Về vấn đề xử lý khi người mất bài tiết phân và nước tiểu ra ngoài trong lúc lâm chung hoặc sau khi vừa tắt hơi, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm - Phần Trắc Nghiệm, Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm - Giảng Ký Quyển 2, Khuyên Người Niệm Phật Tập 2, và Niệm Phật Hộ Niệm Vãng Sanh Vấn Đáp).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong tập thư Khuyên Người Niệm Phật (Tập 2), Lá Thư Số 27 (trang 37), Cư sĩ Diệu Âm dặn dò người thân trong gia đình cần phát tâm hiếu nghĩa, chu đáo nâng đỡ việc vệ sinh cho người bệnh khi còn tỉnh táo:
"1) Hãy cố gắng dành thì giờ thăm Nội thường xuyên để chăm sóc, giúp đỡ những điều cần thiết như việc đại tiểu tiện, quạt mát sưởi ấm, giúp xoay trở nhẹ nhàng… nói chung làm tất cả những gì Nội yêu cầu. Nếu có thêm người trong gia đình thì thay phiên nhau mỗi lần một người một giờ thôi."
Đối với các thành viên ban hộ niệm, trong sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, phần Nội Quy Cho Thành Viên Ban Hộ Niệm (trang 14), Thầy chỉ dạy rõ ràng về bổn phận giữ tâm thanh tịnh:
"11. Trong lúc chờ thay ca, người hộ niệm không nên phụ vào việc nhà như: nấu nướng, thái rau... Không lo vào việc chăm sóc bệnh nhân như: Thay áo quần, vệ sinh người bệnh, v.v… Người hộ niệm nên giữ tâm thanh tịnh niệm Phật để tạo công đức hồi hướng cho người vãng sanh là tốt nhất. (Trừ phi quá đặc biệt)."
Khi người bệnh vừa trút hơi thở cuối cùng, sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, phần Bảng Kiểm Chánh Kiến Hộ Niệm (trang 21), đã nhắc nhở gia đình những điều cấm kỵ quan trọng:
"PHẦN MỤC CHO GIA ĐÌNH ÔN KIỂM:"
""
"II KHI LÂM CHUNG:"
""
"01- Không được ồn náo, kêu khóc: - (Tuyệt đối cấm kỵ)."
""
"02- Gia đình nhiếp tâm niệm Phật cầu Phật tiếp độ người bệnh vãng sanh: - [✓ Đúng]."
""
"03- Lập tức thông báo Ban Hộ Niệm: - [✓ Đúng]."
""
"04- Khi vừa tắt hơi, được thay đổi tư thế nằm của người bệnh không? - (Không)."
""
"05- Có được làm hô hấp nhân tạo không? - (Không)."
""
"06- Có được tắm rửa, thay quần áo người mới chết không? - (Không)."
""
"07- Có đặt nải chuối, con dao lên bụng người chết không? - (Không)."
""
"08- Có bỏ gạo vào miệng, bỏ tiền vào túi người chết không? - (Không)."
""
"09- Có đặt chén cơm, quả trứng trên đầu người chết không? - (Không)."
""
"10- Có đụng chạm vào xác thân người mới chết không? - (Không)."
""
"11- Có mở quạt máy thổi vào thân người chết không? - (Không)."
""
"12- Phải để im thân xác, lo niệm Phật hộ niệm ít nhất 8 giờ: - [✓ Đúng]."
""
"13- Có vội vã thông báo cho nhà quàn liền không? - (Không)."
""
"14- Có vội vã thông báo bà con, bạn bè… tới liền không? - (Không)."
Cũng trong sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, tại phần 10 Bảng Hộ Niệm Chú Ý (trang 7), Cư sĩ Diệu Âm nhấn mạnh sự đồng thuận của gia đình và cảnh báo nguy cơ khi đụng chạm:
"Chú ý (2):"
""
"Hộ Niệm rất cần sự đồng thuận hỗ trợ của thân nhân trong gia đình."
""
"Cụ thể thân nhân cần phải:"
""
"◙ Không được than khóc trong giờ phút lâm chung. Không được đụng chạm ít ra trong vòng 8 giờ từ khi tắt hơi."
Và ở phần Chú ý (4), Thầy tha thiết nhắc nhở:
"Chú ý (4):"
""
"◙ Khi người vừa tắt hơi, nếu đụng chạm vào thân xác sẽ làm bị đau đớn vô cùng, cảm giác chẳng khác gì như bị tra tấn, khiến cho thần thức bị khủng hoảng, phẫn nộ mà dễ bị chiêu cảm vào cảnh giới vô cùng đau khổ trong ba đường ác."
""
"◙ Xin hãy cùng nhau thành tâm niệm A Di Đà Phật hộ niệm, khẩn cầu A Di Đà Phật phóng quang tiếp dẫn thần thức người ra đi vãng sanh Tây Phương Cực Lạc."
""
"◙ Xin đừng đụng chạm vào thân xác ít nhất 8 giờ từ khi tắt thở. Gìn giữ được đến 12 giờ thì an toàn hơn."
Tiếp tục, trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), tại Câu 21 (trang 87), Thầy phân định rõ ràng quan niệm sai lầm về việc tắm rửa thay đồ:
Trước câu hỏi tổng: "Khi người thân ra đi, gia đình cần chú ý:", đáp án xác định:
"Khi người thân ra đi, gia đình cần chú ý:"
""
"d) Nên tắm rửa, thay y phục, trang điểm cho đẹp, giúp linh hồn người chết bớt tủi thân. [✗ Sai]"
""
"e) Không được đụng chạm đến xác thân sớm vì sẽ tạo sự đau đớn, khiến cho người chết sanh tâm sân giận mà bị đọa vào ba đường ác. [✓ Đúng]"
Đồng thời, tại Câu 12 (trang 139), Thầy tiếp tục căn dặn những sơ suất cần tránh:
Trước câu hỏi tổng: "Khi vừa tắt hơi, cần chú ý:", đáp án chỉ rõ:
"Khi vừa tắt hơi, cần chú ý:"
""
"j) Người thân không được kêu khóc, ồn náo. [✓ Đúng]"
""
"k) Không được để máy quạt thổi thẳng vào thân xác người đã tắt hơi. [✓ Đúng]"
""
"l) Không được đụng chạm vào thân xác người ra đi trong khoảng 8 giờ, bảo vệ đến 12 giờ thì an toàn hơn. [✓ Đúng]"
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Câu 12 (trang 46), Thầy chỉ ra lý do cấm đụng chạm vào thân xác người mới qua đời:
Trước câu hỏi tổng: "Pháp hộ niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất 8 giờ đồng hồ vì lý do gì?", đáp án chánh văn nêu rõ:
"Pháp hộ niệm cấm đụng chạm vào thân xác người mới chết ít nhất 8 giờ đồng hồ vì lý do gì?"
""
"a) Thời gian này thần thức có thể chưa rời khỏi xác, nếu đụng đến làm cho họ rất đau đớn, dễ sanh tâm sân giận mà bị đọa lạc. [✓ Đúng]"
""
"b) Những trường hợp đặc biệt như chết giữa đường, chết trong nhà vệ sinh... thì đành phải chuyển thân đến chỗ an toàn để hộ niệm, nhưng phải rất nhẹ nhàng và cần lên tiếng xin lỗi và báo cho người chết biết trước. [✓ Đúng]"
""
"c) Người nào tu hành giỏi rồi thì không cần quan ngại lắm, cứ việc tắm rửa cho sạch sẽ để họ thoải mái theo Phật. [✗ Sai]"
""
"d) Nếu tránh đụng chạm đến 12 giờ sau khi tắt thở thì tốt hơn, an toàn hơn. [✓ Đúng]"
Tại Câu 13 (trang 47), Thầy cảnh báo những hành vi thế gian vô tình tạo duyên ác cho người thân:
Trước câu hỏi tổng: "Người không hiểu đạo thường vô tình tạo duyên đọa lạc cho người chết, ví dụ:", đáp án khẳng định:
"Người không hiểu đạo thường vô tình tạo duyên đọa lạc cho người chết, ví dụ:"
""
"a) Ôm nắm, tắm rửa, thay áo quần, làm hô hấp ... lúc vừa tắt thở sẽ làm người chết bị đau đớn, hãi kinh mà đọa lạc. [✓ Đúng]"
""
"b) Than khóc, kêu réo, gây xáo trộn lúc lâm chung sẽ làm người chết bị rối loạn mà đọa lạc. [✓ Đúng]"
""
"c) Giết hại sanh vật đãi đằng, cúng tế vong linh làm cho người chết bị nạn càng nặng nề hơn. [✓ Đúng]"
""
"d) Sợ bị trùng tang, nhét gạo nếp vào miệng, v.v... Tin dị đoan mê tín, chạy theo tập tục sai lầm của thế gian khiến cho người chết bị nạn. [✓ Đúng]"
Đặc biệt, tại Câu 3 (trang 177), Thầy giải thích cặn kẽ về trạng thái của thần thức sau khi trút hơi thở:
Trước câu hỏi tổng: "Tại sao không được đụng chạm vào thân xác người chết sớm?", các mệnh đề xác định:
"Tại sao không được đụng chạm vào thân xác người chết sớm?"
""
"a) Khi vừa mới tắt hơi xong, tử khí rất xấu, không khí ô nhiễm rất nặng... mọi người chớ nên đứng gần. [✗ Sai]"
""
"b) Người tắt hơi xong, nếu chưa được vãng sanh TPCL thì thức A Lại Da (hay gọi là thần thức, linh hồn) vẫn còn vướng trong thân xác, thời gian có thể lâu hay mau tùy theo từng người. [✓ Đúng]"
""
"c) Linh hồn họ vẫn còn đó, nếu ai vội đụng chạm vào xác thì rất dễ bị linh hồn họ nhập thân phá hoại. [✗ Sai]"
"d) Nếu đụng chạm bất cẩn vào thân xác khi thần thức chưa ra khỏi, thì người chết sẽ đau đớn giống như đang bị tra tấn. [✓ Đúng]"
""
"e) Người thế gian vì quá thương tiếc nên thường ôm, nắm, lay động xác thân người chết, vô tình làm cho ra đi dễ bị đọa lạc vào ba đường ác. [✓ Đúng]"
""
"f) Tắm rửa, thay y phục, trang điểm... quá sớm chẳng khác gì tra tấn người chết làm cho họ phẫn nộ mà chiêu cảm vào cảnh địa ngục. [✓ Đúng]"
""
"g) Hãy thương hại người ra đi, đừng đụng vào xác thân ít ra 8 tiếng đồng hồ, nếu giữ gìn được đến 12 tiếng thì an toàn hơn. [✓ Đúng]"
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2), Tọa Đàm 062 (trang 141), Cư sĩ Diệu Âm tâm sự sâu sắc về nỗi xót xa khi người đời vô tình làm khổ người thân yêu:
"28(l): Nhắc nhở gia đình không được đụng chạm vào thân xác từ lúc tắt hơi cho đến ít nhất là 8 giờ."
""
"Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Không biết hộ niệm thì ai có thể biết được chuyện này. Chư vị cứ nghĩ lại đi, có phải đúng như vậy không? Diệu Âm này đến 50 tuổi mới biết được Pháp Hộ Niệm, từ đó mới giựt mình nghĩ lại những hành động của người sống thường dành cho người chết mà rúng động tâm can. Từ trong làng cho đến ngoài xã, từ thôn quê cho đến thành thị, từ người già cho đến trẻ em, từ kẻ nghèo khó cho đến người giàu sang... khi vừa chết xong hình như ai cũng bị cái nạn tắm rửa, kỳ cọ, thay áo thay quần, cột tay cột chân, bị giải phẫu banh thây mổ ruột, bị đưa vào phòng lạnh, v.v... và v.v..."
"Người thế gian không biết Phật Pháp làm điều sai lầm là chuyện bình thường, nhưng người biết đạo như chúng ta, đã được cảnh cáo, mà sơ ý tiếp tục làm điều sai lầm nữa, thì quá oan uổng, quá đáng trách vậy! Một người vừa mới tắt hơi xong mà đụng chạm vào thân xác của họ khiến họ bị đau đớn chẳng khác gì như một sự hành tội, tra tấn. Bị tra tấn hay hành tội lúc còn khỏe thì người ta còn có thể chạy tránh hay lên tiếng van xin, chứ tra tấn lúc đã tắt hơi thì họ chỉ nằm mà chịu trận. Chính vì quá đau đớn, quá bức xúc nên người chết khởi tâm căm thù, tức giận, trạng thái này thường khiến cho thần thức của họ dễ dàng chiêu cảm thẳng vào địa ngục, vô cùng bi thảm mà nhiều người không hay. Hiểu được đạo lý này, kính mong chư vị hết sức quan tâm, đừng đụng chạm vào thân xác của người chết quá sớm mà tội nghiệp cho họ."
Đối với những trường hợp vạn bất đắc dĩ xảy ra sự cố đột ngột, Thầy chỉ dạy cách ứng xử dung hòa:
"Có những trường hợp quá đặc biệt, vạn bất đắc dĩ chúng ta đành phải đụng chạm để giải quyết sự khó khăn. Ví dụ như: tai nạn chết giữa đường, đột quị chết trong nhà vệ sinh, chết giữa ngạch cửa, thân gác nửa trên nửa dưới, v.v... Đây là những trường hợp quá đặc biệt cần phải chuyển thân xác họ đến chỗ an toàn, chứ không có cách nào khác hơn. Trước khi di chuyển, cần phải lên tiếng báo cho họ biết, rồi vừa niệm Phật vừa nhẹ nhàng bồng thân xác họ đưa lên giường, đắp mền rồi khai thị, niệm Phật hộ niệm liền, không được chậm trễ."
"Cho nên, hộ niệm có qui luật cấm đụng chạm vào thân xác của người ra đi từ lúc tắt hơi cho đến ít nhất là 8 giờ là chính xác. Xin chú ý thực hiện, chớ nên nghi ngờ. Xin thưa với chư vị, trong kinh Phật cũng như chư Tổ đều khuyến cáo đừng nên bất cẩn đụng chạm thân xác người ra đi quá sớm, và thời gian cần thiết phải giữ an toàn có hướng tăng dần lên."
Thầy ân cần khuyên gia đình gìn giữ thân xác bất động trong thời gian dài hơn để bảo đảm an toàn cho thần thức:
"Đến thời HT Tịnh Không, Ngài khuyên nên để 12 tiếng đồng hồ mới thăm nhằm được an toàn hơn. Xin thưa với chư vị, Diệu Âm nghĩ rằng sau này sẽ có người lên tiếng khuyên nên để lâu hơn, hoặc 14 tiếng hoặc 16 tiếng mới tính tới chuyện tắm rửa, thay y phục, tẩn liệm... nghĩa là thời gian cần giữ im thân xác tăng dần. Nguyên do có lẽ con người càng về sau nghiệp chướng càng tệ hại, tâm ý càng mê muội, tham chấp càng nặng nề nên thần thức càng bám trụ vào thân xác lâu hơn. Hiểu được đạo lý rồi, mong chư vị hãy củng cố Tín Nguyện Hạnh vững vàng, để khi mãn báo thân đi thẳng về Tây Phương Cực Lạc luôn, đừng để bị vướng mắc vào thân xác, coi chừng con cháu không biết đạo ôm nắm, đụng chạm gây đau đớn, tức tưởi bị rơi vào chốn khổ đau oan uổng."
Sau khi đã hộ niệm đủ thời gian an toàn từ 8 đến 12 tiếng, việc thăm thân và sắp xếp nhục thể phải tuân thủ nghiêm ngặt theo sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, phần Thăm Thân – Kiểm Thoại Tướng (trang 27):
"2- QUY LỆ THĂM THÂN:"
""
"⁕ Chỉ được thăm sau 8 giờ. Để đến sau 12 giờ thì an toàn hơn."
""
"⁕ Trước khi thăm cần phải khai thị, báo cáo cho hương linh biết. Ví dụ: hương linh Trần văn X… ơi! Đến giờ phút này đã trải qua 12 giờ xả bỏ báo thân rồi. Chúng con đã niệm Phật hộ niệm cầu cho hương linh vãng sanh Tịnh Độ. Có lẽ hương linh đã theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc rồi. Giờ này cho phép chúng con và gia đình thăm thân, sắp xếp nhục thể lại cho trang nghiêm. Xin hương linh hoan hỷ nhé. A Di Đà Phật."
""
"⁕ Một người đại diện thăm, tất cả mọi người đồng niệm Phật."
""
"⁕ Thăm nhẹ nhàng, từ dưới lòng bàn chân thăm lên đỉnh đầu. Nếu toàn thân đã lạnh, mềm mại tươi nhuận thì rất tốt, có thể coi như cuộc hộ niệm đã hoàn mãn."
""
"⁕ Nếu phát hiện thân còn ấm nhiều chỗ xin phải ngừng ngay, chưa thể lo hậu sự, không được giao cho nhà quàn. Phải tiếp tục hộ niệm, khai thị, hóa giải."
""
"⁕ Thân còn cứng là bị trở ngại, nên tiếp tục hộ niệm. Ban Hộ Niệm cần tìm hiểu thêm những vướng chấp khác của người bệnh để khai thị thẳng vào đó hầu hóa giải ách nạn."
Trường hợp để qua 8 đến 12 tiếng mà thân xác bị cứng, sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Câu 7 (trang 141), hướng dẫn cách làm mềm thân xác bằng nước nóng:
Trước câu hỏi tổng: "Khi thân xác bị cứng, có thể xử lý cách nào?", đáp án xác định:
"Khi thân xác bị cứng, có thể xử lý cách nào?"
""
"a) Dùng khăn nhúng nước nóng đắp vào các khớp xương thì sẽ từ từ mềm ra. [✓ Đúng]"
""
"b) Người hộ niệm có những loại thuốc đặc biệt làm cho xác chết mềm mại. [✗ Sai]"
""
"c) Có những thần chú đặc biệt đọc lên thì thân xác sẽ mềm. [✗ Sai]"
Đồng thời, trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 2), Lá Thư Số 27 (trang 37), Cư sĩ Diệu Âm cũng nhắc lại điều này và khuyên gia đình an lòng giữ trọn thời gian hộ niệm:
"8) Nếu được ra đi trong không khí trên thì chắc chắn được vãng sanh. Khi vừa vãng sanh rồi vẫn tiếp tục niệm Phật. Tuyệt đối không đụng chạm đến nhục thể, cứ để im như vậy không cần thay đổi tư thế nằm, cứ tiếp tục niệm Phật càng lâu càng tốt, ít nhất là tám tiếng đồng hồ mới được ngưng. Đừng ngại để lâu thì xác cứng khó sửa, chỉ cần lấy khăn nhúng nước nóng đắp chỗ khuỷu xương một chốc là mềm lại ngay. Đừng báo hàng xóm hay sớm, nếu không họ sẽ tới đánh trống, thổi kèn, gây ồn ào sẽ làm mất phần vãng sanh đó. Tất cả những thứ đó chỉ là tập tục sai lầm của người đời. Phải niệm Phật để cứu độ người thân của mình, tám giờ sau mới tính đến chuyện tùy thuận tập quán xã hội cũng không muộn."
Sau cùng, trong Niệm Phật Hộ Niệm Vãng Sanh Vấn Đáp (trang 107), Cư sĩ Diệu Âm nhắn nhủ lời tâm huyết để gia đình thấu hiểu tình thương chân thật, không vì thấy thân thể dơ bẩn hay bài tiết mà vội vàng lau chùi làm hại người thân:
"Giúp nhau được vậy mới chính là thương yêu thật sự. Xin đừng yếu mềm, đem cái cảm tình thường tục ra mà khóc lóc, ôm ấp, đụng chạm vào người vừa mới ra đi. Đây là những điều tối kỵ, chắc chắn có hại cho người chết. Rất đau đớn cho họ, tội nghiệp cho họ! Dù bây giờ chưa hiểu được sự thật này, nhưng xin quý vị hãy cẩn thận, đừng vô tình mà đọa đày người thân yêu trong cảnh khổ đau vạn kiếp. Thật tội nghiệp lắm đó!"
"Lá Thư Số 27: An Lạc và Hiếu Nghĩa!"
"Nội Quy Cho Thành Viên Ban Hộ Niệm (15 Điều)"
"Phần Mục Cho Gia Đình Ôn Kiểm (72 Câu Hỏi Chánh Kiến)"
"10 Bảng Hộ Niệm Chú Ý Của Lão Cư Sĩ Diệu Âm"
"Câu 21 (Trang 87 – 88)"
"Câu 12 (Trang 138 – 139)"
"Câu 12 (Trang 46)"
"Câu 13 (Trang 47)"
"Câu 3 (Trang 177)"
"Tọa Đàm 062: Đối Với Gia Đình, Người Hộ Niệm Nên Làm Gì? (Tiếp Theo Câu 28j, 28k, 28l, 28m, 28n)"
"Thăm Thân – Kiểm Thoại Tướng (Mục Đích, Quy Lệ & Điều Tránh Sơ Suất)"
"Câu 7 (Trang 135)"
"Hỏi về trường hợp hộ niệm cho người bệnh ung thư giai đoạn cuối tại Berlin: Vấn đề treo ảnh Phật trong phòng ngủ và cách xử lý khi gia đình không tin Phật pháp"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →