Về vấn đề có được vuốt mắt hoặc nắn bóp tay chân khi người bệnh vừa mới tắt thở không và cách xử lý đúng pháp, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, Hành Trang Căn Bản, Trắc Nghiệm, Khuyên Người Niệm Phật Tập 3 & Tập 4, Giảng Ký Quyển 1, Quyển 2 & Quyển 4).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp (Mục Hộ Niệm Vấn Đáp 15, trang 51), trả lời thắc mắc về việc người khai thị dùng hai ngón tay kéo mí mắt trên của người bệnh đang mê man để bảo mở mắt nhìn Phật, Thầy chỉ rõ ranh giới khi nào được xoa bóp nhẹ nhàng và khi nào phải tránh đụng chạm:
"Khi người bệnh mệt mỏi, đau lưng, mỏi cổ, chóng mặt... Người Hộ Niệm có thể phương tiện xoa bóp chút ít giúp cho người bệnh cảm thấy thoải mái một chút cũng được. Những việc này người thân trong gia đình nên thường làm trong khi chăm sóc bệnh nhân. Những khi bệnh nhân nằm ác mộng, thấy những cảnh giới xấu, khiến cho họ phải hoảng hốt, lo sợ, đổ mồ hôi, thần sắc bất an, không thể nhiếp tâm Niệm Phật được... Người Hộ Niệm nên đánh thức họ dậy, dùng lời an ủi, vỗ về, ủy lạo, có thể cầm tay, nắm chặt tay họ để Niệm Phật giúp người bệnh mau chóng thoát cảnh sợ hãi, lấy lại bình tĩnh mà an lòng Niệm Phật."
"Còn trong trường hợp mê man bất tỉnh thì nên khuyên con cháu trong gia đình lạy Phật cầu Phật gia trì, cầu giải oan gia trái chủ, cầu sám hối cho người bệnh thì hay hơn. Có thể khai thị lớn tiếng một chút để may ra người bệnh nghe được mà giác ngộ, sực nhớ lại câu Phật hiệu để niệm theo. Cần khai thị nhắc nhở Niệm Phật. Cần thêm nhân sự để Niệm Phật. Đừng nên ồn ào, kéo ghế, kéo bàn, không được khóc lóc, kêu réo, cần bình tĩnh và thành tâm niệm A Di Đà Phật cầu Ngài tiếp dẫn."
Tại sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 4) (Lá Thư Số 67, trang 36), Thầy phân định rõ cử chỉ xoa bóp chỉ dùng lúc ban đầu để kết duyên, còn khi bước vào giai đoạn lâm chung thì không được xoa đầu, vỗ về hay ôm ấp:
"Cũng xin nói rõ điều này, ngón đòn tâm lý này chỉ là phương tiện thiện xảo dùng để giải tỏa những trường hợp quá khó khăn lúc đầu mà thôi. 'Vạn sự khởi đầu nan'. Cái khó nhất là lúc khởi đầu làm cho người bệnh phát lòng tin tưởng. 'Đầu xuôi đuôi lọt', khởi đầu đã êm xuôi rồi thì sau đó sẽ dễ dàng. Sau khi người bệnh đã phát tâm niệm Phật rồi, thì người hộ niệm phải chuyển hướng khuyên họ buông xả vạn duyên để nhất tâm niệm Phật cầu về Tây Phương, chứ không được tiếp tục dùng phương pháp này mà tạo ra tình cảm mới, làm tâm họ quyến luyến vào mình mà đi lạc đường. Trước phút lâm chung mà còn dùng đến những cử chỉ xoa đầu, vỗ về, ôm ấp, hoặc nói lời thương yêu, âu yếm... thì rất có hại cho người ra đi vì dễ làm lạc tâm của họ. Nên nhớ, phương tiện khai thị có hai phần: lời nói và cử chỉ, trong đó tư thái, cử chỉ, cung cách của người hộ niệm rất quan trọng, nó ảnh hưởng lớn hơn lời nói."
Đồng thời, trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) (Lá Thư Số 58, trang 122), Thầy cảnh báo việc tránh ôm ấp, xoa bóp, di động mạnh bệnh nhân và không được tự ý mằn mò nắn bóp sai pháp môn:
"*) Cấm di chuyển bệnh nhân: Nếu bịnh nhân muốn tắm rửa thay áo quần thì đây là chuyện của người nhà, nên làm cẩn thận nhẹ nhàng trước khi hộ niệm. Nếu không cần thì đừng nên cưỡng ép mà gây đau đớn. Tránh việc ôm ấp, xoa bóp, di động mạnh bệnh nhân."
"Nhất thiết duy tâm tạo! Tất cả cảnh giới đều do chính tâm mình tạo ra, cho nên ứng dụng là ở tại tâm chứ đâu phải ở tại cảnh. Bình thời chúng ta thực hành pháp môn nào thì nên theo đúng pháp môn ấy mà hộ niệm. Mỗi pháp môn có một yếu quyết riêng, chúng ta không nên hiếu kỳ hoặc ứng dụng bừa bãi mà có thể bị hại! Ví như cứu người bị tai nạn gãy tay, người biết sửa khớp xương thì bóp nắn để sữa xương, người biết châm cứu thì châm cứu để điều chỉnh. Bóp nắn hay châm cứu là do chính người đó đã biết qua chứ đâu phải bắt chước làm theo! Người chỉ biết châm cứu, không biết sửa xương mà cũng mằn mò nắn bóp thì có thể hại luôn bệnh nhân. Ngược lại, người không biết châm cứu, cũng bắt chước lấy kim lụi chích thì có khác gì đâm chết nạn nhân. Xin tất cả hãy chú ý điều này!"
Đặc biệt, tại sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1) (Tọa Đàm 042, trang 391), Thầy bác bỏ những hành vi sai chánh pháp như tự ý dùng tay ấn huyệt trên thân xác người mới mất hoặc chận mạch máu cổ lúc hấp hối:
"Nhiều người đi hộ niệm mà dùng đến cái lực gì của mình để đàn áp, chế ngự oán thân trái chủ… Đây chính là cái duyên, hay nói rõ hơn, là chính mình tự tạo ra duyên chẳng lành với chúng sanh mà thành mối oán thù không tốt. Có những người hộ niệm lại dùng tay ấn vào huyệt đạo trên thân xác người chết, rồi bảo rằng nhờ ấn huyệt mà người chết được vãng sanh. Có người hộ niệm gặp người lúc hấp hối lại dùng tay chận mạch máu cổ của người bệnh, hễ máu chạy lên thì nới lỏng ra, máu chạy xuống thì chận lại, để cho thần thức theo máu đi lên xuất ra trên đỉnh đầu. Lại có người bày chuyện lể một vết thương trên đỉnh đầu cho chảy máu ra, để thần thức theo máu mà xuất ra đi vãng sanh…"
"Đây là những hành động vô cùng sai lầm, tự họ đặt điều mà làm lấy, chứ trong kinh điển Tịnh Độ Tông không hề nói đến. Mong chư vị hộ niệm chú ý, quyết không thể tự động nghiên cứu những tài liệu không rõ nguồn gốc, rồi áp dụng bừa bãi mà sai chánh pháp, tạo nên vấn đề nhân quả chẳng lành. Thật là điều không tốt."
Tại sao ngay khi người bệnh vừa tắt hơi, gia đình không được vuốt mắt, nắn bóp tay chân hay đụng chạm vào thân xác? Trong sách Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm (10 Bảng Hộ Niệm Chú Ý, trang 7), Thầy nhấn mạnh quy luật bảo vệ thân xác tại Bảng Chú Ý 2 và Bảng Chú Ý 4:
"Chú ý (2): Hộ Niệm rất cần sự đồng thuận hỗ trợ của thân nhân trong gia đình. Cụ thể thân nhân cần phải: ◙ Ngày đầu tiên cần tụ họp đông đủ để nghe Ban Hộ Niệm phổ biến quy lệ hộ niệm. Gia đình phải đồng ý thực hiện thì mới được hộ niệm. ◙ Hộ niệm tại nhà tốt hơn ở bệnh viện. Nếu bệnh không còn cứu chữa được, cần sớm xuất viện để lo hộ niệm. ◙ Phải tin tưởng Phật Pháp. Chí thành niệm Phật cầu được vãng sanh thì mới được vãng sanh. Nếu sơ ý cầu hết bệnh thì khi mãn phần bị mất phần vãng sanh. ◙ Nhiếp tâm niệm Phật, không nên để tâm coi ngày giờ tốt. Không được xen tạp các hình thức hộ niệm khác. ◙ Cấm sát sanh, kể cả: muỗi, ruồi, kiến, gián, v.v… ◙ Nên ăn chay. Cấm dùng các thứ Ngũ Tân như: Tỏi, hành, hẹ, nén, kiệu, tỏi tây (leek), v.v... ◙ Không được nói lời bi quan. Hạn chế tối đa bà con bạn hữu trực tiếp thăm hỏi làm thối tâm người bệnh. ◙ Không được than khóc trong giờ phút lâm chung."
"Không được đụng chạm ít ra trong vòng 8 giờ từ khi tắt hơi."
"Chú ý (4): ◙ Khi người vừa tắt hơi, nếu đụng chạm vào thân xác sẽ làm bị đau đớn vô cùng, cảm giác chẳng khác gì như bị tra tấn, khiến cho thần thức bị khủng hoảng, phẫn nộ mà dễ bị chiêu cảm vào cảnh giới vô cùng đau khổ trong ba đường ác. ◙ Xin hãy cùng nhau thành tâm niệm A Di Đà Phật hộ niệm, khẩn cầu A Di Đà Phật phóng quang tiếp dẫn thần thức người ra đi vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. ◙ Xin đừng đụng chạm vào thân xác ít nhất 8 giờ từ khi tắt thở. Gìn giữ được đến 12 giờ thì an toàn hơn."
Trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm) (Chương 9, Câu 3, trang 177), trước Câu Hỏi Tổng: "Tại sao không được đụng chạm vào thân xác người chết sớm?", Thầy xác định rõ nguyên nhân qua các mệnh đề đúng – sai:
"a) Khi vừa mới tắt hơi xong, tử khí rất xấu, không khí ô nhiễm rất nặng... mọi người chớ nên đứng gần. [✗ Sai]"
"b) Người tắt hơi xong, nếu chưa được vãng sanh TPCL thì thức A Lại Da (hay gọi là thần thức, linh hồn) vẫn còn vướng trong thân xác, thời gian có thể lâu hay mau tùy theo từng người. [✓ Đúng]"
"c) Linh hồn họ vẫn còn đó, nếu ai vội đụng chạm vào xác thì rất dễ bị linh hồn họ nhập thân phá hoại. [✗ Sai]"
"d) Nếu đụng chạm bất cẩn vào thân xác khi thần thức chưa ra khỏi, thì người chết sẽ đau đớn giống như đang bị tra tấn. [✓ Đúng]"
"e) Người thế gian vì quá thương tiếc nên thường ôm, nắm, lay động xác thân người chết, vô tình làm cho ra đi dễ bị đọa lạc vào ba đường ác. [✓ Đúng] f) Tắm rửa, thay y phục, trang điểm... quá sớm chẳng khác gì tra tấn người chết làm cho họ phẫn nộ mà chiêu cảm vào cảnh địa ngục. [✓ Đúng] g) Hãy thương hại người ra đi, đừng đụng vào xác thân ít ra 8 tiếng đồng hồ, nếu giữ gìn được đến 12 tiếng thì an toàn hơn. [✓ Đúng]"
Đi sâu vào thực tế bi thương do thiếu hiểu biết Phật pháp, trong sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 2) (Tọa Đàm 062, trang 135), Thầy kể lại câu chuyện đau lòng khi người nhà vạch mắt, véo má, kéo chân kéo tay người mới mất tại mục 28(k):
"28(k): Nhắc nhở gia đình không được khóc lóc, âu sầu, nói lời bi quan trước mặt người bệnh. Đúng không? – [✓ Đúng]. Qui luật phải vững vàng! Biết hộ niệm vãng sanh thì biết rõ qui luật này. Đây là một trong những điều căn bản nhất không thể không nhắc nhở đến. Khóc lóc, âu sầu, bi quan, rơi lệ trước mặt người sắp sửa ra đi sẽ ảnh hưởng vô cùng xấu đến người bệnh. Muốn người bệnh được vãng sanh mà gia đình tạo ra mối thương cảm, quyến luyến tình thân, buồn thương, sợ chết, đau khổ trước cảnh biệt ly, thì đây là chướng nạn vô cùng lớn làm cho người bệnh không những khó vãng sanh, mà còn dễ dàng bị đọa lạc. Chính vì thế, Pháp Hộ Niệm đặc biệt chú ý đến vấn đề này. Xin nhắc lại, trước mặt người sắp sửa ra đi, người thân không được khóc lóc, bi thương, rơi lệ. Những người nào tinh thần không được mạnh, ví dụ như: tình cảm quá nặng, khó kềm được cảm xúc, dễ khóc..."
"thì phải tìm cách rời xa trước khi người thân lâm chung. Đây là những điều cần phải làm để tạo thêm sự an toàn, nếu người nhà thực sự muốn người thân của mình được hộ niệm vãng sanh viên mãn."
"Trên thực tế, nhiều người không biết điều cấm kỵ này, nên khi cha mẹ qua đời, con cái trong gia đình kêu réo, khóc than thảm thiết. Có nhiều người còn nghĩ rằng, cha mẹ chết, con cái cần phải than khóc để cha mẹ được an ủi mà yên lòng ra đi. Hơn nữa, nhiều khi người đời còn cho rằng, cha mẹ chết mà con cái không khóc than thì trở thành thứ con bất hiếu, bất nghĩa. Vì không hiểu được sự ảnh hưởng tệ hại của vấn đề nên mới nghĩ như vậy, khiến cho ách nạn của chúng sanh vẫn còn quá lớn, khó khăn được cứu độ. Riêng người có tu học Phật chúng ta thì phải biết kềm chế, phải tránh phạm đến những sai lầm đáng tiếc này. Nhất định đừng nên xem thường mà gây nên đại họa cho người ra đi, tội nghiệp lắm. Trước đây Diệu Âm gặp một người, cũng thường đi chùa lễ Phật."
"Ngày đó trong một dịp lễ đến chùa gặp nhau và kể lại một chuyện buồn vừa xảy ngay trong gia đình, đứa con gái đầu lòng mới 37 tuổi vừa mới bị tai nạn giao thông, đưa vào bệnh viện cấp cứu, nhưng không cứu được và bị chết."
"Người đó tâm sự trong dòng lệ: - Trời ơi!... Cháu còn quá trẻ mà chết sớm thật làm chú quá đau lòng!... Nhưng lúc cháu nó chết, mấy đứa con của cháu, vì quá thương mẹ, nên đứa này thì vạch mắt, đứa kia thì véo má, một đứa thì kéo chân kéo tay mẹ nó mà than khóc thảm thiết. Thấy vậy chú cũng được an ủi phần nào, vì dù sao cháu nó cũng được ra đi trong tình hiếu thảo thương tiếc của con cái!... Xin thưa với chư vị, đứng nghe lời tâm sự này mà Diệu Âm vừa đau quặn thắt, vừa có cảm giác kinh hoàng! Nhưng trước hoàn cảnh đau buồn của một người cha vừa mất đứa con, mình không dám mở một lời khuyên nhắc. Chư vị thấy không, một đời đi chùa gọi là để tu hành, nhưng mấy ai hiểu được thế nào là đúng? Thế nào là sai? Thế nào gọi là cứu giúp người thân cho trọn tình trọn nghĩa? Thế nào gọi là vô tình đày đọa người thân vào trong những cảnh khổ nạn đớn đau?!..."
"Từ bi rất đáng quí nhưng đâu phải là tất cả, nếu thiếu trí huệ thì long từ bi dễ tạo nhiều cảnh họa hại! Tình thương rất cao cả nhưng chưa đủ đâu, nếu không hiểu Phật Pháp thì tình thương dễ vô tình tạo nên không biết bao nhiêu cảnh tượng thương tâm đau khổ cho nhau mà không hay biết!... Nói chung, khóc than, ôm nắm, lay động thân xác người vừa mới chết sẽ làm đau khổ cho họ vô cùng chư vị ơi!... Nhận lấy sự đau đớn cùng cực này, đối với người đã tắt hơi rồi, họ không biết cách phản ứng nào khác hơn là khởi tâm tức tưởi, sân nộ, đây là cái duyên rất xấu, dẫn tới những cảnh giới vô cùng tệ hại trong ba đường ác. Xin chư vị tin lời Phật dạy mà cẩn thận tránh đi, chứ không thì tội nghiệp cho người ra đi lắm. Tội nghiệp vô cùng!..."
Tiếp nối tại mục 28(l) của Tọa Đàm 062 (trang 140), Thầy phân tích thói quen cột tay cột chân, tắm rửa sớm của thế gian và chỉ dẫn cách xử lý các trường hợp tai nạn vạn bất đắc dĩ cùng lời dạy của chư Tổ:
"28(l): Nhắc nhở gia đình không được đụng chạm vào thân xác từ lúc tắt hơi cho đến ít nhất là 8 giờ. Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Không biết hộ niệm thì ai có thể biết được chuyện này. Chư vị cứ nghĩ lại đi, có phải đúng như vậy không? Diệu Âm này đến 50 tuổi mới biết được Pháp Hộ Niệm, từ đó mới giựt mình nghĩ lại những hành động của người sống thường dành cho người chết mà rúng động tâm can. Từ trong làng cho đến ngoài xã, từ thôn quê cho đến thành thị, từ người già cho đến trẻ em, từ kẻ nghèo khó cho đến người giàu sang... khi vừa chết xong hình như ai cũng bị cái nạn tắm rửa, kỳ cọ, thay áo thay quần, cột tay cột chân, bị giải phẫu banh thây mổ ruột, bị đưa vào phòng lạnh, v.v..."
"và v.v... Người thế gian không biết Phật Pháp làm điều sai lầm là chuyện bình thường, nhưng người biết đạo như chúng ta, đã được cảnh cáo, mà sơ ý tiếp tục làm điều sai lầm nữa, thì quá oan uổng, quá đáng trách vậy!"
"Một người vừa mới tắt hơi xong mà đụng chạm vào thân xác của họ khiến họ bị đau đớn chẳng khác gì như một sự hành tội, tra tấn. Bị tra tấn hay hành tội lúc còn khỏe thì người ta còn có thể chạy tránh hay lên tiếng van xin, chứ tra tấn lúc đã tắt hơi thì họ chỉ nằm mà chịu trận. Chính vì quá đau đớn, quá bức xúc nên người chết khởi tâm căm thù, tức giận, trạng thái này thường khiến cho thần thức của họ dễ dàng chiêu cảm thẳng vào địa ngục, vô cùng bi thảm mà nhiều người không hay. Hiểu được đạo lý này, kính mong chư vị hết sức quan tâm, đừng đụng chạm vào thân xác của người chết quá sớm mà tội nghiệp cho họ. Có những trường hợp quá đặc biệt, vạn bất đắc dĩ chúng ta đành phải đụng chạm để giải quyết sự khó khăn. Ví dụ như: tai nạn chết giữa đường, đột quị chết trong nhà vệ sinh, chết giữa ngạch cửa, thân gác nửa trên nửa dưới, v.v..."
"Đây là những trường hợp quá đặc biệt cần phải chuyển thân xác họ đến chỗ an toàn, chứ không có cách nào khác hơn. Trước khi di chuyển, cần phải lên tiếng báo cho họ biết, rồi vừa niệm Phật vừa nhẹ nhàng bồng thân xác họ đưa lên giường, đắp mền rồi khai thị, niệm Phật hộ niệm liền, không được chậm trễ."
"Cho nên, hộ niệm có qui luật cấm đụng chạm vào thân xác của người ra đi từ lúc tắt hơi cho đến ít nhất là 8 giờ là chính xác. Xin chú ý thực hiện, chớ nên nghi ngờ. Xin thưa với chư vị, trong kinh Phật cũng như chư Tổ đều khuyến cáo đừng nên bất cẩn đụng chạm thân xác người ra đi quá sớm, và thời gian cần thiết phải giữ an toàn có hướng tăng dần lên. Ví dụ từ thời Ấn Tổ, có lần Ngài khuyên ít ra cũng phải sau 4 giờ mới được quyền nhẹ nhàng thăm. (4 giờ này là chỉ cho 4 thời khắc của giờ Đông Phương xưa kia, một ngày có 12 thời khắc, mỗi thời bằng 2 tiếng đồng hồ, 4 thời khắc tức là 8 giờ đồng hồ vậy). Đến thời ngài Lý Bỉnh Nam, cũng khuyên nên chờ đến 8 tiếng đồng hồ. Đến thời HT Tịnh Không, Ngài khuyên nên để 12 tiếng đồng hồ mới thăm nhằm được an toàn hơn."
"Xin thưa với chư vị, Diệu Âm nghĩ rằng sau này sẽ có người lên tiếng khuyên nên để lâu hơn, hoặc 14 tiếng hoặc 16 tiếng mới tính tới chuyện tắm rửa, thay y phục, tẩn liệm... nghĩa là thời gian cần giữ im thân xác tăng dần. Nguyên do có lẽ con người càng về sau nghiệp chướng càng tệ hại, tâm ý càng mê muội, tham chấp càng nặng nề nên thần thức càng bám trụ vào thân xác lâu hơn. Hiểu được đạo lý rồi, mong chư vị hãy củng cố Tín Nguyện Hạnh vững vàng, để khi mãn báo thân đi thẳng về Tây Phương Cực Lạc luôn, đừng để bị vướng mắc vào thân xác, coi chừng con cháu không biết đạo ôm nắm, đụng chạm gây đau đớn, tức tưởi bị rơi vào chốn khổ đau oan uổng."
Cùng mạch cảnh tỉnh đó, trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 4) (Lá Thư Số 66, trang 24), Thầy chỉ rõ tác hại của việc vạch mắt, vạch mồm, vằn vọt thân thể người mới qua đời:
"Nhiều tình cảm, biết thương người, có lòng từ bi chưa phải là đủ! Người thế gian mỗi khi người thân chết, họ khóc than, níu kéo, lay động, vạch mắt, vạch mồn... họ làm đủ cách trên thân người mới chết. Vì quá nhiều tình cảm, quá thương tiếc người thân mà họ không đành lòng để người thân an lành nhắm mắt ra đi. Theo như kinh Phật nói, những hành động này gây đau đớn vô cùng cho người chết về cả thể chất lẫn linh hồn. Chính những hành động phũ phàng này tạo ra cái nhân chủng xấu dẫn đến sự đọa lạc cho người thân yêu trong chốn đại hiểm nạn! Từ bi đa họa hại! Có hiếu, có tình, có nghĩa nhưng vô tình tạo ra hậu quả bất hiếu, bất tình, bất nghĩa! Thật quá oan uổng!..."
"Cứu người là vậy đó, hiếu nghĩa là vậy đó, thương yêu nhau là vậy đó. Chứ đâu phải thương yêu là phải khóc cho nhiều, phải than cho dữ! Giả sử như ngày chị Bùi Thị Gái ra đi, mọi người trong gia đình khóc lóc than van. Khóc cho lớn để được tiếng khen tặng của hàng xóm. Than thật nhiều cho đã cái nư "Ái biệt ly khổ"! Ôm ấp, lay động, vằn vọt thân thể người đi cho dữ để người đi không đành lòng nhắm mắt chia tay. Thì chúng ta hãy nghĩ thử, việc gì đã xảy ra? Xin thưa rằng, chắc chắn hôm đó đã có một người bị hãm hại! Có một thần thức bị đọa đày!"
"Có một oan hồn bị ném vào hầm lửa! Có một chị tên là Gái bị bệnh ung thư gan đau đớn phải chết và sau đó sẽ bị đau khổ hơn gấp trăm ngàn vạn lần cái bệnh ung thư này! Thương tâm biết chừng nào! Người ở lại sẽ buồn khổ sầu đau, người ra đi còn tức tưởi buồn đau vạn kiếp! Kẻ ra đi thì đã bị đọa lạc, người ở lại thì sống trong cảnh khổ não chờ đợi tới phiên mình chịu chung cảnh ngộ! Nhân nào quả đó. Hôm nay gây nên đại họa làm cho người thân bị đọa lạc, thì ngày mai tới phiên mình cũng bị con cháu nó mạnh tay ném vào ác đạo để ta trả trọn cái quả báo này, chứ có cách nào khác hơn!"
Vậy khi người bệnh vừa tắt thở và sau khi mãn giờ hộ niệm mà thân xác hay khớp xương bị cứng, gia đình và Ban Hộ Niệm phải xử lý như thế nào? Trong sách Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) (Phần Phụ Lục Cần Thiết, trang 201), Thầy hướng dẫn cụ thể từ lúc tắt thở đến cách dùng khăn nhúng nước nóng đắp lên các khớp xương bị cứng:
"Trong lúc đang sắp tắt thở, giây phút này tối quan trọng, là giai đoạn khẩn cấp nhất. Người nhà lúc này thường nghĩ rằng phải tập trung ở trước mặt bệnh nhân, trường hợp này Ban Hộ Niệm phải ngăn cấm, đừng cho họ khóc, đừng để họ kêu: “Ba ơi! Má ơi!” ầm ĩ lên. Hãy khuyên họ phải nhất mực niệm Phật, đừng vì tình cảm mà làm hư hỏng hết mọi sự. Sau khi tắt thở, nhưng linh hồn vẫn chưa đi, vì nghiệp lực của tâm thức vẫn còn ở trong thân xác chưa ra khỏi được. Những người có công phu tốt hoặc nghiệp tội nặng, chỉ trong khoảnh khắc là ra đi liền. Đối với người bình thường, tâm thức ra không nổi, cho nên rất khó khăn và đau đớn như rùa sống bị lột cái mai vậy. Cho nên phải niệm Phật 24 giờ không gián đoạn mới mong bảo toàn hiểm nguy. Đối với người thời xưa họ rất xem trọng điểm này. Khổng Tử nói, sau ba ngày mới được đại liệm (chôn cất), vì sau ba ngày linh hồn mới đi khỏi."
"Các bậc Thánh nhân đều hiểu được điều này. Người bình thường đối với việc sanh tử đại sự đa số đều không rõ."
"Vị trưởng Ban Hộ Niệm phải dặn dò người nhà của bệnh nhân rằng: trong vòng 12 tiếng đồng hồ không được động đậy đến xác thể, không được thay áo quần hay rờ vào. Bất cứ người nào cũng không được đụng vào. Phải chờ sau thời gian hộ niệm mới được đụng vào xác thể. Nếu thấy thân xác bị cứng, chỉ cần dùng nước nóng đắp lên là được. Trợ niệm đến đây có thể tạm dừng, niệm bốn câu văn hồi hướng, rồi đảnh lễ là xong. Vị trưởng ban nếu có mền “chú đà la ni” (mền quang minh) thì tặng cho họ một tấm, cho một gói “quang minh chú sa”. Sau đó có thể ra về, không phải bận tâm thêm nữa."
"c) Cấm kỵ di động thân xác hoặc khóc lóc để tránh làm hỏng việc. Người bệnh khi sắp tắt thở cũng chính là lúc phải phân biệt cảnh giới giữa phàm, Thánh, người và quỉ ma. Cho nên, ngay lúc này chỉ có thể dùng danh hiệu Phật để khai thị, hướng dẫn thần thức của họ chứ không được tắm rửa, thay quần áo, di động, than khóc. Tùy theo ý thích của người bệnh muốn ngồi hay nằm cũng được. “Nóng ở đảnh đầu sanh về Tịnh Độ, ở trán sanh về trời, ở ngực sanh cõi người, ở bụng sanh ngạ quỉ, ở đầu gối sanh vào cõi súc sanh, dưới bàn chân sanh về địa ngục”. Biết vậy, mọi người đều phải niệm Phật một cách khẩn thiết, đừng để ý thăm dò hơi nóng nằm ở đâu, quyết định sẽ giúp họ đới nghiệp vãng sanh (còn mang nghiệp mà vẫn được vãng sanh)."
"d) Lúc mạng chung (sau khi tắt thở). Không được khóc lóc, di động thân xác, thay áo quần. Đừng nên cố chấp theo cách nói phải nóng ở đỉnh đầu (không cần phải sờ mó). Sau tám tiếng đồng hồ nếu các khớp xương bị cứng, chỉ cần lấy khăn nhúng nước nóng đắp sửa."
"6- Cấm kỵ: Người bệnh nếu muốn tắm rửa, việc thay quần áo phải xong trước khi trợ niệm. Việc này phải do người trong nhà phụ trách. Tuy nhiên phải xem tình trạng của bệnh nhân mà tắm và thay áo nhanh hay chậm. Nếu bệnh nhân không muốn, không nên cưỡng ép mà tăng thêm sự đau đớn của họ. - Một khi đã bắt đầu trợ niệm, mọi việc thay đồ, tắm rửa, di động đều bị ngăn cấm. - Không được đến trước bệnh nhân nói nhảm hay an ủi theo kiểu thế tục, hoặc hỏi lời di chúc hay than thở khóc lóc, khơi dậy những tình cảm yêu thương làm chướng ngại cho đường vãng sanh."
"- Sau khi lâm chung, trong vòng 8 giờ đồng hồ không được di động, tắm rửa, thay áo quần. Nếu xương cốt bị cứng thì dùng khăn tẩm nước nóng đắp lên, không bao lâu sẽ mềm lại. - Sau khi lâm chung từ 8 đến 12 giờ không được sờ vào xác để thăm dò hơi ấm, càng không được than khóc. 7- Sau khi người bệnh mạng chung trong vòng 8 giờ đồng hồ không được ngừng tiếng niệm Phật. Qua thời gian này xem như việc trợ niệm đã tròn nhiệm vụ. Sau khi ban hộ niệm làm tròn nhiệm vụ, người nhà muốn tắm rửa, thay áo quần, di động hay khóc than thì tùy ý."
"Nhắn nhủ cùng con cháu: Một đời của ... chuyên niệm Phật A Di Đà, được hưởng nhiều lợi ích tốt lành. Các con, các cháu nếu thật sự có lòng hiếu thảo thì phải giúp ... vãng sanh về thế giới Cực lạc. Đến đó mới thật sự được hưởng niềm an vui thanh tịnh vĩnh viễn, đi và về tự do tự tại. Các con cần phải biết, con người khi sắp tắt thở đau đớn giống như con rùa bị lột mai, vô cùng đau khổ. Nếu các con thật lòng muốn cho ... chết tốt lành, thì mong toàn thể các con phải vì ... mà hoàn thành tốt những tâm nguyện sau đây: 1. Khi thấy bịnh tình gần lúc hấp hối, chớ bao giờ đụng đậy hoặc di chuyển thân thể của ... , không nên thay quần áo, càng không được khóc lóc, than van. Chỉ cần vì ... mà thành khẩn niệm A Di Đà Phật, cầu Phật tiếp dẫn ... vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc."
Sau cùng, tại sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 4) (Tọa Đàm 192, trang 238), Thầy căn dặn quy tắc giữ yên thân xác suốt 12 tiếng đồng hồ và cách thành khẩn kính báo, thăm thân nhẹ nhàng để hóa gỡ vướng mắc kịp thời:
"Câu 8(k): Không được đụng chạm vào thân xác sau khi tắt thở cho đến 12 tiếng đồng hồ. Đúng không chư vị? – [✓ Đúng]. Xin nói rõ hơn, đến 12 tiếng đồng hồ cũng không phải là chắc chắn an toàn, nghĩa là không phải muốn đụng chạm sao cũng được, mà cần phải cẩn thận mới tốt. Sau 12 tiếng đồng hồ là thời điểm có thể thăm thân được an toàn hơn trước đó, nhưng dù sao ban hộ niệm cũng phải hết sức thận trọng, chớ nên làm việc bất cẩn. Cụ thể, phải thành khẩn kính báo cho thần thức của người đã ra đi biết là chúng ta sắp thăm thân. Có thăm thân mới có thể tránh khỏi những chướng nạn khi chuyển qua phần hậu sự."
"Khi thăm thân, nếu phát hiện hương linh còn bị vướng mắc, thì ban hộ niệm sẽ kịp thời hóa gỡ, hầu giúp cho người đó có hy vọng thoát khỏi vướng mắc kịp thời vãng sanh Tây Phương Cực Lạc. Một người sau khi tắt hơi mà bị đụng chạm vào thân xác khi thần thức chưa ra khỏi có thể gây trở ngại cho họ. Tuy nhiên, người biết hộ niệm đã lên tiếng khai thị nhắc nhở, và động tác thăm thân rất nhẹ nhàng, kính cẩn sau 12 giờ là điều nên làm."
"Trước nay chúng ta không biết về hộ niệm, chưa ý thức về vấn đề khi một người vừa mới chết xong mà bị ôm nắm, níu kéo, tắm rửa, thay áo quần, cột tay cột chân, giao cho nhà quàn xử lý quá sớm là điều đại kỵ, vì tạo nên đại nạn cho người chết. Có những trường hợp cần giữ cái xác chết lâu ngày để phục vụ cho lễ lộc, nên vừa mới tắt hơi xong, người ta vội vã chích các loại thuốc chống rã thân. Điều này vô cùng đau đớn, vô cùng thương tâm đối với người chết. Nay chúng ta hiểu rõ cái chướng ngại này, lại nhắm mắt để cho người khác phạm lấy mà gọi là người hộ niệm có trách nhiệm sao?!..."
"Cho nên, mong chư vị chú ý là không được đụng chạm vào cái thân xác trong vòng 12 tiếng đồng hồ. Sau 12 tiếng đồng hồ có được hộ niệm, có hướng dẫn thì hy vọng rất lớn họ có thể thoát qua những vướng mắc. Còn những người chưa biết qua hộ niệm, chết rồi, thần thức cứ nằm đó khóc than, thì đến 12 tiếng đồng hồ chưa chắc gì họ đã thoát ra khỏi xác. Nếu đọc đến những tài liệu trong Mật Tông, chư vị có thể bắt gặp những trường hợp nhiều người chết rồi mà thần thức vẫn còn vướng mắc trong cái xác thân đến 7-8 ngày. Có những trường hợp đặc biệt nào đó thần thức còn vướng vào thân xác tới 2-3 tháng. Đây là những trường hợp đặc biệt, hoặc do cách tu hành nào đó đưa đến tình trạng như vậy. Ở đây, vì chúng ta chưa nghiên cứu kỹ về những pháp tu đó, nên không thể phán đoán bất cẩn được."
"Hộ Niệm Vấn Đáp 15: Không được cưỡng bức người bệnh."
"Lá Thư Số 67: Sự thật vãng sanh, Xá lợi & Phương pháp khai thị thiện xảo"
"Lá Thư Số 58: Ban Hộ Niệm!"
"Tọa Đàm 042: Khảo Sát Câu 17 & Các Mệnh Đề 17(u) [Đúng], 17(v) [Đúng], Nghệ Thuật Điều Giải Khủng Bố, Phá Trừ Tà Thuật & Khiêm Cung Từ Ái"
"10 Bảng Hộ Niệm Chú Ý Của Lão Cư Sĩ Diệu Âm"
"Chương 9 – Câu 3 (Trang 177)"
"Tọa Đàm 062: Đối Với Gia Đình, Người Hộ Niệm Nên Làm Gì? (Tiếp Theo Câu 28j, 28k, 28l, 28m, 28n)"
"Lá Thư Số 66: Chướng ngại lâm chung & Chân thật hiếu đạo"
"Phần Phụ Lục Cần Thiết: Những Khai Thị Quan Trọng Liên Quan Đến Sự Hộ Niệm"
"Tọa Đàm 192: Di Chúc Hộ Niệm – Kiêng Đụng Chạm Thân Xác, Miễn Mổ Tử Thi, Cấm Hiến Tạng & Tránh Tiệc Tùng (Câu 8k – 8o)"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →