Về vấn đề niệm Phật bốn chữ hay sáu chữ lúc lâm chung, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân tích cặn kẽ trên cả hai phương diện: lý đạo tự tánh vi diệu và sự ứng dụng thực tế đầy từ bi, khéo léo nơi hiện trường hộ niệm (Tọa Đàm 177, Tọa Đàm 178, Tọa Đàm 068, Sách Trắc Nghiệm và Khuyên Người Niệm Phật Tập 2).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Nhiều người lầm tưởng rằng niệm 4 chữ "A Di Đà Phật" là thiếu cung kính, bắt buộc phải có hai chữ "Nam Mô" mới đúng pháp. Trong Tọa Đàm 177 (Tập 4, trang 160 – 161), Thầy Diệu Âm dẫn lại tích xưa của chư Tổ Sư Tịnh Độ Tông để đập tan mọi nghi chấp:
"Thưa chư vị, từ thời nhà Minh, có người hỏi Ngài Liên Trì Đại Sư, Tổ thứ 8 của Tịnh Độ Tông Trung Hoa, chúng con niệm 4 chữ hay 6 chữ. Ngài nói: “Nam Mô A Di Đà Phật”. Rồi người ấy lại hỏi còn Ngài niệm như thế nào? Ngài nói: “A Di Đà Phật”. Lại hỏi, tại sao Ngài bảo chúng con niệm “Nam Mô A Di Đà Phật”, còn Ngài thì niệm “A Di Đà Phật” vậy? Ngài trả lời, tại vì chư vị còn khách sáo, chấp trước, nghi ngại nặng quá, cứ nghĩ rằng phải niệm “Nam Mô A Di Đà Phật” mới đúng. Thôi thì chư vị cứ niệm vậy đi, còn ta thì không còn khách sáo nữa nên niệm thẳng chính danh hiệu là “A Di Đà Phật” luôn."
Thầy giải thích rõ, chữ "Nam Mô" là biểu thị lòng cung kính, quy mạng, đảnh lễ, nên còn có "Năng" (người niệm) và "Sở" (Phật được niệm). Trong khi đó, chính danh tự của Đức Giáo Chủ cõi Cực Lạc chỉ có 4 chữ "A Di Đà Phật", vừa niệm Phật vừa trực tiếp đánh thức Chơn Tâm Tự Tánh của chính mình, dứt bặt năng sở phân biệt:
"Ngài Tịnh Không cũng chủ trương niệm 4 chữ “A Di Đà Phật”. Ngài nói, niệm 4 chữ là cách niệm chuẩn, mạnh hơn, vững hơn, còn niệm 6 chữ thì yếu hơn, chưa dứt khoát muốn vãng sanh. Như vậy giữa hai cách niệm có khác nhau là mạnh hơn hay yếu hơn, chứ không phải là đúng hay sai."
Trong Sách Trắc Nghiệm (Câu 4, trang 71 – 72), Thầy xác định rõ Câu Hỏi Tổng: Nhận thức về pháp hộ niệm vãng sanh:
"xx) Niệm 4 chữ “A Di Đà Phật” nặng về Lý Tự Tánh, không còn “Năng Sở”, (nghĩa là không phân biệt người niệm và Phật được niệm) nên dễ được cảm ứng đạo giao. [✓ Đúng]"
"yy) Niệm 6 chữ “Nam Mô A Di Đà Phật” nặng về Sự Cung Kính, còn có “Năng Sở”. Nhưng vẫn niệm được, tùy theo sở thích của người bệnh. [✓ Đúng]"
Lúc bình thời khỏe mạnh, niệm 6 chữ hay 4 chữ đều dễ dàng. Nhưng khi đối diện với giờ phút lâm chung sanh tử, thân thể bị tứ đại phân ly giày vò kịch liệt, hơi thở đứt đoạn thì sự ngắn gọn của câu Phật hiệu trở thành yếu tố quyết định sống còn cho một huệ mạng.
Trong Tọa Đàm 177 (Tập 4, trang 161 – 162), Thầy phân tích rõ sự khó khăn của người bệnh:
"Niệm “A Di Đà Phật” còn một điểm mạnh khác nữa, là khi một người đến giai đoạn lâm chung, sức khỏe yếu đuối, thân thể suy kiệt, rất nhiều người niệm 6 chữ không nổi. Có hộ niệm rồi chúng ta mới thấy ra được vấn đề này, và đồng ý rằng, niệm “A Di Đà Phật” có nhiều ưu điểm hơn niệm “Nam Mô A Di Đà Phật”."
Tại Tọa Đàm 068 (Tập 2, trang 205), Thầy chỉ ra cảnh tượng đau xót xảy ra khi người hấp hối cố gắng kéo 6 chữ mà hụt hơi:
"Nhiều người đến giai đoạn lâm chung, mệt quá, nhiều khi 4 chữ “A Di Đà Phật” mà niệm không nổi, đừng nói chi đến 6 chữ. Nhiều người quen niệm 6 chữ, đến lúc sắp ra đi, 6 chữ hồng danh phải chia làm 3 đoạn để niệm: “Nam Mô.... (thở hề... hề... hề...), A Di... (thở hề... hề... hề...)... ”, rồi quên mất tiếng “Đà Phật…”!... Vì thế, niệm được 4 chữ rất tốt, ngắn gọn, dễ niệm, dễ nhiếp tâm, cảm ứng mạnh."
Đặc biệt trong Tọa Đàm 178 (Tập 4, trang 167), Thầy nghiêm khắc cảnh báo các ban hộ niệm không được tự ý kéo dài câu niệm làm thất bại ca hộ niệm:
"“Nam Mô A Di Đà Phật”, 6 chữ thôi mà chư Tổ còn nói hơi dài đối với người bệnh, nên khuyên chỉ niệm 4 chữ “A Di Đà Phật” là tốt nhất, để cho người bệnh nào cũng niệm được. Vậy thì chúng ta lại còn thêm chi nữa? Thêm vào cho dài, hình thức thì có vẻ trang trọng, nhưng khi hộ niệm kết quả thường thất bại nhiều hơn."
Mặc dù 4 chữ "A Di Đà Phật" có ưu thế vượt trội, nhưng nguyên tắc vàng bất di bất dịch của pháp hộ niệm là phải hoàn toàn tùy thuận theo người bệnh, tuyệt đối không được chấp trước giáo điều.
Trong Tọa Đàm 177 (Tập 4, trang 162), Thầy Diệu Âm chỉ rõ sai lầm nghiêm trọng của người hành đạo cứng nhắc:
"Hòa Thượng Tịnh Không khuyên nên niệm 4 chữ tốt hơn. Nhiều người nghe vậy ứng dụng lời khuyên này có phần máy móc, nghĩa là bắt buộc người bệnh phải niệm 4 chữ. Đây là điều cứng rắn không cần thiết, có tính cưỡng bức thái quá! Nhiều người suốt đời thường niệm “Nam Mô A Di Đà Phật”, họ công phu như vậy đã thành thói quen rồi, đã nhiếp tâm vào đó rồi, mà giờ đây bắt buộc họ phải bỏ chữ Nam Mô, nhiều khi họ không đành lòng bỏ, hoặc bỏ không được. Trong những trường hợp cấp bách, nên nương theo cách niệm của người bệnh là tốt, chứ không còn thời gian giải thích nữa đâu."
Trong Sách Trắc Nghiệm (Câu 4, trang 71), Thầy xác định rõ Câu Hỏi Tổng: Nhận thức về pháp hộ niệm vãng sanh:
"vv) Niệm “A Di Đà Phật” hoặc “Nam Mô A Di Đà Phật” đều được, tùy theo ý muốn của người bệnh. [✓ Đúng]"
Đồng thời, trong Sách Trắc Nghiệm (Câu 32, trang 29), Thầy cũng xác định rõ Câu Hỏi Tổng: Cách niệm Phật trong buổi hộ niệm:
"c) Nên niệm Phật theo cách mà người bệnh ưa thích hay thường niệm để họ dễ được cảm ứng. [✓ Đúng]"
Nếu ban hộ niệm muốn chuyển sang 4 chữ cho họ dễ thở lúc lâm chung, phải lựa lúc người bệnh còn tỉnh táo, nhẹ nhàng gợi ý và mời họ niệm thử. Nếu họ cảm thấy thoải mái, hoan hỷ tiếp nhận thì mới đổi; còn nếu họ lộ vẻ băn khoăn, tiếc nuối hoặc phiền não thì phải lập tức nương theo 6 chữ cho họ, giữ trọn an tâm cho người ra đi.
Khi người bệnh không có định kiến hay yêu cầu riêng biệt, ban hộ niệm cần chủ động áp dụng quy chuẩn tối ưu nhất để dẫn dắt chánh niệm.
Trong Sách Trắc Nghiệm (Câu 32, trang 29), Thầy xác định rõ Câu Hỏi Tổng: Cách niệm Phật trong buổi hộ niệm:
"d) Nếu người bệnh không đòi hỏi cách niệm nào đặc biệt, thì nên niệm 4 chữ “A Di Đà Phật” theo trung đạo, nghĩa là không quá nhanh hoặc quá chậm. [✓ Đúng]"
"e) Cần niệm rõ ràng, mọi người phải hòa với nhau, không được người nhanh kẻ chậm. [✓ Đúng]"
Trong Tọa Đàm 068 (Tập 2, trang 198), Thầy nhấn mạnh cách thức nhả chữ phải nguyên chất, minh bạch, tránh luyến láy uốn éo theo âm điệu:
"Còn ở trước người bệnh, chúng ta hộ niệm thì nên niệm ra tiếng và niệm rõ ràng để người bệnh nghe mà niệm theo, đừng nên niệm thầm, niệm nhừa nhựa. Niệm “A.. Di.. Đà.. Phật..” rõ ràng từng tiếng là tốt nhất. Niệm theo âm điệu cũng không hay lắm, chỉ trừ trường hợp đặc biệt người bệnh thích niệm theo âm điệu."
Mặt khác, trong Tọa Đàm 178 (Tập 4, trang 168), Thầy nghiêm cấm triệt để việc niệm tắt cẩu thả làm mất đi danh hiệu chánh niệm:
"Còn có nơi người ta niệm “Mô Chi Phật”, “Mô Phật”. Cách niệm này chư Tổ Sư trong Tịnh Độ Tông không cho phép. Ngài Tịnh Không rất cứng rắn nghiêm cấm cách niệm này. Ngài khuyên niệm 4 chữ “A Di Đà Phật”, là cách niệm chuẩn, mạnh nhất. Chúng ta nên niệm “A Di Đà Phật” là tốt nhất."
Để người Phật tử hoàn toàn an tâm và tự tin khi hành trì hoặc hộ niệm bằng 4 chữ, Thầy Diệu Âm nhắc nhở lời dạy tối thượng trong Kinh điển Tịnh Độ tại Tọa Đàm 177 (Tập 4, trang 164):
"Ngay trong kinh Vô Lượng Thọ, là một bộ kinh quan trọng nhất, nói ý nghĩa đầy đủ nhất về cảnh giới Tây Phương Cực Lạc và cách tu hành để vãng sanh, Phật dạy: “Nhất hướng chuyên niệm A Di Đà Phật cầu sanh bỉ quốc”, chứ Phật không dạy nhất hướng chuyên niệm “Nam Mô A Di Đà Phật” cầu sanh bỉ quốc. Rõ ràng Phật dạy chúng ta niệm 4 chữ “A Di Đà Phật” để cầu vãng sanh."
Đồng thời, trong Lá Thư Số 37 (Khuyên Người Niệm Phật Tập 2, trang 128), Thầy nhắc lại lời dạy bất hủ của Cụ Lão Cư Sĩ Lý Bỉnh Nam (thầy của Hòa Thượng Tịnh Không):
"Người Phật tử, bất luận trong lúc bình thường tụng bao nhiêu kinh, niệm bao nhiêu câu chú, khi lâm chung muốn chủng tử Phật xuất hiện, duy nhất chỉ có bốn chữ A Di Đà Phật mới hữu dụng. (Ngài Lý Bỉnh Nam)."
"Tọa Đàm 177"
"Câu 4: Nhận thức về pháp hộ niệm vãng sanh:"
"Tọa Đàm 068"
"Tọa Đàm 178"
"Câu 32: Cách niệm Phật trong buổi hộ niệm:"
"Lá Thư Số 37"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →