Về vấn đề người bệnh sắp mất có nên ép ăn uống, truyền dịch hay không và việc chăm sóc dinh dưỡng lúc lâm chung sao cho đúng pháp, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký Quyển 2 & Quyển 4, Phần Trắc Nghiệm, Khuyên Người Niệm Phật Tập 1, 2, 3 và Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 4), tại Tọa Đàm 185 (trang 207), Thầy chỉ rõ người hộ niệm phải thuận theo đạo lý tự nhiên, không được bắt người bệnh kiêng ăn cữ uống:
"(e): Khuyên người bệnh phải kiêng cữ ăn uống để sớm được vãng sanh. Đúng hay sai? – [✗ Sai]. Xin hỏi chư vị nhé, việc này có xảy ra không? Có đấy. Chính Diệu Âm này đã từng gặp qua người hộ niệm khuyên người bệnh bỏ ăn uống để vãng sanh sớm. Không biết những người hộ niệm này học pháp ở đâu mà lại có những lời khuyên lạ lùng như vậy? Trong khi người bệnh mệt lả người, mà người hộ niệm còn tới trách mắng: “Giờ đây mà còn đòi ăn, còn lo đến cái thân này nữa thì làm sao được vãng sanh?... Phải buông xả hết ra chứ…”. Họ khuyên người bệnh đừng ăn uống nữa... Ôi lạ lùng thay!..."
"Mình còn khoẻ như thế này, sáng ăn một cữ, trưa ăn một cữ, chiều ăn một cữ, ngày 3 cữ ăn no nê rồi mà trong giỏ xách còn phòng hờ thêm vài trái chuối, ít cái bánh, vài hộp nước ngọt để lúc rảnh rỗi làm thêm, vậy mà lại bắt người bệnh kiêng ăn cữ uống thì người bệnh làm sao có sức để tỉnh táo mà niệm Phật. Lạ lùng thật!... Rõ ràng, những người hộ niệm này không nghiên cứu kỹ, tự nghĩ sao làm vậy, đưa đến chỗ cực đoan sai lầm!..."
"Chánh pháp của Phật không bao giờ đi ngược lại với đạo lý tự nhiên. Hộ niệm cũng không ngoài nguyên lý này. Nghĩa là sao? Ví dụ, người bệnh đang đói thì cho họ ăn, đang khát thì cho họ uống. Đây là đạo lý tự nhiên."
"Người bệnh đang hoang mang lo sợ đến cảnh chết làm cho tâm hồn bấn loạn bất an, người hộ niệm tìm cách khuyên giải giúp cho họ trở về trạng thái an nhiên, không còn lo sợ nữa. Hãy giảng giải cho họ biết rõ rằng, thân xác vô thường ai cũng phải đến một ngày phải xả bỏ, nhưng chính mình không chết. Vậy hãy quyết dùng cơ hội mãn báo thân này để vãng sanh về nước Cực Lạc để hưởng cảnh an vui hạnh phúc vô sanh vô tử, thành tựu đạo quả. Hãy ủng hộ tinh thần cho họ vươn lên, hướng dẫn đường vãng sanh cho họ thấy cơ hội thoát tử. Hãy giúp cho người bệnh ngộ ra chính Chơn Tâm Tự Tánh của họ là Phật, nên mau mau trở về đất Phật để siêu thoát, không chạy theo cục thịt vô thường này để chịu khổ đau nữa. Tất cả đều hợp với nguyên lý tự nhiên."
Tiếp tục phân tích về việc chăm sóc dinh dưỡng và tiếp nước, Thầy nhấn mạnh:
"(f): Cần cho người bệnh ăn uống đầy đủ hầu có sức khoẻ, tinh thần tỉnh táo mới niệm Phật tốt được. Đúng hay không? – [✓ Đúng]. Câu này trả lời cho câu trên. Vậy thì, những ai trước đây hộ niệm từng áp dụng những phương thức sai lầm, nghịch lại với đạo lý tự nhiên, thì hôm nay nghe những lời này xin tỉnh giác, mau mau sửa đổi. À!... Mình sơ ý không cho người bệnh ăn uống no đủ là sai lầm, bây giờ phải cẩn thận chăm sóc về ăn uống cho đầy đủ. Khi người bệnh còn ăn được, hãy chú trọng về phẩm chất thức ăn, pha loãng từng thìa sữa bổ dưỡng để gìn giữ sức khỏe cho họ là điều tốt. Khi nào người bệnh không còn khả năng tiếp nhận thức ăn nữa thì đành phải chấm dứt thôi. Không ăn được, nhưng tiếp nước cho họ vẫn cần thiết để kéo dài sự tỉnh táo cho người bệnh. Chăm sóc như vậy mới đúng Pháp Hộ Niệm."
"Lại có những người hộ niệm, khi thấy người bệnh không ăn được nữa, chỉ uống được chút nước thôi, nhưng cứ nằm hoài từ tuần này qua tuần khác mà vẫn không ra đi, làm cho gia đình và ban hộ niệm trải qua những ngày khá vất vả, nên đưa tới quyết định là không tiếp nước nữa để người bệnh được vãng sanh sớm. Đây là hành động sai lầm, đã cưỡng bức người bệnh một cách vô lương tâm, bắt họ phải chết khát, chứ không phải được vãng sanh sớm đâu. Phải nhớ, mạng số một người đều có định hạn. Người hộ niệm nhất định phải thuận theo đạo lý tự nhiên, không được sơ ý làm những điều sai lầm."
Làm rõ hơn về thọ mạng và định nghiệp, trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2), Tọa Đàm 055 (trang 65), Thầy giảng giải:
"Xin chư vị mở trang 25. Câu 25(f): Người hộ niệm khuyên người bệnh buông xả rốt ráo, không cần ăn uống nữa để sớm được vãng sanh. Đúng không? – [✗ Sai]. Câu này đưa ra có vẻ hơi ngớ ngẩn! Nhưng thực tế đã có những người khuyên người bệnh đừng ăn uống nữa để chết sớm mới được vãng sanh. Họ nói, còn ăn uống là còn thương tiếc cái xác thân này thì làm sao được vãng sanh! Đây là một ý niệm sai lầm! Phải nhớ cho, thọ mạng còn, dù có nhịn đói cũng không chết. Thọ mạng hết, dù có ăn uống tẩm bổ kỹ đến đâu cũng phải ra đi. Thọ mạng còn, dù muốn chết cũng không chết được. Thọ mạng hết, dù có cầu Trời khẩn Phật để sống thêm vài ngày cũng không được đâu."
"Xin thưa với chư vị, nên nhớ cái thân này là thân nghiệp báo, đã có định số rồi. Chỉ khi nào chúng ta tu hành chứng quả, lúc đó mới có thể tự quyết định được hạn kỳ của thân mạng, lúc đó hễ còn duyên ta còn ở lại, hết duyên ta ra đi. Vô cùng tự tại. Còn là người phàm phu, bị vướng tới nghiệp chướng, thì nghiệp lực làm chủ thân mạng. Thân nghiệp lực phải chịu định mệnh của nghiệp số. Vậy thì, là phàm phu xin chư vị nên nhận thức rằng ngày giờ đi đã có rồi, khỏi cần lo lắng nữa làm chi cho mệt tâm. Có lo lắng hay không cũng tới thời điểm đó ra đi thôi. Vậy thì hãy tự tại đi nhé."
"Chính vì thế, khi một người bị bệnh không còn cách nào có thể cứu chữa được nữa, nhưng người ta còn ăn uống được, mình phải chăm sóc việc ăn uống cẩn thận cho họ. Khi họ không còn ăn được nữa, thì nước uống vẫn rất cần thiết để không bị khát, hầu giúp họ kéo dài sự tỉnh táo. Cần giúp cơ thể họ được thoải mái giây phút nào hay giây phút đó, không cớ chi phải bắt người ta nhịn ăn, nhịn uống. Thế mà đã có người hộ niệm lại khuyên người bệnh đừng ăn uống nữa, để cho thân thể được sạch sẽ vãng sanh mới tốt. Thật là một ý niệm sai lầm, không hợp với tự nhiên, không hợp lý đạo. Người hộ niệm không thể làm điều sai sai lầm khiến cho người bệnh phải chịu mê man bất tỉnh, chết đi trong sự đau khổ, đói khát được."
Đồng thời, trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Chương 4, Câu 3 (trang 75), trước câu hỏi tổng: "Gia đình người bệnh cần chú ý: (Xem thêm phần phụ lục)", Thầy xác định rõ:
"e) Khuyên người bệnh phải kiêng cữ ăn uống để sớm được vãng sanh. [✗ Sai]"
"f) Cần cho người bệnh ăn uống đầy đủ hầu có đủ sức khỏe, tinh thần tỉnh táo mới niệm Phật được tốt. [✓ Đúng]"
Đối với người bệnh có tâm lý muốn nhịn ăn để mau chóng ra đi, trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Chương 10: Phụ Lục, tại Phụ lục II (Phần 1): Lời Khai Thị Mẫu Hóa Giải Chướng Ngại Tâm Lý (Mục 1 – 5) (trang 189), Thầy ân cần hướng dẫn lời khai thị:
"1. Người khai thị đối với người bệnh muốn tuyệt thực để mau được vãng sanh: - Bác à! Trước hết con xin tán thán cái chí nguyện vãng sanh sớm của Bác. Nhưng Bác quyết không ăn uống để mau được vãng sanh thì không đúng rồi! Vì đâu phải mình muốn đi sớm là được đâu. Thọ mạng của Bác đã có phần sẵn rồi, thêm một giờ, bớt một giờ cũng không được. Bác nhịn ăn uống thì cơ thể suy nhược, đầu óc sẽ hôn mê thì làm sao Bác phân biệt được đâu là oan gia trá hình, đâu là A Di Đà Phật để theo? Bác cần phải khỏe mạnh, tinh thần tỉnh táo để vãng sanh chắc chắn phải tốt hơn bị đói khát mê man mà chết chứ?..."
"Chúng con phát tâm trợ niệm cho Bác thì trợ niệm tới cùng. Bác nằm đây một ngày chúng con trợ niệm cho Bác một ngày. Bác nằm đây một tháng chúng con sẽ trợ niệm cho Bác một tháng. Nhờ Bác mà chúng con có cơ hội Niệm Phật nhiều, làm công đức lớn. Chúng sanh ở quanh đây cũng nhờ vậy mà được lợi lạc. Vậy thì Bác cứ yên tâm, đừng lo ngại nữa. Bác nằm bao lâu cũng được, hãy yên tâm mà niệm A Di Đà Phật cầu vãng sanh về TPCL. Đến khi nào được mãn bỏ báo thân cứ để cho Phật A Di Đà lo đi nhé. Bác không thể nhịn ăn được, vì nhịn ăn là tự tử. Phật không cho phép tự tử. Vậy Bác hãy ăn uống lại cho khỏe nhé. Chịu không? (Vỗ tay lên!…). Ăn được ngày nào cứ ăn, ăn đồ bổ dưỡng càng tốt, nhưng ăn đồ chay nhé, không thèm đồ mặn. Chịu không? (Vỗ tay lên!…). Về TPCL Bác thành Bồ Tát rồi, quay lại độ chúng sanh và cứu tụi con nữa nghen Bác."
Cũng trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Chương 9, Câu 4 (trang 178), trước câu hỏi tổng: "Về vấn đề chăm sóc người bệnh, gia đình cần chú ý:", Thầy khẳng định việc giảm ăn bớt uống là sai lầm và chỉ dẫn cách châm nước khi cơ thể không còn dung nạp thức ăn:
"d) Trường hợp người bị bệnh quá lâu, nên khuyên người bệnh giảm ăn bớt uống để được vãng sanh sớm. [✗ Sai]"
"e) Thọ mạng đã có phần số, khuyên người bệnh nên ăn uống đầy đủ để có sức khỏe tốt hầu được thoải mái và sáng suốt niệm Phật. [✓ Đúng]"
"f) Khi cơ thể không kết nạp thức ăn được nữa, thì châm từng giọt nước nhỏ rất cần thiết giúp người bệnh tỉnh táo để niệm Phật. [✓ Đúng]"
Về việc can thiệp y tế thô bạo như ép chích thuốc hoặc truyền dịch khi người bệnh cận tử, trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 1), tại mục 07 - Lời khuyên song thân (trang 58), Thầy kể lại câu chuyện đau xót của chính gia đình mình để cảnh tỉnh người đời:
"Nhớ ngày bà nội lâm chung, bà đau quằn quại tháng này qua tháng khác, những ngày cuối cùng, bà chống đối kịch liệt việc chích thuốc, truyền nước biển. Nhưng các chú, các cô, người nhà cứ đè tay, đè chân không cho bà giãy giụa, để người y tá truyền bình nước biển. Còn những người con khác thì kêu réo khóc than: “Mẹ! Cố gắng sống thêm mẹ ơi!”. Họ thật sự tỏ được lòng thương bà Nội. Nhưng kết quả thì sao? Bà lúc đó đã cấm khẩu, đã đuối sức. Đầu óc bà đã quay cuồng, đau khổ trong những cảnh giới hãi hùng! Bà thèm một giây phút yên lặng, con cháu lại không cho. Bà giận đến nỗi mắt bà trợn lên chống đối, nhưng con cháu không chịu vâng lời, cứ việc làm theo cái suy nghĩ nông cạn của mình!"
"Cha má nên biết, người sắp lâm chung, thân thể của họ đau nhức “như con rùa đang bị lột cái mai”, lúc đó bất cứ một động tác nào động đến thân thể sẽ làm cho người bệnh đau đớn không thể chịu nổi được. Tội nghiệp cho bà Nội. Bà sinh ra nhiều người con, người thì theo Tiên, người theo Thần, người theo Vô Thần, không một người nào theo Phật, niệm Phật chân chính cả, cho nên mới xảy ra cảnh tượng bi thương đó! Giờ phút quan trọng nhất cuộc đời, bà cần một tiếng niệm “Nam Mô A Di Đà Phật”, để bà nương theo quang minh của Phật mà siêu sanh nhưng không được! Trong khi con cháu cứ nhào vô gây sự đau đớn, tạo cho tâm bà sân nộ, gây cái nhân đọa lạc vào cảnh tối tăm! Thưa cha má, vì không hiểu đạo, con cháu cứ việc làm những chuyện ĐẠI NGHỊCH BẤT HIẾU một cách tự nhiên. Thật thương tâm, thương tâm quá!"
Để người thân không phạm phải sai lầm gây đau đớn cho người bệnh, trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 2), Lá Thư Số 27: An Lạc và Hiếu Nghĩa! (trang 37), Thầy căn dặn ranh giới rõ ràng giữa lúc điều trị và lúc sắp lâm chung:
"2) Cần cho Nội cháu uống nước thường xuyên để khỏi bị kiệt sức, cứ cỡ 15 phút uống một ngụm nước nhỏ, nên pha với nước cam thật loãng, có thể uống thuốc bổ hoặc chích thuốc bổ và ăn cháo đều độ cho lại sức. Cũng nên hỏi bác sĩ, nhưng phải nhớ trong khi cho uống nước cháu vẫn tiếp tục niệm Phật. Có sức khỏe sẽ trợ lực để niệm Phật tích cực hơn. Việc chích thuốc bổ hay chuyền nước biển để tăng sức rất tốt, nhưng khi biết sắp lâm chung rồi thì không được chích nữa để khỏi gây đau đớn."
Về nguyên tắc chăm sóc người bệnh, trong sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, tại 10 Bảng Hộ Niệm Chú Ý Của Lão Cư Sĩ Diệu Âm (trang 8), Thầy nêu rõ quy chuẩn chăm sóc ăn uống và tiếp nước:
"Chú ý (3): ◙ Dùng thuốc và ăn uống đầy đủ giúp sức khỏe tốt, tinh thần thoải mái để niệm Phật là điều không ảnh hưởng đến Pháp Hộ Niệm. Khi cơ thể không kết nạp được thức ăn nữa thì châm từng giọt nước nhỏ rất cần cho người bệnh để niệm Phật. ◙ Đến lúc này điều quan trọng là người bệnh không được sợ chết, tinh thần phải vững vàng, quyết lòng niệm Phật sẵn sàng vãng sanh Tịnh Độ. ◙ Dùng chất Morphine để giảm đau sẽ làm người bệnh mê man bất tỉnh. Đây là trạng thái rất nguy hiểm khó tránh khỏi ách nạn trong tương lai. Cần phải giảm thiểu chất Morphine. Có thể dùng một liều cần thiết vừa đủ giảm bớt cơn đau là được, hầu giữ cho người bệnh luôn luôn tỉnh táo niệm Phật. ◙ Sự khuyến tấn và ủng hộ từ gia đình rất cần thiết trong lúc này."
Khi dâng thức ăn hoặc thức uống cho người bệnh lúc sắp lâm chung, ban hộ niệm và người nhà cần giữ gìn thanh tịnh tuyệt đối theo lời dạy trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3), Phần Phụ Lục Cần Thiết: Những Khai Thị Quan Trọng Liên Quan Đến Sự Hộ Niệm (trang 203):
"Người bệnh trước lúc lâm chung nếu muốn ăn hoặc uống nước, thì có thể cho họ ăn uống, nhưng không được nói chuyện với họ. Người trợ niệm vừa mang thức ăn, thức uống đến cho người bệnh vừa niệm Phật. Nếu người hộ niệm mà nói chuyện, khiến trong tâm của bệnh nhân xen vào những âm thanh khác sẽ không nhất tâm được."
"Mọi người trong lúc bình thường công phu đều mong cầu được nhất tâm bất loạn, thì khi lâm chung cần phải nhất tâm bất loạn hơn. Người trợ niệm không được ho, ách xì hoặc phát ra những âm thanh khác khiến cho người bệnh nghe được, đều không tốt. Muốn như vậy, trong lúc bình thường phải luyện tâm. Luyện tâm để không có tạp âm xen vào. Nếu không, người bệnh đang giữ chánh niệm để niệm Phật, bất thần bị một tiếng ách xì bị giựt mình, để rồi hồn vía không biết sẽ bay đến tận nơi nào?!"
"Tọa Đàm 185: Gia Đình Người Bệnh Chú Ý – Tránh Hủ Tục, Ăn Uống Hợp Lý & Cộng Tác Với Ban Hộ Niệm (Câu 3c – 3h)"
"Tọa Đàm 055: Người Hộ Niệm Có Thể Giúp Người Bệnh Những Gì? (Tiếp Theo Câu 25f, 25g, 25h)"
"Câu 3 (Trang 74 – 75)"
"Câu 4 (Trang 177 – 179)"
"Phụ lục II (Phần 1): Lời Khai Thị Mẫu Hóa Giải Chướng Ngại Tâm Lý (Mục 1 – 5)"
"07 - Lời khuyên song thân"
"Lá Thư Số 27: An Lạc và Hiếu Nghĩa!"
"10 Bảng Hộ Niệm Chú Ý Của Lão Cư Sĩ Diệu Âm"
"Phần Phụ Lục Cần Thiết: Những Khai Thị Quan Trọng Liên Quan Đến Sự Hộ Niệm"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →