo vô lượng công đức và người thân cũng hưởng được lợi lạc vô biên và hóa giải được biết bao nhiêu những oan trái tiền khiên."
"Lục tự Di Đà vô biệt niệm, Bất lao đàn chỉ đáo Tây Phương."
"Tạm dịch: (Sáu chữ Di Đà chuyên tâm niệm, Về tới Tây Phương đâu khó khăn)"
"Mình Niệm Phật cầu sanh Tây Phương thì mình về Tây Phương. Mình khuyên người thân quá cố của mình Niệm Phật cầu về Tây Phương thì người thân của mình cũng có thể siêu sanh Tịnh Độ. Nếu người thân quá cố của mình không biết Niệm Phật, thì khi mình về tới Tây Phương Cực Lạc thì người thân quá cố của mình thoát được các cảnh giới tối tăm trong tam ác đạo. Công đức lớn biết là bao."
"Niệm Phật, quyết sanh Tịnh Độ chính là đường thành đạo cho mình, cứu độ ông bà cha mẹ, cứu cửu huyền thất tổ, cứu độ vô biên chúng sanh vậy."
"Mộng: chính là mộng huyễn!"
"Tọa Đàm 019: Pháp Hộ Niệm Không Phải Tâm Lý Học, Khác Biệt Giữa Hộ Niệm Và Siêu Độ Vong Linh"
"Tọa Đàm 029: Khảo Sát Câu 13(c) [Sai], 13(d) [Đúng] & Tinh Thần Hộ Niệm Phải Lo Liền"
"Câu 13 (Trang 17)"
"Lá Thư Số 62: Địa Ngục và vấn đề Nhân Quả!"
"Lá Thư Số 44: Cảnh giới Trung Ấm!"
"Lá Thư Số 69: Tối Thượng Thiền, Chánh Định Tụ & Điều kiện vãng sanh Tây Phương"
"Lá Thư Số 61: Làm thiện tích phước để hỗ trợ vãng sanh!"
"Phần Mục Cho Gia Đình Ôn Kiểm (72 Câu Hỏi Chánh Kiến)"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →