Về vấn đề ai là người được phép thăm dò hơi ấm sau khi hộ niệm kết thúc, Thầy Thích Tịnh Hải (Cư sĩ Diệu Âm) đã phân giải vô cùng tường tận qua các bộ chánh văn (Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, trang 27 – 28; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Phần Trắc Nghiệm, Câu 4, 5, 6, 15, 33; Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký Quyển 1, 2, 4, Tọa Đàm 034, 076, 192; Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, trang 4, 32, 59; Khuyên Người Niệm Phật Tập 3, trang 201).
Lời chỉ dạy chánh văn của Thầy được kết nối trọn vẹn qua các nội dung trọng tâm sau đây:
Đối với quy chuẩn nhân sự thực hiện việc thăm dò hơi ấm sau khi kết thúc các thời khóa hộ niệm, trong tài liệu Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, tại phần Quy Lệ Thăm Thân và Chú Ý Tránh Sơ Suất, Thầy quy định dứt khoát (trang 28):
"Một người đại diện thăm, tất cả mọi người đồng niệm Phật."
"Một hoặc hai người đại diện thăm là đủ. Nhiều người cùng thăm thử không được tốt, mong đại chúng chớ nên hiếu kỳ."
Đồng thời, trong tập sách Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), đối với câu hỏi tổng số 4 tại Chương 7: , Thầy xác định rõ về quyền hạn của người thăm thân (trang 133):
"m) Người hộ niệm giỏi hoặc người có đạo lực đặc biệt mới có quyền thăm thân. [✗ Sai]"
"q) Chỉ cần một hoặc hai người đại diện thăm thân là đủ. [✓ Đúng]"
"t) Người có thần lực đặc biệt chỉ cần nhìn thì biết, không cần thăm thân. [✗ Sai]"
"u) Thăm thấy toàn thân đã lạnh hết và mềm mại, đây là dấu hiệu tốt, mọi người được an tâm. [✓ Đúng]"
"x) Toàn thân lạnh, đỉnh đầu còn ấm nhẹ, thân xác mềm mại tươi hồng thì xác suất vãng sanh rất cao. [✓ Đúng]"
"dd) Thăm thân mà thấy nhiều chỗ còn ấm, phải ngừng ngay việc thăm. BHN nên tiếp tục khai thị và hộ niệm thêm khoảng 4 đến 8 giờ nữa. Khi nào toàn thân lạnh hết mới an toàn. [✓ Đúng]"
Như vậy, việc thăm thân không đòi hỏi người có thần thông hay đạo lực cao siêu, mà cốt ở người đại diện có hiểu biết pháp hộ niệm, cẩn trọng, kính cẩn và thay mặt đại chúng thực hiện đúng pháp để bảo vệ an toàn cho hương linh.
Nhằm ngăn ngừa triệt để các hành vi sai quấy làm tổn hại người mất, trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), đối với câu hỏi tổng: "Những điều cần chú ý khi thăm thân xác:", Thầy nghiêm khắc phê phán tâm lý tò mò và các động tác thô bạo (trang 133):
"l) Nhiều người thay phiên nhau đến thăm thân để cùng biết sự vi diệu của pháp hộ niệm. [✗ Sai]"
"k) Thăm thân mà lay động thân xác quá nhiều là điều không nên làm. [✓ Đúng]"
Tiếp theo, đối với câu hỏi tổng: "Vấn đề lay động thân xác người chết quá mạnh khi thăm thấy có thoại tướng tốt:", Thầy chỉ rõ các điều tai hại tại Câu 15 Chương 7 (trang 140):
"a) Nếu người đó đã vãng sanh rồi, thì hành động này thật bất kính đối với nhục thân của một vị Bồ Tát. [✓ Đúng]"
"b) Đây là hành động bất cẩn, làm thân nhân đau lòng, bị nhiều người chỉ trích nặng nề. [✓ Đúng]"
"c) Nếu chưa được vãng sanh sẽ ảnh hưởng bất lợi cho sự chuyển hóa của tâm thức. [✓ Đúng]"
"d) Tổng quát, thăm thân tướng nên sau 12 giờ, thăm nhẹ nhàng, không được lay động mạnh. [✓ Đúng]"
Trong sách Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp, khi giải đáp về việc thăm hơi nóng sau 8 giờ và các điều cấm kỵ khi vừa tắt hơi, Thầy răn dạy về sự thành kính và nghiêm cấm việc biến nhục thân thành trò biểu diễn (trang 4 – 5, 32 – 35):
"Nên làm. Hãy cẩn thận và thành kính làm việc này. Không nên làm với tâm hiếu kỳ, nhưng thành khẩn làm vì để coi người đi có bị chướng ngại nào không, nếu bị chướng ngại thì xử lý kịp thời, nghĩa là mời gia đình cùng Ban Hộ Niệm nên thành khẩn Hộ Niệm thêm cho người ra đi."
"Có nhiều người thăm thân xác quá lâu, quá nhiều làm cho người ta lầm tưởng rằng người Hộ Niệm đang bắt cái xác tập thể dục! Làm như vậy có vẻ bất kính! Phải tránh."
"Có người, vì muốn biểu diễn sự mềm mại, cầm tay lắc qua lắc lại, ẵm lên rồi thả xuống giường, để chứng tỏ cho mọi người thấy điều "Bất khả tư nghị" của người Vãng Sanh. Thật là điều bất kính! Phải tránh."
"Những điều cấm kỵ căn bản là trong vòng 8 giờ từ lúc tắt thở:"
"- Không được đụng chạm vào thân xác người chết."
"- Không được hiếu kỳ sờ mó, thăm dò hơi ấm."
"- Người thân không được khóc lóc, than thở bên cạnh thân xác."
Để việc kiểm tra hơi ấm không phạm lỗi sơ suất, người đại diện thăm thân phải nắm vững thời gian và quy trình kỹ thuật. Trong tài liệu Hành Trang Căn Bản Cho Người Hộ Niệm, Thầy hướng dẫn chi tiết (trang 28):
"Chỉ được thăm sau 8 giờ. Để đến sau 12 giờ thì an toàn hơn."
"Trước khi thăm cần phải khai thị, báo cáo cho hương linh biết. Ví dụ: hương linh Trần văn X… ơi! Đến giờ phút này đã trải qua 12 giờ xả bỏ báo thân rồi. Chúng con đã niệm Phật hộ niệm cầu cho hương linh vãng sanh Tịnh Độ. Có lẽ hương linh đã theo A Di Đà Phật vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc rồi. Giờ này cho phép chúng con và gia đình thăm thân, sắp xếp nhục thể lại cho trang nghiêm. Xin hương linh hoan hỷ nhé. A Di Đà Phật."
"Thăm nhẹ nhàng, từ dưới lòng bàn chân thăm lên đỉnh đầu. Nếu toàn thân đã lạnh, mềm mại tươi nhuận thì rất tốt, có thể coi như cuộc hộ niệm đã hoàn mãn."
Trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), đối với câu hỏi tổng: "Tại sao phải lên tiếng báo cho người chết biết trước khi thăm thân?", Thầy giải thích rõ lý do tại Câu 5 (trang 135):
"a) Cẩn thận ngừa trường hợp thần thức còn vướng trong thân xác bị đụng chạm bất ngờ sẽ đau đớn, kinh sợ. [✓ Đúng]"
Và đối với câu hỏi tổng: "Tại sao thăm thân phải nhẹ nhàng, không được làm mạnh?", Thầy xác định nguyên tắc tại Câu 6 (trang 135):
"a) Phải tỏ ra thương kính đối với người ra đi, tôn trọng tình cảm của thân nhân, bạn hữu. [✓ Đúng]"
"b) Nếu đã được vãng sanh, càng phải tôn kính nhục thân của một vị Bồ Tát. [✓ Đúng]"
"c) Ngừa trường hợp thần thức chưa ra khỏi xác, người ra đi sẽ bị trở ngại khi đụng chạm đến. [✓ Đúng]"
Giảng giải sâu rộng tại Tọa Đàm 034 thuộc Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm – Giảng Ký (Quyển 1), Thầy chỉ dạy các thao tác thực tế và nhấn mạnh bảo vệ người mất (trang 312):
"Phải nhớ là toàn thân đều lạnh toát và đỉnh đầu còn ấm thì mới là cảm ứng tốt. Chứ nhiều khi đầu còn ấm, chân còn ấm, bụng còn ấm, khi một người ra đi mà còn nhiều chỗ ấm như vậy thì mình phải nghĩ rằng thần thức của họ chưa ra khỏi thân xác. Gặp trường hợp này phải ngay lập tức ngừng thăm thân, rồi phải khai thị, hướng dẫn, hộ niệm tiếp."
"Chính vì thế, trong Pháp Hộ Niệm dặn dò khi thăm phải nhẹ nhàng và cẩn thận vô cùng. Cần phải khai thị trước, lời nói rõ ràng, báo cáo cho người bệnh biết trước và nhẹ nhàng thăm từ dưới thăm lên."
"Tốt nhất trong vòng 8 tiếng đồng hồ, không được đụng chạm vào thân xác người chết là điều chính xác, vì hầu hết hàng phàm phu mê muội, tham chấp đủ điều nên thần thức thường bám trụ trong thân xác chưa xuất ra được. Nếu đụng chạm sơ ý gây đau khổ cho họ, cũng có thể do vì đau đớn này làm họ dễ sanh tâm sân giận mà bị đọa lạc. Ngài Tịnh Không dạy, nên để 12 tiếng đồng hồ thăm thân thì mới an toàn hơn."
"Vãng sanh rồi thì thân tướng tốt đẹp lắm. Những điểm nào gọi là chắc chắn được vãng sanh? Xin nhắc lại, một là chính họ thấy được A Di Đà Phật đến tiếp dẫn, thông báo cho mình biết. Chư vị phải nhớ là đi theo A Di Đà Phật, thấy A Di Đà Phật, thấy hẳn hình hài, thân tướng của Ngài đến tiếp dẫn."
"Biết được hộ niệm rồi, chúng ta luôn luôn phải thực hiện những phương thức càng an toàn càng hay, để bảo vệ người ra đi tránh những chướng nạn bất ngờ đôi lúc xảy ra mà tội nghiệp cho họ."
"Chư vị oán thân trái chủ, chư ác thần dễ dàng ứng hiện ra hình Phật đỏ đỏ, xanh xanh, trắng trắng, vàng vàng gì đó, quang mình lấp lánh để lừa gạt người bệnh. Đi theo đó tức thì bị sập bẫy, chịu nạn."
"Mong chư vị phải nhớ cho kỹ, chỉ được đi theo A Di Đà Phật, Ngài hiện ra giống như tấm hình của ban hộ niệm để trước mặt là an toàn, là vững vàng. Trên pháp giới này không có ai được quyền giả dạng hình tượng A Di Đà Phật để gạt gẫm chúng ta được."
Đồng thời tại Tọa Đàm 192 trong Giảng Ký (Quyển 4), Thầy nhắc lại sự kính cẩn tối đa khi tiếp cận thi thể sau 12 tiếng (trang 239):
"Sau 12 tiếng đồng hồ là thời điểm có thể thăm thân được an toàn hơn trước đó, nhưng dù sao ban hộ niệm cũng phải hết sức thận trọng, chớ nên làm việc bất cẩn. Cụ thể, phải thành khẩn kính báo cho thần thức của người đã ra đi biết là chúng ta sắp thăm thân."
Nhiều người e sợ phạm lỗi đụng chạm nên chủ trương không dám thăm thân, Thầy Diệu Âm đã phân tích cội rễ sai lầm của quan điểm này trong Để Hiểu Thấu Hành Đúng Pháp Hộ Niệm (Phần Trắc Nghiệm), đối với câu hỏi tổng: "Vấn đề thăm thân có cần thiết không? Tại sao?" tại Câu 33 Chương 6 (trang 127):
"b) Rất cần thiết, nhưng nên thăm sau 12 giờ mới an toàn, nhằm để biết người ra đi có bị trở ngại gì không mà kịp thời hóa giải. [✓ Đúng]"
Trong Tọa Đàm 076 thuộc Giảng Ký (Quyển 2), Thầy chỉ rõ trách nhiệm của người hộ niệm đối với hương linh (trang 278):
"Có những người cho rằng hộ niệm không được thăm thân để tránh trường hợp thần thức còn đang bị kẹt trong thân xác, chưa xuất ra được, nếu đụng chạm đến thân xác trong trường hợp này sẽ làm cho người chết sân nộ mà bị đọa lạc, và mình phải chịu trách nhiệm nhân quả. Vì nghĩ như vậy mà có người hộ niệm không dám thăm thân. Nhưng buồn cười thay, chính mình không dám thăm thân mà lại giao cho gia đình tắm rửa, thay áo quần để lo việc nhập quan, hậu sự?!..."
"Người biết hộ niệm thì biết cách khai thị, hóa giải chướng nạn, biết cách thăm thân đúng pháp, cẩn trọng để phát hiện chướng nạn của người ra đi hầu kịp thời hóa giải và bảo đảm rằng người đó thật sự được an toàn để lo việc hậu sự."
Trong Niệm Phật – Hộ Niệm – Vãng Sanh Vấn Đáp tại phần vấn đáp sau 8 giờ, Thầy lưu ý phương án xử lý khi phát hiện còn hơi ấm ở nhiều vị trí (trang 59):
"Thường sau khi tám giờ Niệm Phật thì thân xác người ra đi sẽ lạnh toát, đó là bảo đảm thần thức đã hoàn toàn thoát ly khỏi xác. Nếu còn nóng nhiều chỗ, đôi khi thần thức chưa ra khỏi thân. Vì vậy chớ nên vội vã nhập quan mà làm cho thần thức đau buồn, bức xúc... không tốt!"
"Thường muốn thăm thân phải thực hiện sau tám giờ Hộ Niệm. Nên thăm cẩn thận, nhẹ nhàng, và thành kính đối với nhục thân. Nhiều người sau khi thăm thân hay "bắt cái xác tập thể dục" lâu quá, đây là điều nên tránh, chỉ làm để sắp xếp lại tư thế nằm cho trang nghiêm, và để biết chắc chắn không còn chướng ngại gì là được. Nên thăm từ dưới chân thăm lên."
Sau cùng, để toàn thể đạo tràng và tang quyến không bị phân tâm rơi vào vòng mê chấp tướng, Thầy nhắc lại lời khai thị của Tổ Ấn Quang và Đại sư Hoằng Nhất được tổng hợp trong Khuyên Người Niệm Phật (Tập 3) tại phần Phụ Lục (trang 206):
"Người bệnh khi sắp tắt thở cũng chính là lúc phải phân biệt cảnh giới giữa phàm, Thánh, người và quỉ ma. Cho nên, ngay lúc này chỉ có thể dùng danh hiệu Phật để khai thị, hướng dẫn thần thức của họ chứ không được tắm rửa, thay quần áo, di động, than khóc."
"Biết vậy, mọi người đều phải niệm Phật một cách khẩn thiết, đừng để ý thăm dò hơi nóng nằm ở đâu, quyết định sẽ giúp họ đới nghiệp vãng sanh (còn mang nghiệp mà vẫn được vãng sanh)."
"Không được khóc lóc, di động thân xác, thay áo quần. Đừng nên cố chấp theo cách nói phải nóng ở đỉnh đầu (không cần phải sờ mó). Sau tám tiếng đồng hồ nếu các khớp xương bị cứng, chỉ cần lấy khăn nhúng nước nóng đắp sửa."
"Sau khi lâm chung từ 8 đến 12 giờ không được sờ vào xác để thăm dò hơi ấm, càng không được than khóc."
"Thăm Thân – Kiểm Thoại Tướng (Mục Đích, Quy Lệ & Điều Tránh Sơ Suất)"
"Câu 4: Những điều cần chú ý khi thăm thân xác:"
"Câu 4: Những điều cần chú ý khi thăm thân xác:"
"Câu 5: Tại sao phải lên tiếng báo cho người chết biết trước khi thăm thân?"
"Câu 6: Tại sao thăm thân phải nhẹ nhàng, không được làm mạnh?"
"Câu 33: Vấn đề thăm thân có cần thiết không? Tại sao?"
"Câu 15: Vấn đề lay động thân xác người chết quá mạnh khi thăm thấy có thoại tướng tốt:"
"Tọa Đàm 034: Khảo Sát Đáp Án 15(c) [Đúng], Câu 15(d) [Đúng], Điểm Ấm Đỉnh Đầu, Quy Tắc Thăm Thân & Thấy Phật Hiện Thân Tiếp Dẫn"
"Tọa Đàm 076: Treo Tấm Hình Phật A Di Đà Cho Người Bệnh Thấy Rõ & Những Điều Cần Làm (Câu 34n, 34o, 34p, 34q, 34r)"
"Tọa Đàm 192: Di Chúc Hộ Niệm – Kiêng Đụng Chạm Thân Xác, Miễn Mổ Tử Thi, Cấm Hiến Tạng & Tránh Tiệc Tùng (Câu 8k – 8o)"
"Hỏi về việc thăm hơi nóng sau 8 giờ, lỗi sờ mó quá nhiều và biểu diễn thân xác"
"Hỏi về phương pháp đụng chạm thân thể, vẽ chữ ấn trán làm phép khi vừa tắt hơi và chánh pháp hộ niệm Tịnh Tông"
"Sau 8 giờ hộ niệm thấy ấm đỉnh đầu và ấm bụng thì có được vãng sanh không"
"Phần Phụ Lục Cần Thiết: Những Khai Thị Quan Trọng Liên Quan Đến Sự Hộ Niệm"
Quý đồng tu có bất kỳ câu hỏi nào, xin vui lòng tra cứu tại đây.
Đặt câu hỏi với Trợ Lý →