Về vấn đề người mất nằm mở trừng hai mắt hoặc há to miệng do nguyên nhân nào và cách xử lý đúng pháp ra sao, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải tường tận qua các bộ sách chánh văn (Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Phần Trắc Nghiệm, Giảng Ký Quyển 2, Giảng Ký Quyển 3 và Khuyên Người Niệm Phật – Tập 1).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (Phần 1, Hộ Niệm Vấn Đáp 20: Thêm kinh nghiệm Hộ Niệm!, trang 66), Thầy Thích Tịnh Hải giải thích rõ nguyên nhân khiến người bệnh trong cơn hấp hối phải há mồm, trợn mắt là do nỗi đau đớn dữ dội khi tứ đại phân ly khiến họ phải dốc hết sức lực để thở từng hơi, đồng thời Thầy chỉ dẫn cách dừng ngay việc xoa bóp vuốt ve để tập trung khai thị niệm Phật:
"Theo như thư của Song Hoài diễn tả thì đúng người bệnh đang trong cơn hấp hối. Thường trong cơn hấp hối, nhiều người bị đau đớn dữ dội, khó thở, họ phải vận dụng toàn cả sức lực để thở từng hơi một, cho nên phải há mồm, trợn mắt, v.v... Đang hấp hối thì không nên xoa bóp hay vuốt ve nữa, mà nên khai thị, nhắc nhở Niệm Phật và tất cả đều thành tâm niệm lớn câu Phật hiệu để hộ sức cho người đó niệm theo."
"Đây là lúc tứ đại phân ly cho nên thường bị đau dữ dội. Trong kinh Phật có so sánh sự đau đớn này giống như con rùa bị lột cái mai vậy. Cho nên, Hộ Niệm cho một người, cố gắng thực hiện càng sớm càng tốt, đừng để đến lúc sắp chết rồi mới bắt đầu, nhiều khi có Hộ Niệm đúng cách đi nữa cũng khó mà xoay chuyển tình thế. Vì đến lúc này, người bệnh không còn đủ tinh thần bình tĩnh để niệm câu Phật hiệu, không còn đủ vững tâm nghe theo lời hướng dẫn đâu."
Tiếp nối mạch văn tại mục Hộ Niệm Vấn Đáp 20 (trang 66), Thầy hướng dẫn cụ thể lời khai thị lớn tiếng khuyên người hấp hối buông xả báo thân và những việc gia đình cùng Ban Hộ Niệm cần thực hiện đồng bộ:
"Trong cơn hấp hối, người bệnh không thể nghe hay trả lời gì được nữa đâu. Chớ nên hỏi han gì cả. Hãy lớn tiếng khai thị hướng dẫn họ quyết tâm niệm Nam Mô A Di Đà Phật cầu Phật tiếp độ về Tây Phương. Ví dụ, có thể nói như vầy: - Bác Trần văn X. ơi, sống chết là chuyện thường, đã đến lúc phải xả bỏ báo thân rồi. Đừng tham chấp vào cái thân này nữa mà bị khổ nạn. Hãy mau nhiếp tâm niệm A Di Đà Phật cầu Phật tiếp độ về Tây Phương Cực Lạc. Có chúng tôi đang bảo hộ cho bác đây. Hãy an tâm mà Niệm Phật để được về Tây Phương hưởng cảnh vui sướng. Đừng lưu luyến nơi đây mà chịu khổ nghen. Hãy cố gắng hết sức Niệm Phật theo chúng tôi bác ơi!"
"Nam... Mô... A... Di... Đà... Phật, Nam... Mô... A... Di... Đà... Phật, Hoặc niệm 4 chữ (tùy theo người): A..... Di..... Đà..... Phật, A..... Di..... Đà..... Phật, Người biết đường Vãng Sanh trước sẽ dễ dàng tiếp nhận những lời khai thị này. Người chưa biết Niệm Phật, chưa biết đường Vãng Sanh thì lúc này bị khó khăn hơn! - Nói với con cháu trong nhà thành tâm lạy Phật, cầu Phật gia bị, cầu A Di Đà Phật phóng quang tiếp độ. Phải thành tâm, thật thành tâm khẩn cầu. Đừng lạy vài cái rồi bỏ đi. Hãy thành tâm cầu Ngài phóng quang tiếp độ. Tâm thành mới linh ứng."
"- Tuyệt đối đừng khóc lóc, không được ồn ào, cãi cọ, ý kiến này nọ, đi lại lộn xộn... trong thời điểm này. - Tất cả mọi người nên niệm lớn tiếng một chút, niệm thật rõ ràng, niệm từng tiếng, có thể niệm theo hơi thở, để hỗ trợ cho người bệnh niệm theo. - Phải có một hình Phật A Di Đà (lớn càng hay) treo trước mặt. - Trong khi mọi người Niệm Phật, một người đại diện cho Ban Hộ Niệm và gia đình thành tâm điều giải oan gia trái chủ, bằng cách khẩn nguyện cầu xin oan gia trái chủ xóa bỏ hận thù, cùng nhau Niệm Phật Hộ Niệm để cùng được về Cực Lạc hưởng cảnh an vui, thoát vòng sanh tử."
Bên cạnh nỗi đau tứ đại phân ly, nguyên nhân sâu xa khiến người mất nằm mở mắt không chịu khép lại còn do tâm lý chấp trước đợi chờ con cháu về nhìn mặt. Trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (Phần 1, Hộ Niệm Vấn Đáp 25: Nghịch duyên hay thuận duyên, đều do mình!, trang 92), Thầy chỉ rõ cái hại của tâm quyến luyến này và những điều cấm kỵ mà người không hiểu pháp hộ niệm thường phạm phải:
"2/ Biết Hộ Niệm: Muốn Hộ Niệm cho người khác được Vãng Sanh, thì chính chúng ta phải tìm hiểu cho thấu đáo phương pháp Hộ Niệm. Lý luận, phương thức, cách khai thị Hộ Niệm phải nắm vững. Nếu chính mình không hiểu gì về Hộ Niệm, thì lo lắng đến chuyện Hộ Niệm ngày mình lâm chung có ích lợi gì? Không biết về Hộ Niệm thì cứ nghĩ rằng, trước khi chết phải có đầy đủ con cháu tới để nhìn mặt, thiếu một đứa thì chết không chịu nhắm mắt. Chúng tới bao vây mình rồi, lại xúi cho khóc lóc, kể lể, than vãn, ôm nắm, lôi kéo... Đây là cái duyên đại đọa lạc, đâu phải là điều tốt! (Vấn đề Hộ Niệm Diệu Âm đã khai thác rất nhiều, vừa tọa đàm, vừa vấn đáp, vừa video Vãng Sanh. Xin bỏ chút ít thời gian xem qua)."
"Vì sao vậy? - Một là, thường lầm lẫn giữa Hộ Niệm với Cầu Siêu, cầu an, hậu sự, hộ táng... Mình lầm lẫn như vậy thì tạo cái duyên lầm lẫn đến nhiều người. Sau cùng người khác cũng sẽ đem cái lầm lẫn ấy mà áp dụng cho mình. Cầu Siêu là đợi chết, liệm trong quan tài rồi tới tụng kinh siêu độ. Cầu an là cầu cho tiêu tai giải nạn, khỏi chết. Hậu sự, hộ táng là đưa đám ma đi chôn. Còn Hộ Niệm là khuyên người Niệm Phật cầu Vãng Sanh. Niệm Phật thì mỗi người cần phải tự làm trước, ai cũng phải có đầy đủ TÍN NGUYỆN HẠNH để Vãng Sanh. Nghĩa là, phải tự Tín Nguyện Hạnh thì khi hữu sự mới dễ có nhiều cơ duyên được người tới Hộ Niệm mà thêm vững phần Vãng Sanh. Chứ đâu phải cứ chờ lúc sắp chết, rồi kêu một vài người tới Niệm Phật vài giờ thì được Vãng Sanh đâu!"
"- Hai là, người không hiểu Hộ Niệm thường tạo những hành động sai lầm, phạm đến điều cấm kỵ khi Hộ Niệm. Bị phạm vào điều cấm kỵ gây trở ngại rất nhiều cho việc Vãng Sanh. Ví dụ như: - Tắm rửa, đụng chạm vào thân thể quá sớm; - Khóc lóc than thở bên xác chết; - Dùng bùa chú yếm trừ; - Không an lòng Niệm Phật ít ra là tám tiếng đồng hồ; - Không lo Niệm Phật mà lao chao coi ngày coi giờ trong lúc Hộ Niệm; - Tẩn liệm quá sớm trong khi thân xác còn nhiều chỗ chưa được lạnh (nghĩa là, có thể thần thức còn vướng trong thân, chưa chết hẳn); - Giết hại sanh vật cúng tế, thết đãi; - Lo chích thuốc chống rã thân quá sớm; - Ồn náo, kiện tụng bên cạnh xác chết, v.v... Nhiều điều sai lầm lắm. Nói chung, có biết cách Hộ Niệm rõ ràng, chính xác, mới chuẩn bị được Hộ Niệm, mới biết những gì cần làm, những gì cần kiêng cữ, cho người, cho cả chính ta."
"Xin tự hỏi, chính mình đã nắm vững phương pháp Hộ Niệm chưa?"
Khi thấy người mới qua đời còn mở mắt hoặc há miệng, người nhà thường theo thói quen đưa tay đè vuốt mắt, bóp khép miệng, véo má hay ôm nắm thi hài. Trong bộ Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 3) (Tọa đàm 112: Khảo sát Chánh Kiến – Pháp Hộ Niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất là 8 giờ đồng hồ, Vấn đề 12, trang 70), Thầy Thích Tịnh Hải phân tích tường tận nguyên lý thức A Lại Da vẫn còn chiếm ngự trong thân xác sau khi tắt hơi, nếu đụng chạm sẽ gây đau đớn kinh hoàng khiến người chết khởi tâm sân nộ mà đọa địa ngục:
"Xin chư vị mở trang 46, vấn đề 12: Pháp Hộ Niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất là 8 giờ đồng hồ vì lý do gì? Đây là điều rất căn bản mà người hộ niệm nào cũng phải biết qua. Chúng ta nêu ra vấn đề này để mong rằng thêm nhiều người có duyên nghe đến, biết được sự nguy hiểm của nó mà tránh né, hầu giúp cho người ra đi bớt bị ách nạn. Trong một thời gian khá dài trước đây, vấn đề kiêng cữ đụng chạm hình như ít được nhắc đến, nên hầu hết những người chết khó có ai tránh khỏi ách nạn này. Vì tình cảm yêu thương, vì nỗi niềm đau xót trước cảnh sanh tử biệt ly, nên trong lúc lâm chung hoặc vừa tắt thở thì con cái người thân trong gia đình thường nhào vào ôm, nắm, níu, kéo, véo má, véo mày, khóc than thảm thiết. Hiện tượng này rất bình thường của người thế gian, nhưng vô tình tạo nên ách nạn vô cùng bi thảm cho người chết mà không hay."
"Nếu không cản ngăn kịp thời, thì người ra đi sẽ tiếp tục chịu nạn tai vô cùng lớn lao, vô cùng đau khổ!..."
"(a): Thời gian này có thể thần thức chưa rời khỏi thân xác, nếu động đến làm cho họ rất đau đớn, dễ sanh tâm sân giận mà bị đọa lạc. Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Rất đúng. Rất đúng. Người thế gian không biết. Nhiều người có tu hành nhưng cũng chưa chắc gì biết đến vấn đề này. Trong Phật pháp, Phật dạy rất rõ, một người khi tắt hơi, thần thức ra khỏi thân xác lâu hay mau tùy theo nghiệp chướng, phước báu và sự giác ngộ sâu cạn của họ. Ít có Tôn giáo nào biết được chuyện này, nhưng trong Phật giáo đã nói rõ. Một chúng sanh khi đi đầu thai thì cái thần thức, hoặc A Lại Da thức, hoặc gọi linh hồn sẽ nhập vào cái bào thai sớm nhất, trong khi tất cả các thức khác chưa được sinh ra. Sau một thời gian các thức khác như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân… từ từ sinh ra sau."
"Khi xả bỏ báo thân, tức là khi chết, thì có hai dạng người thần thức xuất ra rất sớm, một là người tu đại phước báu được sanh thiên, hai là người tạo tội đại ác bị đọa địa ngục, còn 4 cảnh giới khác là nhơn, A Tu La, súc sanh, ngạ quỷ đều phải qua thời gian thân trung ấm. Thân trung ấm chính là trạng thái của linh hồn chưa có nơi ổn định để chuyển thế. Bị vào trường hợp này thì khi chết, tất cả thức khác đều chết trước, không còn hoạt động được nữa, nhưng thức A Lại Da, hoặc là linh hồn vẫn còn chiếm ngự cái thân xác đó, và xuất ra đi trễ nhất. Trong khoảng thời gian này nếu đụng chạm vào thân xác họ sẽ gây đau đớn, tạo duyên đọa lạc rất nặng."
Cũng tại Tọa đàm 112 (trang 71), Thầy giảng giải thêm về sự khác biệt giữa bậc tu hành tự tại vãng sanh với đại đa số chúng sanh còn mê mờ bám chặt vào từng khúc xương, từng đoạn tủy, đồng thời căn dặn giữ yên thi hài từ 8 đến 12 giờ (hoặc 14, 16, 24 giờ) và lên tiếng khai thị mạnh mẽ:
"Còn một trường hợp đặc biệt khác là những người niệm Phật đã “Nhất Tâm Bất Loạn”, hoặc ít ra cũng được thành thục, biết trước ngày giờ vãng sanh, lúc đó họ quyết lòng niệm Phật đi theo A Di Đà Phật, thì thần thức có thể đi trước những thức khác. Tức là họ chủ động đi vãng sanh. Họ đang biết, đang nghe thấy tất cả, và họ tự động bỏ thân xác đi theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Nhưng trên thực tế thì những trường hợp tự tại vãng sanh này không nhiều, mà đại đa số chúng sanh vì mê mờ tham chấp, nên khi xả bỏ báo thân thần thức cứ bám trụ vào thân xác trong khi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân… đều đã chết. Đây gọi là mê, chứ không phải ngộ. Mê thì bị nghiệp chướng chi phối, báo đời mà đành phải theo nghiệp thọ nạn."
"Trong khoảng thời gian này, nếu đụng chạm vào thân xác người chết sẽ làm họ vô cùng đau khổ, dễ sinh ra phẫn nộ mà chiêu cảm tới những cảnh giới địa ngục vô cùng tối tăm."
"Vì thế, đừng nên đụng chạm đến thân xác của người vừa mới chết, phải để yên ít ra cũng tới 8 giờ, nếu gìn giữ được đến 12 giờ thì càng an toàn hơn. Trong lúc này gia đình hãy thành tâm niệm Phật cầu Phật gia trì. Khi biết người bệnh đã tắt hơi ra đi, người hộ niệm cần lên tiếng nhắc nhở giúp cho thần thức họ tỉnh ngộ, mau mau buông xả tất cả, nhiếp tâm niệm Phật cầu Phật lai nghinh tiếp độ, theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Xin chư vị nói lời mạnh và rõ ràng để cảnh tỉnh họ. Những người biết hộ niệm, biết niệm Phật thì những lời khai thị này có giá trị cao, khiến họ định tâm lại niệm Phật chờ Đức Di Đà lai nghinh tiếp độ."
"Hôm nay chúng ta nói đến sự đụng chạm là điều đại cấm kỵ, nhưng lại là điều phạm phải rất phổ thông. Lúc bình thường nếu bị đau đớn, họ liền lên tiếng ngăn cản, nhưng lúc đó họ ngăn cản không được nữa. Họ bị đau đớn, chịu đựng trong nỗi kinh hoàng mà sanh tâm sân nộ. Sân nộ lúc này chiêu cảm đến những nhân chủng địa ngục có sẵn trong tâm họ ứng hiện ra. Nhân địa ngục đã gặp duyên, họ nhận lấy quả báo đọa địa ngục vô cùng đau khổ!... Mong chư vị hiểu rõ vấn đề này, nhất định phải cẩn thận, không được sơ ý."
"(d): Nếu tránh đụng chạm đến 12 tiếng đồng hồ sau khi tắt thở thì tốt hơn, an toàn hơn. Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Diệu Âm nghĩ rằng, sau này chư Tổ, chư Tăng Tịnh Độ sẽ khuyên nên tiếp tục niệm Phật hộ niệm, tránh đụng chạm đến 14 giờ, 16 giờ… Bây giờ đã có nhiều vị khuyến khích nên niệm Phật hộ niệm luôn 24 giờ cho an toàn hơn. Sở dĩ các Ngài khuyên như vậy là vì thấy con người càng ngày càng mê muội, tín tâm càng ngày càng yếu, niệm Phật cầu vãng sanh càng ngày càng ít. Ngược lại, tham chấp chuyện thế gian càng ngày càng nhiều, sợ mất thân mạng càng ngày càng nặng… chính vì thế mà linh hồn của con người sau khi chết cứ cố bám vào từng khúc xương, từng đoạn tủy, từng đường gân, từng khúc thịt làm cho cái nạn bị kẹt vào xác thân càng ngày càng lâu hơn, càng khó hóa giải hơn."
Để đối chiếu chuẩn mực hành trì, trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Phần Trắc Nghiệm (Chương 2: Người Bệnh Và Vấn Đề Hộ Niệm, Câu 13, trang 47), trước câu hỏi tổng: "Người không hiểu đạo thường vô tình tạo duyên đọa lạc cho người chết, ví dụ:", Thầy đã xác lập rõ các đáp án đúng để răn nhắc việc đụng chạm thân xác và nhét gạo nếp vào miệng lúc vừa tắt thở:
"a) Ôm nắm, tắm rửa, thay áo quần, làm hô hấp ... lúc vừa tắt thở sẽ làm người chết bị đau đớn, hãi kinh mà đọa lạc. [✓ Đúng]"
"b) Than khóc, kêu réo, gây xáo trộn lúc lâm chung sẽ làm người chết bị rối loạn mà đọa lạc. [✓ Đúng]"
"c) Giết hại sanh vật đãi đằng, cúng tế vong linh làm cho người chết bị nạn càng nặng nề hơn. [✓ Đúng]"
"d) Sợ bị trùng tang, nhét gạo nếp vào miệng, v.v... Tin dị đoan mê tín, chạy theo tập tục sai lầm của thế gian khiến cho người chết bị nạn. [✓ Đúng]"
Đồng thời, tại Chương 4: Gia Đình Người Bệnh, Câu 21 (trang 87) của sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Phần Trắc Nghiệm, trước câu hỏi tổng: "Khi người thân ra đi, gia đình cần chú ý:", Thầy phân định rõ những điều đúng cần làm và những tập tục sai lầm cần dứt bỏ:
"a) Nhanh chóng kêu xe cứu thương tới để làm hô hấp. [✗ Sai]"
"b) Mọi người cần bình tĩnh quây quần thành khẩn niệm Phật cầu Phật tiếp dẫn, cấp kỳ gọi ban hộ niệm. [✓ Đúng]"
"c) Đừng vì quá thương tiếc người chết mà khóc than, sầu bi... làm cho người ra đi khởi tâm quyến luyến mà bị đọa lạc. [✓ Đúng]"
"d) Nên tắm rửa, thay y phục, trang điểm cho đẹp, giúp linh hồn người chết bớt tủi thân. [✗ Sai]"
"e) Không được đụng chạm đến xác thân sớm vì sẽ tạo sự đau đớn, khiến cho người chết sanh tâm sân giận mà bị đọa vào ba đường ác. [✓ Đúng]"
"f) Đem rượu thịt dâng cúng lên bàn thờ Phật, cầu Phật Trời cứu độ. [✗ Sai]"
"g) Không được đem rượu thịt cúng trên bàn thờ Phật, nhưng có thể cúng trên bàn thờ vong vì người chết lúc sanh thời ăn thịt uống rượu. [✗ Sai]"
"h) Tuyệt đối kiêng cữ sát sanh hại vật để thết đãi tiệc tùng mà tạo thêm tội chướng cho vong nhân. [✓ Đúng]"
"i) Đặt con dao và nải chuối trên bụng để yếm quỷ trừ tà. [✗ Sai]"
"j) Nhét gạo nếp vàng bạc vào miệng, gởi tiền vào tay, để người chết xuống suối vàng tiêu dùng. [✗ Sai]"
"k) Có nhiều tập tục của thế gian rất sai lầm, người học Phật chân chánh không nên làm theo. [✓ Đúng]"
"l) Chú trọng ngày giờ tốt để chôn cất. Nhiều trường hợp vừa mới chết xong phải chôn táng ngay thì kẻ chết người sống mới được sự may mắn. [✗ Sai]"
"m) Nếu người chết nhằm vào ngày giờ “Trùng”, thì vong hồn người chết sẽ về bắt người sống chết theo. [✗ Sai]"
"n) Phải cần mời thầy bùa về yếm trừ để giải nạn trùng tang mới an tâm. [✗ Sai]"
"o) Người tu hành theo chánh đạo của Phật không được lầm lạc tin theo tà thuyết của hàng ngoại đạo mới tốt. [✓ Đúng]"
"p) Ông bà, cha mẹ chết mà con cháu không khóc thì có tội bất hiếu. [✗ Sai]"
"q) Người chết mà thân nhân càng khóc than chừng nào thì người chết càng bị đọa lạc chừng đó. Vô tình tạo nên tội bất hiếu, bất nghĩa. [✓ Đúng]"
Trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (Phần 1, Hộ Niệm Vấn Đáp 36: Những Sai Lầm Trong Nhân Gian!, trang 151), trước thắc mắc của Phật tử về việc người nhà bỏ trà, vàng, gạo vào miệng, lấy chỉ cột ngón chân và đắp khăn lên mặt ngay khi người thân vừa tắt thở vì sợ xác cứng, Thầy đã bác bỏ thẳng thắn các tập tục sai lầm này và chỉ rõ cách dùng khăn nhúng nước ấm đắp vào khớp xương nếu sau khi hộ niệm mà thân xác bị cứng:
"Hỏi 3: Lúc ông tắt thở rồi thì ở nhà bỏ trà, vàng, gạo vào miệng, để nải chuối trên bụng, lấy chỉ cột hai ngón chân cái lại, bỏ tiền của ông vào tay, lấy mền trùm kín từ cổ đến chân, mặt thì đắp tấm khăn, xoay đầu giường ngược trở lại. Sau đó khoảng năm tiếng, ba con mở mền ra lấy tiền, nói "Ba cho con". Chuyện này con thấy sai sai. Xin chú cho con lời khuyên. Trả lời: Tất cả những điều này sai với phương pháp Hộ Niệm Vãng Sanh!"
"Bỏ trà, vàng, gạo vào miệng, để nải chuối trên bụng, bỏ tiền của ông vào tay, lấy mền trùm kín từ cổ đến chân, mặt thì đắp tấm khăn, xoay đầu giường ngược trở lại... có lẽ là từ tập tục thế gian, nghĩ sao làm vậy, hoặc là một phương pháp nào đó từ bên ngoài, chứ không phải là chánh pháp Hộ Niệm Vãng Sanh của Tịnh Độ tông. Còn lấy chỉ, dây cột hai ngón chân khi vừa mới chết là sợ rằng xác chết có thể bị co giựt, tư thế nằm không ngay thẳng, sau vài giờ thì xác bị cứng, khó uốn nắn lại được."
"Người biết pháp Hộ Niệm nên khuyên người bệnh thành tâm niệm Phật cầu Vãng Sanh Cực Lạc. Nếu người đi thành tâm niệm Phật, người thân trong gia đình lo việc Hộ Niệm cẩn thận, đúng pháp, thì thân tướng người sẽ rất đẹp, không bị cứng. Đây là nhờ Phật lực gia trì. Giả như, sự Vãng Sanh bị trở ngại, thân bị cứng, thì chỉ cần lấy khăn nhúng nước ấm đắp vào các khớp xương là có thể uốn lại được. Xin đừng làm những hành động quá phũ phàng mà tội nghiệp cho linh hồn người chết!"
"Muốn cứu người chết được phần Vãng Sanh thì tốt nhất phải y cứ theo lời dạy của chư Tổ Sư, đúng kinh đúng pháp của Phật mới tốt. Phải tin tưởng vững vàng mới cứu người được. Nếu không có lòng TIN vững vàng, thì dẫn đến thiếu tha thiết NGUYỆN VÃNG SANH, thiếu chí thành NIỆM PHẬT. Ba món tư lương, thiếu một thì thiếu tất cả, không thể Hộ Niệm cứu người được."
Nếu đã hộ niệm qua 8 giờ đồng hồ mà người mất vẫn chưa hiển hiện tướng tốt (mắt chưa nhắm lại, miệng chưa khép, nét mặt chưa an tường), trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (Phần 1, Hộ Niệm Vấn Đáp 13: Hộ Niệm có cần tụng kinh, đọc chú?, trang 43), Thầy chỉ dạy Ban Hộ Niệm và gia đình cần phát tâm niệm Phật tiếp đến 12, 16, 20 tiếng, đồng thời tìm hiểu ngay tâm chấp hay nỗi uất hận của người mất để khai thị trúng ngay trọng tâm sự gút mắc:
"Tóm lại, trong suốt thời gian từ sau khi tắt hơi cho đến 8 giờ, 12 giờ, 16 giờ... Tốt nhất là hãy cùng nhau niệm câu Phật hiệu, niệm cho đến khi nhà quàng đem xác đi mới tốt. Tất cả kinh điển gì khác có thể tụng sau đó cũng được, chưa phải muộn. Nên nhớ, trong lúc lâm chung rất cần sự khai thị hướng dẫn, cần ngắn gọn, rõ ràng, chủ đích là khuyên buông xả tất cả để niệm Phật cầu Phật phóng quang tiếp độ Vãng Sanh Cực Lạc. Đang vừa tắt hơi thì khai thị ngay để người đó kịp thời tỉnh ngộ mà niệm Phật. Trong khoảng một vài giờ đầu sau khi tắt hơi rất cần tiếp tục nhắc nhở, khai thị, hướng dẫn thần thức niệm Phật cầu Vãng Sanh. Cần nhắc thần thức đừng nên chạy theo những cảnh giới lạ, cứ một lòng niệm A Di Đà Phật, chờ A Di Đà Phật đến tiếp dẫn là được Vãng Sanh. A Di Đà Phật hóa hiện sẽ giống như ảnh tượng đang treo trước mặt bệnh nhân."
"Niệm tám tiếng đồng hồ là thời gian tối thiểu, chứ không phải tối đa. Nếu niệm tám giờ mà người chết vẫn chưa hiển hiện tướng tốt thì có thể họ chưa được phước phần thoát nạn. Đây là do nghiệp chướng báo hại, oan gia cản trở, hoặc tâm người ra đi còn mê muội tham chấp vào chuyện thế gian vô thường như: thương tiếc cái thân, thương nhớ con cháu, tham tiếc tài sản, uất hận chuyện gì, v.v... Nếu thuận duyên, hãy phát tâm niệm thêm cho họ đến 16, 20 tiếng. Rất tốt. Nên khai thị, hướng dẫn cụ thể, nghĩ thử người chết đang bị chướng nạn gì mà khai thị nói thẳng đến vấn nạn đó. Hãy hỏi người nhà để biết tâm chấp của người bệnh. Hãy xem thử người nhà có tin hay không, có khóc hay không, có làm điều gì lôi kéo họ lại không? Khai thị rất quan trọng. Cần phải học tập cách nói trôi chảy, đừng nói ấp úng, ngập ngừng, giọng nói vững vàng, tin tưởng, thành tâm..."
"Phải tập ứng đối suông sẻ, sáng suốt và phải đi thẳng vào trọng tâm của sự gút mắc mới cứu người được."
Minh chứng cụ thể cho phương pháp tìm hiểu uẩn khúc từ gia đình để tháo gỡ tâm chấp cho người bệnh, trong bộ Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2) (Tọa Đàm 060: Đối Với Gia Đình, Người Hộ Niệm Nên Làm Gì?, trang 115), Thầy kể lại câu chuyện thực tế khi hóa giải nỗi oán thù cá nhân cay nghiệt giúp người bệnh tỉnh tâm buông xả và ra đi lưu lại tướng lành tốt đẹp:
"Ví dụ khác, như có một người bệnh đang nhớ đến một đứa con ở xa. Nhiều người tưởng chuyện này là bình thường, nhưng coi chừng chỉ vì một điều này thôi mà có thể làm cho người đó mất vãng sanh. Chính vì thế, khi hộ niệm, cần dặn người trong gia đình hãy kể ra những gì liên quan đến người bệnh càng chi tiết chừng nào càng hay chừng đó. Khi hộ niệm mà sự vãng sanh không được suôn sẻ, người hộ niệm hãy hỏi người gia đình để tìm thêm những vướng chấp khác, nên cố gắng gợi ý để họ khai ra những chi tiết nhỏ, may ra tìm được nguyên nhân vướng mắc của người bệnh mà hóa giải cho họ. Ví dụ như trước đây khi Diệu Âm về Việt Nam có dịp tham gia với ban hộ niệm kia để hộ niệm cho một ca, mà người này đã được một ban hộ niệm đó đến trợ duyên qua một thời gian khá lâu rồi. Trong suốt thời gian dài, người bệnh cứ nằm thiêm thiếp, mê man, không tỉnh dậy được."
"Khi Diệu Âm tới cố gắng khai thị ba hôm mà cũng không thấy tỉnh dậy."
"Diệu Âm mới mời gia đình họp lại và hỏi họ có sự cố gì đặc biệt đã xảy ra trước khi rơi vào tình trạng này không? Tổng quát cuộc vấn đáp như vầy: - Người bệnh bị mê man như vầy bao lâu rồi? - Dạ 13 năm rồi. - Trước khi bị mê man có sự cố gì xảy ra không? - Dạ không. - Xin chư vị cố gắng nhớ lại xem? - Hoàn toàn không có gì đặc biệt cả. Diệu Âm hỏi tới 2-3 lần chung quanh vấn đề này, nhưng gia đình vẫn khẳng định không có sự việc gì cả. Thật là một điều lạ lùng, khó nghĩ! Vì xét về bệnh thì người này hình như không có bệnh gì cả, về thần kinh hoặc bị oan gia trái chủ dựa thân thì cũng không phải… Như vậy chắc phải có một biến cố gì hoặc một tai nạn nào đó mới đưa đến tình trạng này, nhất định phải có, chứ đâu có thể tự nhiên mà bị như vậy được?!"
"Diệu Âm giải bày với gia đình rằng, rất muốn biết được cái nguyên nhân chính xác hầu có chút ít hy vọng để tìm cách hóa giải, nhưng không ai cho biết gì hơn, nên đành phải nói lời xin lỗi gia đình và xin rút lui vì không giúp ích được gì. Đến lúc đó thì một người trong gia đình mới mạnh dạn đứng lên nói ra một sự thật khá đau long! Nguyên nhân chính là do một sự thanh toán vì thù hằn cá nhân đầy oan ức và cay nghiệt, mà gia đình không muốn ai biết đến điều này. Khi biết được nguyên nhân rồi, Diệu Âm mới nói thật lớn bên tai người bệnh, khuyên anh ta mau mau buông xả oán thù ra để tự cứu lấy mình. Không ngờ, khi nhắc đến vấn đề này thì người đó liền tỉnh dậy, mở mắt ra. Mọi người đều giựt mình! Ban hộ niệm tiếp tục khai thị hướng dẫn, ba ngày sau người bệnh ra đi lưu lại tướng lành rất tốt đẹp, bất khả tư nghì."
"Đây là một trường hợp đặc biệt về khai thị, xin nêu ra để làm ví dụ. Khi hộ niệm nếu gặp những trường hợp tương tự chư vị có thể ứng dụng. Hãy cố gắng động viên gia đình thành thật khai ra những uẩn khúc trong đời người bệnh, khuyên họ tích cực tiếp sức với chúng ta, để hóa gỡ những vướng chấp của người bệnh, hầu giúp họ có cơ hội thoát nạn, lấy lại tinh thần để niệm Phật vãng sanh."
Khi người lâm chung buông xả vạn duyên, chí thành niệm Phật và gia đình giữ đúng giới luật không đụng chạm, người ra đi dù đang mở mắt nhìn tượng Phật cũng sẽ tự động nhắm mắt, khép miệng an tường. Trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1) (Lá Thư Số 12: Lời khuyên song thân, trang 88), Thầy Thích Tịnh Hải đã ghi lại tấm gương vãng sanh hy hữu của cụ bà Triệu Vinh Phương (94 tuổi):
"Trong thư này, như đã hứa từ thư trước, con sẽ kể cha má nghe chuyện một bà cụ chín mươi bốn tuổi vãng sanh lưu lại ngọc xá lợi. Vãng sanh là chuyện thường tình như những chuyện khác, giống như những cuộn băng và sách con gởi về cho cha má về niệm Phật vãng sanh lưu Xá Lợi. Nhưng đặc biệt chuyện vãng sanh này đã được họ quay phim tại chỗ từ đầu tới cuối. Bà cụ không những lưu lại Xá Lợi mà còn lưu lại cả đến “XÁ LỢI HÌNH PHẬT”, một hiện tượng rất hiếm có. Bà cụ ấy tên là Triệu Vinh Phương, người Trung Hoa, bà bình tĩnh niệm Phật đến hơi thở cuối cùng, đến giây phút cuối cùng bà vẫn còn mở mắt nhìn tượng Phật A Di Đà trước khi từ từ nhắm lại ra đi."
"Đến giờ gần lâm chung họ quay rất kỹ. Từ đầu tới lúc lâm chung nhìn nét mặt bà cụ không thấy gì là người bệnh cả, vẫn còn khỏe vì ánh mắt bà cụ vẫn tươi tỉnh, trong sáng. Nét mặt hồng hào, an nhiên, không có một chút nào tỏ vẻ đau đớn, hoảng hốt, châu mày hay mất bình tĩnh. Lúc bà còn ngồi dựa gối thì hai tay lần chuỗi niệm A Di Đà Phật. Sau đó ít lâu bà xoay người nằm bên phải, bà nhẹ nhàng để xâu chuỗi xuống nệm và chắp hai tay niệm Phật. Khoảng một phút trước lúc ra đi bà cầm xâu chuỗi lên tròng vào cổ tay phải bốn vòng để khỏi rớt, rồi chắp tay tiếp tục niệm Phật theo mọi người."
"Một giây trước khi ra đi mắt bà vẫn còn mở nhìn vào tấm hình Phật A Di Đà trước mặt. Ngay tới thời điểm ra đi bà từ từ nhắm lại, hai tay từ từ lỏng ra đặt xuống nệm, nằm theo tư thế kiết tường, môi bà cụ vẫn mấp máy niệm Phật chậm dần rồi ngưng luôn. Người ta để yên bà tư thế đó, nhẹ nhàng đắp tấm vải vàng lên đến vai rồi tiếp tục niệm Phật luôn tám tiếng đồng hồ nữa. Trong lúc vừa lâm chung thì tự nhiên cây mai trước vườn nở ra mấy cái hoa màu trắng, có vài con chim bay đến đậu trong khung cửa ca hót..."
"Hộ Niệm Vấn Đáp 20: Thêm kinh nghiệm Hộ-Niệm!"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 25: Nghịch duyên hay thuận duyên, đều do mình!"
"Tọa đàm 112: Khảo sát Chánh Kiến – Pháp Hộ Niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất là 8 giờ đồng hồ (Vấn đề 12)"
"Câu 13 (Trang 47)"
"Câu 21 (Trang 87 – 88)"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 36: Những Sai Lầm Trong Nhân Gian!"
"Hộ Niệm Vấn Đáp 13: Hộ Niệm có cần tụng kinh, đọc chú?"
"Tọa Đàm 060: Đối Với Gia Đình, Người Hộ Niệm Nên Làm Gì? (Tiếp Theo & Kết Thúc Câu 28: 28d, 28e, 28f)"
"12 - Lời khuyên song thân"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →