Về vấn đề có nên thuê ban nhạc kèn tây, trống kèn trong đám tang và cách tổ chức âm thanh tang lễ, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Khuyên Người Niệm Phật Tập 3 Thư 49, Khuyên Người Niệm Phật Tập 2 Thư 27, Khuyên Người Niệm Phật Tập 4 Thư 71, Giảng Ký Quyển 4 Tọa Đàm 158, Sách Trắc Nghiệm Chương 4 Câu 8 và Hành Trang Căn Bản Phần III).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3), Lá Thư Số 49: Tâm chí thành chí kính! (trang 25), Thầy Diệu Âm đã phân tích tường tận nguyên nhân con người bám víu vào tiếng nhạc kèn và nguồn gốc phát sinh các nghi thức tang lễ thế gian:
"Một vấn đề khác, khi nêu ra chuyện hộ niệm, thì “...có nhiều vị lo sợ miệng thế gian, chết không có một bộ nhạc để đưa...”. Chuyện này thực ra chỉ vì tình chấp thế gian còn quá nặng! Người nào thực tâm thương người thân thì hãy lo hộ niệm để cứu độ vãng sanh. Còn nếu cứ thích miệng đời khen tặng, cứ chạy theo tập tục thế gian, thì dễ dàng tạo ra cảnh tượng đau thương cho người thân và rồi cho chính ta vậy! Hiểu rõ được đạo mới thấy rằng sự việc quả thật thương tâm, quá ư tội nghiệp! Từ trước tới giờ tổ tiên, ông bà của chúng ta, có người chưa thấu Phật pháp thành ra có thể đã bị chịu nhiều đại nạn! Nay ta đã gặp được Phật pháp rồi, xin đừng nên sơ ý nữa mà đời đời đành mang thảm họa!"
Thầy giải thích rõ bản chất của việc đánh trống thổi kèn chỉ là nghi thức do người đời tự đặt ra thành tập tục, bắt nguồn từ quy định thế gian chứ không có công năng cứu độ linh hồn:
"Đánh trống là cái tập tục nặng về sự thông báo cho làng xóm biết nhà người này có người chết. Thổi kèn một vài diệu nhạc bi ai để con cháu càng tiếc, càng thương, càng mủi lòng mà khóc cho nhiều. Cờ xí là hình thức làm cho cảnh trí “đám ma” có vẻ linh đình một chút... tất cả đều là nghi thức của người đời tự đặt ra thành tập tục, chứ không phải để cứu độ hương linh siêu sanh."
Mỗi địa phương lại bày vẽ các loại kèn trống khác nhau theo thói quen thế tục:
"Cũng giống như đám cưới thì treo đèn kết hoa cho đẹp, đám hát bộ thì đánh trống để cổ động người xem, tổ chức một đêm ca múa thì trang hoàng cho lộng lẫy, hát xiệc thì mặc xiêm y lòe loẹt cho vui mắt, thế thôi. Trong lễ tục về tang chế thì đời nhà Thanh bên Trung Quốc có qui định rõ rệt nhất, nhưng tựu trung vẫn chỉ là việc nặng về hình thức của thế gian pháp. Do đó, việc thổi kèn đánh trống, cờ xí màu mè mỗi nơi mỗi khác, như ở Sài gòn thì thổi kèn Tây, chơi nhạc Mỹ; ở quê thì kéo đờn cò, thổi kèn ta, đánh phèn la, nổi trống chầu, v.v... Đây chỉ là tập quán mà thôi!"
Thầy chỉ ra sự khác biệt giữa các tôn giáo và nguy cơ đọa lạc khi phó mặc tang lễ cho tập tục mê mờ:
"Mỗi một tôn giáo có một lễ tiết riêng cho người chết, nhằm để đưa linh hồn người ra đi theo cảnh giới của tôn giáo họ. Như Thiên Chúa giáo thì đưa về nước Trời, Tiên giáo thì đưa về cảnh Tiên, Quỉ Thần giáo thì đưa về cảnh quỉ. Nói như vậy nhưng đưa được hay không thì hoàn toàn lại là chuyện khác! Còn người không theo tôn giáo nào thì mập mờ vô định, cứ dựa theo tập tục thói quen, nên vô tình thường đưa linh hồn của người thân vào cảnh “Ma”, nên mới gọi là “Đám Ma”, hay đưa xuống địa ngục gọi là “Âm Phủ”, “Âm Ty” hoặc “Diêm Đình”, v.v... Tất cả mọi cảnh giới, dù là: Thiên đàng, Tiên cảnh, Quỉ Thần vẫn còn trong tam giới, chưa thoát khỏi sanh tử luân hồi. Còn những nơi như: địa ngục, ma quỉ, súc sanh là những cảnh giới đọa lạc thì làm sao sướng cho được!"
Vì vậy, nghi thức hộ niệm của nhà Phật đòi hỏi phải dẹp sạch mọi âm thanh huyên náo để bảo toàn chánh niệm cho thần thức:
"Hộ niệm người lâm chung, thực tế mà nói, là một nghi tiết của Phật giáo, ứng dụng từ trong kinh điển của Phật mà ra, để cứu độ một chúng sanh khi hết báo thân phàm tục này sẽ được siêu sanh về Tây Phương Cực Lạc để thành Phật, vĩnh ly sanh tử luân hồi, nhập vào cảnh giới thanh tịnh nhất của tất cả mọi pháp giới. Chư Cổ đức dạy, tất cả mọi hình thức ồn ào, náo nhiệt, hỗn loạn bắt buộc phải bỏ, để tránh thần thức của người đi bị mất chánh niệm."
Tiếp nối lời dạy này, trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 2), Lá Thư Số 27: An Lạc và Hiếu Nghĩa! (trang 39), Thầy dặn dò con cháu tuyệt đối không vội báo tin cho xóm giềng khi người bệnh vừa trút hơi thở cuối cùng:
"8) Nếu được ra đi trong không khí trên thì chắc chắn được vãng sanh. Khi vừa vãng sanh rồi vẫn tiếp tục niệm Phật. Tuyệt đối không đụng chạm đến nhục thể, cứ để im như vậy không cần thay đổi tư thế nằm, cứ tiếp tục niệm Phật càng lâu càng tốt, ít nhất là tám tiếng đồng hồ mới được ngưng. Đừng ngại để lâu thì xác cứng khó sửa, chỉ cần lấy khăn nhúng nước nóng đắp chỗ khuỷu xương một chốc là mềm lại ngay. Đừng báo hàng xóm hay sớm, nếu không họ sẽ tới đánh trống, thổi kèn, gây ồn ào sẽ làm mất phần vãng sanh đó. Tất cả những thứ đó chỉ là tập tục sai lầm của người đời. Phải niệm Phật để cứu độ người thân của mình, tám giờ sau mới tính đến chuyện tùy thuận tập quán xã hội cũng không muộn."
Trong tác phẩm Khuyên Người Niệm Phật (Tập 4), Lá Thư Số 71 (trang 90), Thầy Diệu Âm chỉ rõ tâm lý chấp trước, sợ chết không có trống kèn cờ xí thực chất là mầm mống dẫn dắt linh hồn đi về các nẻo tối tăm:
"Trở lại chuyện bà cụ niệm Phật mà còn lo sợ khi chết không có Tăng Ni đưa đám. Đây chỉ vì niềm tin vào câu Phật hiệu chưa vững, đạo lý vãng sanh chưa thông. Hàng ngày có niệm Phật, nhưng trong tâm cứ mãi nghĩ đến lúc chết với cảnh quan tài đi trước, linh hồn lẽo đẽo theo sau hướng về phần mộ. Trong cảnh chia ly buồn bã ấy, nếu được Tăng Ni đưa tiễn thì đỡ tủi thân! Cái quan niệm: Sống làm người chết làm ma đã ăn sâu vào tâm khảm của người thế gian. Vì vậy, dặn dò phải có Tăng Ni đưa đám chẳng qua là bình phong che dấu cái ý nghĩ thành ma sau khi chết. Đám ma cần phải có trống kèn, cờ xí, con cháu khóc lóc thảm thương, có “Chấp Kích” đưa đường, có ông Địa dẫn lối, v.v... để đường về địa ngục khỏi bị lạc!"
Thầy cảnh tỉnh người niệm Phật cầu giải thoát không được đồng hành với thói quen mê lầm hướng về nẻo ma:
"Người đã niệm Phật cầu vãng sanh, sao lại còn muốn làm ma đi theo quan tài xuống nằm dưới huyệt mộ làm chi vậy? Hai đường ngược chiều nhau, một đường đi lên, một đường chui xuống. Đường nào phải chọn một đường, chắc chắn không thể một lúc đi hai đường được. Tin không sâu, nguyện không thiết, dù có niệm Phật cũng vẫn bị lạc đường là vì vậy."
Tương tự như vậy, trong bộ Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 4), Tọa Đàm 158 (trang 66), Thầy nhấn mạnh sự tai hại của việc chạy theo danh văn lợi dưỡng và phô trương kèn trống:
"Xin nhắc lại, hộ niệm là hướng dẫn, khai thị đường vãng sanh, hóa giải chướng nạn, giúp cho người bệnh thoát khỏi những cái cạm bẫy, những ách nạn hiểm nghèo chập chùng trong thời điểm lâm chung, để cho họ khỏi bị rối vào đó mà bị đọa vào tam ác đạo, chứ không phải chờ sắp chết, rồi mời một số người tới niệm Phật là được vãng sanh. Một điểm hết sức cụ thể như vậy mà nhiều người không biết. Vãng sanh xong thì sắc tướng vô cùng trang nghiêm, tươi đẹp, chứ không phải tham đắm vào những chuyện danh văn lợi dưỡng hão huyền, bày trò thoa son đánh phấn cái xác trước khi đem chôn, trống kèn rình rang, tiệc tùng linh đình mà tốt đâu nhé. Càng trọng hình thức thế gian, người chết càng đọa lạc nặng, chứ thực sự có hưởng được lợi lạc gì đâu!..."
Thầy tha thiết kêu gọi mọi người thức tỉnh để không đẩy người thân vào chốn khổ đau:
"Pháp Hộ Niệm quá tuyệt vời, quá tuyệt vời! Sự thành tựu quá hiển nhiên rõ ràng trước mắt, vậy mà nhiều người chưa đành lòng giác ngộ. Trong kinh Phật dạy, chỉ vì trong nhiều đời kiếp quá khứ tu tích thiện căn quá yếu, nên đời này dù có gặp được pháp đại cứu tinh này cũng không có khả năng tin tưởng. Cầu mong cho chúng sanh sớm phá được cái lưới tình chấp nặng nề, phát tâm niệm Phật hộ niệm cứu giúp nhau vãng sanh. Nhất định đừng để chính ta cùng thân bằng quyến thuộc tiếp tục rơi vào con đường hiểm ác, đau thương nữa. Cầu xin chư Phật gia trì cho chúng sanh sáng suốt."
Trong bộ Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), Chương 4: Gia Đình Người Bệnh, Câu 8 (trang 76), khi đặt câu hỏi tổng: “Muốn cuộc hộ niệm tránh nhiều trở ngại thì tờ di chúc rất cần thiết. Những gì cần ghi trong di chúc?”, Thầy đã xác định rõ sự phân định giữa chánh pháp và hủ tục thế gian:
"CHƯƠNG 4: GIA ĐÌNH NGƯỜI BỆNH"
"Câu 8 (Trang 76 – 78):"
"Muốn cuộc hộ niệm tránh nhiều trở ngại thì tờ di chúc rất cần thiết. Những gì cần ghi trong di chúc?"
"..."
"u) Hậu sự nên đơn giản, không ồn náo. [✓ Đúng]"
"v) Phải làm theo tục lệ của thế gian như: giải trùng tang, thuê người khóc mướn, trống kèn, giết hại sinh vật đãi đằng… [✗ Sai]"
"w) Nên tổ chức người niệm Phật suốt ngày bên quan tài là tốt nhất. [✓ Đúng]"
Đồng thời, trong tập Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, Phần Mục Cho Gia Đình Ôn Kiểm (72 Câu Hỏi Chánh Kiến), Phần III: Hậu Sự (trang 21), Thầy đã giải đáp dứt khoát về thái độ đối với trống kèn và việc niệm Phật trợ niệm bên linh cữu:
"III HẬU SỰ:"
"01- Có cần coi ngày giờ gì không? - (Không)."
"02- Có bận tâm về trống kèn không? - (Không)."
"03- Nên trai chay 49 ngày, tuyệt đối không sát sanh hại vật: - [✓ Đúng]."
"04- Nên phóng sanh, làm việc thiện để hồi hướng cho hương linh: - [✓ Đúng]."
"05- Cần cầu siêu trong 7 tuần không? - (Có)."
"06- Cần thỉnh chư Tăng Ni cầu siêu 49 ngày: - (Tốt)."
"07- Cúng dường trai tăng, in kinh, bố thí… hồi hướng công đức cho hương linh: - (Tốt)."
"08- Hàng ngày nên niệm Phật hồi hướng công đức cho hương linh: - (Tốt)."
"09- Khi hồi hướng công đức nên khai thị khuyên hương linh niệm Phật cầu vãng sanh: - (Tốt)."
"10- Có mời “Thầy Cúng” tới giải trừ “Trùng Tang” không? - (Không)."
"11- Người chết vào ngày giờ trùng sẽ bắt con cháu chết theo: - [✗ Sai]."
Đối với việc tổ chức âm thanh tang lễ sao cho vừa giữ vững đường giải thoát vừa hòa mục với gia đình người đời, Thầy Diệu Âm đã đưa ra nguyên tắc sống còn trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3), Lá Thư Số 49 (trang 25):
"Cho nên, xin quí đạo hữu chú ý kỹ. Những lời nói này tôi nói theo đúng kinh Phật, lập lại lời của chư Tổ Sư, Đại đức, chứ tự mình không dám đề xướng ra. Sống với đời ta phải hòa với đời, nhưng không nên đồng lòng với họ. Hoàn cảnh nào ta sống theo hoàn cảnh đó để được sự hòa mục, đây là “Tùy duyên”. Nhưng lý tưởng của ta ta phải đi, đường giải thoát của ta ta phải giữ thẳng, đây là “Bất biến”. Nếu trong môi trường con người ưa thích kèn trống quá mức, thì kẹt quá ta có thể cho họ thổi kèn đánh trống sau khi lâm chung 8 giờ, đây là “Tùy duyên”, (còn không, thì nên quên đi). Xin nhắc lại, muốn cứu được người thân thì trong vòng 8 tiếng đồng hồ tuyệt đối chỉ có niệm Phật hộ niệm, không thể có hình thức nào khác xen vào, đây là điều “Bất biến”."
"Lá Thư Số 49: Tâm chí thành chí kính!"
"Lá Thư Số 27: An Lạc và Hiếu Nghĩa!"
"Lá Thư Số 71: Vạn Pháp Duy Tâm & Buông Xả Chấp Trước Nhà Cửa, Phân Định Nghi Thức Hộ Niệm Lâm Chung Và Pháp Môn Nhất Thừa Thật Tướng"
"Tọa Đàm 158: Kết Nhóm Hộ Niệm An Toàn, Nghiên Cứu Yếu Chỉ & Pháp Môn Bình Đẳng Không Phân Biệt Tôn Giáo (Vấn Đề 40g – 40j)"
"Chương 4: Gia Đình Người Bệnh — Câu 8"
"Phần III: Hậu Sự"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →