Về vấn đề nhịp độ nhanh chậm và cao độ âm thanh khi hộ niệm, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã hướng dẫn vô cùng tỉ mỉ, chi tiết từ nguyên lý trung đạo đến từng thời điểm biến chuyển sinh tử nơi hiện trường (Sách Vấn Đáp, Tọa Đàm 069, Sách Trắc Nghiệm, Hành Trang Căn Bản và Khuyên Người Niệm Phật Tập 3).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong pháp hộ niệm là toàn bộ tốc độ niệm Phật phải đặt người bệnh làm trung tâm. Ban hộ niệm đến để trợ duyên cho người ra đi chứ không phải để biểu diễn theo thói quen của ban.
Trong Vấn Đáp 018 (Sách Vấn Đáp, trang 28), Thầy Diệu Âm chỉ dạy rõ ràng:
"Khi hộ niệm cho người bệnh chúng ta nên niệm theo tốc độ của người bệnh là tốt nhất, nghĩa là người bệnh niệm chậm ta niệm chậm, người bệnh niệm nhanh ta niệm nhanh. Nếu người bệnh không có quyết định gì cả thì ta nên niệm theo "Trung đạo", nghĩa là không nhanh không chậm (cỡ chừng 3 giây 2 niệm là được), không cao quá cũng không trầm quá."
Trong Sách Trắc Nghiệm (Câu 32, trang 29), Thầy xác định rõ Câu Hỏi Tổng:
"d) Nếu người bệnh không đòi hỏi cách niệm nào đặc biệt, thì nên niệm 4 chữ “A Di Đà Phật” theo trung đạo, nghĩa là không quá nhanh hoặc quá chậm. [✓ Đúng]"
Thầy phân tích thêm rằng, nếu niệm quá nhanh thì người bệnh lúc mệt mỏi theo không kịp, dễ sinh tâm hoảng loạn, bực bội; ngược lại nếu niệm quá chậm, kéo dài hơi thì người bệnh không đủ sức lấy hơi để niệm trọn một câu. Do đó, tốc độ khoảng 3 giây cho 2 câu niệm 4 chữ chính là chuẩn mực trung đạo dung hòa nhất.
Về cao độ của giọng niệm, Thầy dạy tuyệt đối không được niệm quá cao khiến người bệnh chói tai, cũng không được niệm quá trầm làm âm thanh mờ đục, u ám. Âm giọng chuẩn phải giữ ở mức trung bình, trong sáng, rõ ràng từng tiếng "A.. Di.. Đà.. Phật..".
Trong Vấn Đáp 018 (Sách Vấn Đáp, trang 29), Thầy cảnh báo tác hại nghiêm trọng của việc niệm theo âm điệu rườm rà:
"Nhưng khi niệm theo âm điệu, người Hộ Niệm phải rất cẩn thận, niệm tiếng rõ ràng, trong sáng, đừng nên kéo nhờ nhựa quá, hoặc âm thanh mờ đục. Niệm rõ để cho người bệnh nhận rõ được từng tiếng "A... Di... Đà... Phật" chứ không phải "A... i... à... ật", hay biến thành âm thanh xa lạ khác! "
Tại Tọa Đàm 069 (Tập 2, trang 214), Thầy nhấn mạnh lại nguyên tắc nhả chữ nguyên chất trong giờ phút sanh tử:
"Cần niệm rõ ràng tiếng “A Di Đà Phật” là tốt nhất, niệm theo âm điệu đối với người đang xả bỏ báo thân thường không được hợp lắm, vì họ khó có đủ sức phân biệt rõ ràng, âm diệu dễ biến thành một âm thanh khác."
Niệm theo âm điệu luyến láy trầm bổng chỉ thích hợp lúc khỏe mạnh cộng tu nơi đạo tràng. Đối với người bệnh đang kiệt sức trên giường bệnh, tiếng niệm nhừa nhựa rất dễ biến chất thành tạp âm xa lạ, khiến người bệnh bị phân tâm, chìm vào cảnh giới ảo giác nguy hiểm.
Trong ban hộ niệm, do cơ địa bẩm sinh của mỗi người khác nhau nên có những đồng tu sở hữu chất giọng quá đặc biệt. Nếu không biết cách kiềm chế, những âm giọng này sẽ trở thành chướng ngại trực tiếp cho người bệnh.
Trong Sách Trắc Nghiệm (Câu 32, trang 29), Thầy xác định rõ Câu Hỏi Tổng: Cách niệm Phật trong buổi hộ niệm:
"f) Người có âm giọng quá đục hoặc quá sắc (the thé) cần được nhắc nhở nên niệm nhỏ và ngồi xa để tránh gây xáo trộn người bệnh. [✓ Đúng]"
Trong Tọa Đàm 069 (Tập 2, trang 216), Thầy giảng giải rất từ bi và cụ thể cách giải quyết:
"Nhiều người có âm giọng rất đục, nghĩa là quá trầm, quá khàn... Âm giọng này rất dễ gây phiền não cho người bệnh và thường kéo âm giọng của đại chúng lạc đi. Ngược lại, nhiều người có giọng “the thé”, nghĩa là âm sắc quá cao, tiếng niệm quá sắc, cũng rất dễ gây khó chịu cho người bệnh. Nếu người nào bị tình trạng này, xin chư vị này hãy niệm rất nhỏ tiếng và ngồi xa người bệnh một chút."
Đồng thời, trong Lá Thư Số 58 (Khuyên Người Niệm Phật Tập 3, trang 131), Thầy nhắc nhở tinh thần vì độ sanh chứ không vì tự ái cá nhân:
"Có một ít người có âm giọng rất sắc, the thé rất cao dễ làm động đến tâm thanh tịnh người nghe, nhất là người bệnh ở thời điểm yếu đuối sẽ chịu không nổi, dễ bị phiền não mà loạn tâm. Nếu ai có âm giọng này thì tốt nhất không nên tham gia hộ niệm."
Nếu đồng tu có giọng quá sắc hoặc quá đục vẫn tha thiết tham gia trợ duyên, Thầy khuyên nên hoan hỷ phát tâm lo việc bảo vệ vòng ngoài, hộ trì trật tự và niệm Phật thầm trong tâm để hồi hướng, công đức ấy vô cùng to lớn.
Tiến trình lâm chung diễn ra rất mau lẹ và biến chuyển liên tục. Nhịp niệm Phật phải được điều chỉnh linh hoạt theo hai giai đoạn then chốt: lúc hấp hối và ngay sau khi tắt hơi.
Trong Vấn Đáp 018 (Sách Vấn Đáp, trang 29), Thầy hướng dẫn chi tiết cách nương theo hơi thở của người hấp hối:
"Khi người bệnh đang hấp hối, đang lâm chung, nên niệm rõ ràng từng tiếng, niệm chậm theo hơi thở, và niệm mạnh tiếng để họ cố gắng niệm theo. Lúc đang hấp hối mà người Hộ Niệm niệm nhanh quá thì người ra đi có thể nghe theo không kịp. Có thể, lúc người bệnh hắt hơi ra (tức là sắp tắt hơi), cứ một hơi thở một câu "Nam Mô A Di Đà Phật" hoặc "A Di Đà Phật"."
Thầy chỉ dẫn thêm, có thể nương theo từng hơi thở hắt ra của người bệnh: thấy họ hắt ra một hơi thì niệm "A...", hắt lần nữa thì niệm "DI...", rồi "ĐÀ...", rồi "PHẬT...". Mỗi cái hắt hơi tương ứng với một tiếng để người bệnh dùng hết tàn lực bám chặt lấy câu Phật hiệu mà ra đi.
Ngay khi người bệnh vừa trút hơi thở cuối cùng, nhịp niệm cần được chuyển hóa ngay lập tức:
"Khi tắt hơi thì người Hộ Niệm bắt đầu niệm mạnh, nhanh hơn, đông người hơn một chút rất tốt. Niệm khoảng hai tiếng đồng hồ nên thay ca khác. Mỗi lần thay nên nhớ hồi hướng công đức cho họ. Khi thay ca, thì ca khác sẽ niệm, niệm chậm hay nhanh sau đó đều được, nghĩa là trở lại bình thường, tùy theo sức niệm chung."
Lúc này, thần thức người mất vừa lìa khỏi xác, đối diện với muôn vàn cảnh tượng trung ấm hãi hùng, tiếng niệm Phật dồn dập, mạnh mẽ và trang nghiêm của đại chúng sẽ phóng xuất nguồn năng lượng che chở vững chắc, giúp thần thức an định theo Phật vãng sanh.
Để tạo nên một đạo tràng hộ niệm thanh tịnh và cảm ứng đạo giao mạnh mẽ, toàn bộ thành viên trong ban bắt buộc phải tuân thủ kỷ luật hòa âm, nghiêm cấm mọi sự tự do cá nhân.
Trong Sách Trắc Nghiệm (Câu 32, trang 29), Thầy xác định rõ Câu Hỏi Tổng: Cách niệm Phật trong buổi hộ niệm:
"e) Cần niệm rõ ràng, mọi người phải hòa với nhau, không được người nhanh kẻ chậm. [✓ Đúng]"
Tại Tọa Đàm 069 (Tập 2, trang 214 – 215), Thầy căn dặn phương pháp giữ chuẩn âm giọng bằng công nghệ hỗ trợ:
"Người hộ niệm cũng nên thu trước một giọng niệm chuẩn vào máy, rất có ích lợi, vì thường sau khi niệm Phật, hướng dẫn khai thị nhiều lần, có thể người hộ niệm bị khàn tiếng, không bắt giọng lại được, nhờ chiếc máy giúp chúng ta giải quyết vấn nạn này, tránh sự lạc giọng. Không được niệm kẻ chậm người nhanh, phải hòa với nhau."
Đặc biệt, trong Nội Quy Cho Thành Viên Ban Hộ Niệm (Hành Trang Căn Bản, Điều 13, trang 14), Thầy ghi rõ quy định sắt đá:
"13. Niệm Phật có thể là 6 chữ (Nam Mô A Di Đà Phật) hoặc 4 chữ (A Di Đà Phật) tùy thuận theo người bệnh. Âm giọng niệm Phật phải rõ ràng, hòa nhịp với nhau. Mỗi thành viên phải tự kiểm lấy âm giọng của mình, không được tự ý niệm nhanh hơn hoặc chậm hơn. Những người có âm giọng quá sắc hoặc quá trầm phải tự kiềm chế âm lượng, nên ngồi xa, niệm nhỏ tiếng, hoặc tuân theo sự hướng dẫn của Hộ Thất hoặc người điều hành."
"Vấn Đáp 018"
"Câu 32: Cách niệm Phật trong buổi hộ niệm:"
"Tọa Đàm 069"
"Lá Thư Số 58"
"Điều 13 & 14"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →